Ook op Bonaire is de woningnood een serieus probleem

Bonaire werd in 2010 een bijzondere gemeente van Nederland, maar de problemen en uitdagingen waar het Caribische eiland mee kampt zijn er niet minder op geworden. Neem de woningmarkt, die zwaar onder druk staat en waar de huizenprijzen de pan uit rijzen. Bestuurders doen verwoede pogingen om het tij te keren.

Wie op Bonaire een huis zoekt maar onvoldoende financiële middelen heeft, heeft het moeilijk. Er is namelijk meer vraag dan aanbod, de huur- en koopprijzen zijn torenhoog en de wachttijden zijn ellenlang. Naar het strand dan maar om een pina colada te bestellen en op een bedje in de zon af te wachten? Die luxe hebben veel eilanders niet. Voor hen is het een uitdaging om een woning te vinden die past bij hun inkomen, levensfase of gezinssituatie. Velen op Bonaire zijn afhankelijk van sociale woningbouw, een sector die behoorlijk onder druk staat. Er is sprake van een wooncrisis.

Volksraadpleging

Om de toestand op Bonaire te begrijpen, moet eerst gekeken worden naar het verleden. Sinds de opheffing van de Nederlandse Antillen – een land binnen het koninkrijk dat bestond uit Bonaire, Curaçao, Sint-Maarten, Saba en Sint-Eustatius – in 2010, is Bonaire een bijzondere gemeente van Nederland. De bevolking had in een volksraadpleging aangegeven deze optie te verkiezen boven die van zelfstandig land binnen het koninkrijk, zoals Curaçao en Sint-Maarten wel wilden.

Stabiel inkomen

De nieuwe situatie bood Bonaire voordelen, zoals diensten op het gebied van belastingen, justitie, onderwijs, zorg, toezicht en sociale zekerheid. De komst van deze instellingen bracht extra werkgelegenheid met zich mee, waardoor echter ook de vraag naar woningen steeg voor personeel dat van buiten kwam. Omdat veel van deze nieuwkomers een stabiel inkomen hebben en soms goed betaalde tijdelijke huisvestingsvergoedingen ontvangen, konden ze op de huurmarkt hogere huren betalen dan Bonairianen.

Speculatie

Binnen een aantal jaar stegen de huren in het middensegment, maar dat was niet het enige. De nieuwe status van Bonaire maakte het voor investeerders en particuliere kopers van buitenaf eenvoudiger om de woningmarkt te betreden. Grote stukken grond werden opgekocht voor speculatie, toerisme, tweede woningen en luxe-vastgoed. Op veel plekken verrezen hoogwaardige villa’s, appartementen en recreatie-woonprojecten die zich richtten op een welvarend, internationaal publiek.

Vakantieverhuur

Tegelijkertijd groeide de bevolking. Er werden meer kinderen geboren en het aantal mensen dat vanuit de andere eilanden, de Caribische regio en Latijns-Amerika naar Bonaire migreerde, nam toe. Van 2011 tot 2026 steeg het aantal inwoners van 15.679 naar circa 28.000. Ook het aantal bezoekers nam toe, waardoor met name druk vanuit het toerisme op de huizensector wordt gevoeld. Woningen die eigenlijk bedoeld zijn voor permanente bewoning worden steeds vaker gebruikt voor vakantieverhuur.

Armoede

Door dit alles neemt het aanbod voor gewone Bonairianen af en worden de huurprijzen alsmaar hoger, vooral aan de populaire kust en in de stedelijke gebieden. En door het uitblijven van aanbod van geschikte bouwterreinen en betaalbare woningen blijven de marktprijzen stijgen. Veel Bonairianen hebben het niet breed: zeker 21 procent van hen leeft in armoede, zo becijferde het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Sociale huur

De minder bedeelden kunnen aankloppen bij Fundashon Cas Bonairiano (FCB), de enige sociale woningbouwcorporatie van het eiland. Deze organisatie ging een aantal jaar geleden bijna bankroet, maar is nu weer gezond. Toch kan FCB nog niet aan de vraag naar sociale huurwoningen voldoen. Wel wordt het dapper geprobeerd: in zes jaar tijd is het woningbestand gegroeid van 300 naar 460. Echter, door te weinig geld, hoge bouwkosten, stijgende grondprijzen en moeilijke uitvoeringsvraagstukken loopt FCB achter de feiten aan.

Disbalans

De penibele situatie op de Bonairiaanse woningmarkt is niet het gevolg van slechts één oorzaak, zegt Jennifer Mohamedjoenoes, die op 2 april aantrad als gedeputeerde voor het Openbaar Lichaam Bonaire, het hoogste bestuursorgaan van het eiland. Zij heeft onder meer wonen, toerisme en bedrijvigheid in haar takenpakket. Ze spreekt van ‘een disbalans op de woningmarkt waarbij de vraag naar betaalbare woningen aanzienlijk groter is geworden dan het aanbod.’

Luxeproduct

‘De situatie op onze woningmarkt is zonder meer ernstig’, zegt Mohamedjoenoes. ‘Voor veel van onze inwoners behoren betaalbare huur- en koopwoningen nauwelijks meer tot de mogelijkheden. Dat geldt vooral voor gezinnen met een laag of middeninkomen, jongeren die zelfstandig willen wonen en ouderen die afhankelijk zijn van sociale huisvesting.’ Volgens haar mag wonen geen luxeproduct zijn, maar moet het een basisvoorwaarde voor bestaanszekerheid en sociale stabiliteit zijn.

‘Regie terugnemen’

Mohamedjoenoes wil aanpakken: ‘Ik zet in op versnelling van woningbouw, uitbreiding van sociale huur, de introductie van reguleringsmaatregelen, het beter benutten van beschikbare grondposities, samenwerking met woningcorporaties en ontwikkelaars, en het versterken van de financiële ondersteuning vanuit het rijk.’ Het probleem is niet in één jaar ontstaan en kan ook niet in één jaar volledig worden opgelost, erkent ze. ‘Maar wij willen wel zichtbaar stappen zetten zodat inwoners merken dat de overheid de regie terugneemt.’

Niet volwaardig

Vanuit Den Haag is de afgelopen jaren wel het nodige gedaan om de situatie in de bijzondere gemeenten te verbeteren. Bonaire is nog steeds geen volwaardige Nederlandse gemeente, zo beklaagde antiracismecoördinator Rabin Baldewsingh zich eerder in Binnenlands Bestuur. Maar toch zijn er stappen gezet. Zo is het aantal armen gedaald van 32 procent in 2023 naar 21 procent in 2024, mede door inzet van kabinetten om de bestaanszekerheid op het eiland te verbeteren.

Speciale woningwet

Ook op het gebied van de woonproblematiek gebeurde er van alles. Er kwam een Convenant Volkshuisvesting (2019), een Beleidsagenda Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Caribisch Nederland (2023), de Woondeal Bonaire (2023) en een speciale woningwet voor Bonaire, Saba en Sint-Eustatius. Het kabinet-Jetten legde de nieuwe wet voor aan de Raad van State. Die oordeelde dat er binnen de conceptwet voor Bonaire aanknopingspunten zijn, maar dat het voorstel niet geheel op maat voor dat eiland toepasbaar is.

Uitvoerbaar

Mohamedjoenoes noemt de wet ‘een belangrijke stap’, maar onderkent ook dat Bonaire maatwerk verdient. Zo liggen de bouw- en exploitatiekosten op het eiland veel hoger dan in Europees Nederland en kent het eiland een veel kleinere woningmarkt, waardoor standaardmodellen voor woningcorporaties niet altijd goed werken. Ook moet de wetgeving uitvoerbaar zijn voor zowel het Openbaar Lichaam als de lokale woningaanbieders. ‘Wij willen daarom dat de wet voldoende flexibiliteit biedt voor lokale invulling en dat het rijk samen met Bonaire werkt aan aanvullende uitvoeringsregelingen die aansluiten bij onze realiteit.’

Vergunningen versnellen

Inmiddels heeft het kabinet-Jetten de Actielijst Woningbouw Bonaire opgesteld, met concrete maatregelen om de wooncrisis aan te pakken. Met deze lijst in de hand zegt Mohamedjoenoes nu te werken aan het versnellen van vergunningsprocedures voor woningbouw en het voorbereiden van geschikte bouwkavels en nieuwe sociale woningbouwprojecten. Over het bezoek van minister-president Rob Jetten, afgelopen voorjaar, rept de bestuurder niet. Toch is haar beeld over Den Haag positief. ‘Vanuit Nederland zien wij meer aandacht voor de woonproblematiek dan enkele jaren geleden’, legt Mohamedjoenoes uit. ‘Er is sprake van intensiever overleg, technische ondersteuning en bereidheid om te investeren in volkshuisvesting. Tegelijkertijd moeten wij constateren dat de uitvoering op een eiland als Bonaire vaak complexer is door beperkte capaciteit, hogere bouwkosten en afhankelijkheid van import.’

Lees het volledige artikel in Binnenlands Bestuur nummer 14. Deze editie verscheen woensdag 12 augustus 2026