In 2024 gebeurde er iets bijzonders in de kleine gemeente Arzens, niet ver van Carcassonne, in het zuiden van Frankrijk. De gemeente constateerde dat er in de altijd droge en hete zomers in dat ene jaar ’s nachts enorme hoeveelheden water werden getapt uit kraantjes en fonteinen in de openbare ruimte. Mensen uit de regio kwamen soms zelfs aanrijden met een vrachtwagentje met grote containers erop, zo bleek.
In het droge Zuid-Frankrijk wordt het water gedeeld
De droogte grijpt om zich heen in Zuid-Frankrijk. Inwoners moeten het water delen, zegt burgemeester Cases van Arzens, bij Carcassonne.
Zomerse groeten uit Europa
Ons land kent grote uitdagingen op veel terreinen. En Nederland staat daarin niet alleen. Dezelfde vraagstukken spelen in andere Europese landen. Hoe pakken zij die opgaven aan? Binnenlands Bestuur neemt in deze serie een kijkje over de grens.
Vandaag deel 3: Een verhit gevecht om water
Lees ook de andere artikelen:
Het basistarief voor drinkwater in deze Zuid-Franse regio Occitanië is ongeveer 2,50 euro per kubieke meter water. En anders dan in Nederland loopt de prijs gestaffeld omhoog tot 5 euro per kuub voor wie meer gebruikt om een zwembad te vullen en de tuin te sproeien. Een dergelijk hoog tarief, dat ook in Vlaanderen is ingevoerd, was kennelijk de beweegreden van deze nachtelijke waterdieven.
Hittegolven
De beschikbaarheid van water in de streek wordt een steeds groter probleem, ziet de burgemeester. ‘In ons dorp valt het nog wel mee, omdat onze twee grote ondergrondse putten voldoende worden gevuld door afstromend grondwater van het Malepère-massief.’
Zeker na de natte winter en het wisselvallige voorjaar zijn de grondwatervoorraden voldoende aangevuld en hebben de heuvels zich volgezogen. Maar eind mei was er een hittegolf waarbij het kwik de lichaamstemperatuur van 37 graden aantikt. Vorige week beleefde Frankrijk zijn heetste dag ooit en werd er zelfs code rood gegeven voor 54 van de in totaal 96 departementen in Frankrijk. Meer dan 35 miljoen van de 66 miljoen mensen maken de warmste dag ooit gemeten in Frankrijk mee, met temperaturen boven de 43 graden. Uiteraard valt ook het departement Aude en het kleine dorp Arzens onder ‘code rood’.
Burgemeester Cases, die ook actief is als wijnboer, maakt zich zorgen. De wijngaarden zijn in april uit de startblokken geschoten. ‘We hebben nog nooit zo’n vroege bloei van de druiven gezien’, zegt hij. Voor de wijngaarden hebben de meeste boeren een druppelirrigatiesysteem aangeschaft dat in de nacht de wijnstokken van vocht voorziet. Eigenlijk is dat systeem niet meer dan honderden meters lange tuinslangen met gaatjes erin. Dat is in elk geval een stuk slimmer dan overdag beregenen, zoals met de zonnebloemen, want veel water verdampt onmiddellijk.
Quotum
Ook Cases irrigeert veertig procent van zijn 150 hectare wijnpercelen. ‘Maar omdat we met zovelen zijn, hadden we al een paar jaar na de aanschaf te kampen met een quotum’, zegt hij berustend. ‘We moeten de hoeveelheid beschikbaar water onderling verdelen. We mogen ’s nachts niet onbekommerd de irrigatiekraan openzetten.’
Deze winter was nat, maar er zijn de laatste jaren ook winters waarin het veel te weinig regent, zegt de burgemeester. ‘Er valt dan minder sneeuw in de Pyreneeën en gletsjers schijnen flink kleiner te zijn.’ Misschien is het de klimaatverandering, zegt Philippe Cases voorzichtig. ‘We hebben de laatste jaren zeker meer te kampen met droogte. We hebben al een tijdje te maken met kleine oogsten, naast de droogte regelmatig ook als gevolg van schade door hagel en nachtvorst. Er zijn meer ziektes. En feit is dat de bassins waar wij ons irrigatiewater halen te weinig worden gevuld door het tekort aan regen.’
Bassins
Cases oppert het idee om veel meer bassins aan te leggen op slimme plaatsen in het landschap. ‘Op de lage punten in de valleien moeten we reservoirs bouwen om in de winter zoveel mogelijk water op te vangen. Dat is ook goed voor de biodiversiteit en de natuur.’ Doordat ze op goedgekozen plekken worden aangelegd, kan het ook helpen tegen de overstromingen. Het water stroomt er immers vanzelf naar toe. Cases: ‘Als we slechts één procent van dat regenwater in de winter zouden opvangen, scheelt dat al enorm. Duur zal de aanleg niet zijn.’
Op de vraag of het gemeentebestuur van Arzens daar zelf een initiatief toe neemt, zegt de burgemeester dat hij daar niet over gaat. ‘Het is een zaak van het departement, en ook van de prefect. Er zullen vast wel weer ecologen zijn die het niet eens zijn met waterbergingsbassins in het landschap. Maar we zouden het eens goed moeten evalueren.’
Monocultuur
Behalve technische maatregelen gelooft Philippe Cases ook dat de monocultuur van wijnbouw en de belangrijkste akkerbouwproducten wintertarwe en zonnebloemen moet veranderen. ‘We moeten meer diversificeren’, zegt de burgemeester. Zelf plantte hij amandelbomen aan. ‘Maar ja, deze bomen vragen ook water. Veel collega-boeren hier in de streek overwegen ook de kleine pistachebomen. Die kunnen beter tegen de droogte, maar het nadeel is dat ze pas na acht jaar vrucht geven.’
En de burgers? Stimuleert de gemeente bijvoorbeeld regentonnen, om zelf regenwater op te vangen voor irrigatie van de moestuin en zo drinkwater te besparen? ‘Nee’, zegt Cases, ‘dat is niet onze taak. Dat zou het drinkwaterbedrijf moeten doen. Je ziet trouwens wel dat mensen hun huis beter isoleren om in de zomer de hitte buiten te houden en in de winter de warmte beter vast te houden.’
Ook waterbedrijf Suez komt een lijst van maatregelen. In 33 departementen zijn niet nader omschreven ‘beperkingen voor het gebruik van water’ van kracht. ‘Er is nog geen tekort aan drinkwater in ons verzorgingsgebied’, zegt Suez. ‘We monitoren de situatie zorgvuldig, identificeren risicogebieden en geven waarschuwingen af aan burgers en professionals. We volgen 1.800 meetpunten verspreid over 1.200 drinkwaterlocaties. We hebben een droogte-index op zeshonderd gevoelige grondwaterinnamepunten.’
De multinational wil zijn elf miljoen klanten helpen hun waterverbruik beter te begrijpen, zodat ze meer waterbesparend gedrag gaan aannemen. ‘We helpen ze met slimme meters en de app ‘Alles over mijn water .’ Daarop is te zien hoeveel een waterbesparende douchekop oplevert, zowel in liters als in euro’s. Wateropvang zoals regentonnen stimuleren, wordt niet door Suez genoemd.
Irrigatie
Van de totale watervraag van 1,3 miljard kubieke meter per jaar in Occitanië is intussen een tekort van 200 miljoen kuub, zo’n vijftien procent, aldus Groupama. Bijna de helft van het water is nodig voor irrigatie. Dit alles is niet alleen slecht voor de landbouw en voor de natuur. Groupama voorziet dat ook het toerisme als belangrijke inkomstenbron in Zuid-Frankrijk gaat afnemen. ‘In de winter kunnen mensen door gebrek aan sneeuw niet meer skiën en in de zomer blijven toeristen weg omdat het te heet wordt.’ En wat gaat de verzekeraar daaraan doen? ‘We moedigen bewustwording van burgers aan’, zegt Cathérine Nicolas. ‘We moeten met zijn allen meer water opslaan, putten beschermen, de bodem verbeteren.’ Groupama gaat niet in op het verzoek om meer concrete voorbeelden.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.