Lopend langs de Ahr, de rivier die in de nacht van 14 op 15 juli 2021 buiten zijn oevers trad, kun je je nauwelijks voorstellen dat van dat stroompje ook maar dat beetje gevaar zou kunnen uitgaan. Tussen Bad Neunahr en het twee kilometer verderop gelegen toeristische Ahrweiler is het watertje eind mei 2026 amper tien meter breed en hooguit tien, twintig centimeter diep. Je zou bij wijze van spreken zo, door het water, naar de andere oever kunnen oversteken. Iedereen blijft echter keurig wandelen over de Ahrallee. Het zijn voornamelijk in trainingspak gestoken zeventigers die er de Medizinische Kurwanderweg volgen. We zijn immers in een historisch kuurgebied, waar water heilzaam is. Normaal gesproken dan.
De wederopbouw van het Duitse Ahrdal
Vijf jaar geleden overspoelde een vloedgolf het Duitse Ahrdal. Daarbij kwamen 135 mensen om. De herstelwerkzaamheden zijn aan de gang.
Zomerse groeten uit Europa
Ons land kent grote uitdagingen op veel terreinen. En Nederland staat daarin niet alleen. Dezelfde vraagstukken spelen in andere Europese landen. Hoe pakken zij die opgaven aan? Binnenlands Bestuur neemt in deze serie een kijkje over de grens.
Lees ook de andere artikelen:
Europa zoekt digitale onafhankelijkheid
Maar niet die nacht van de veertiende juli dus. Na aanhoudende hevige regenval vulde het Ahrdal zich met zoveel hemelwater dat het waterpeil van het nietige stroompje in no time tot wel tien meter hoger stond dan normaal. Kolkend stortte die vloedgolf van water en modder zich vanuit de omliggende heuvels door het dal razend naar beneden, bruggen, wegen, huizen en wat niet al met zich meenemend. Oude kerkhoven werden niet gespaard, zoals dat in het middeleeuwse Ahrweiler. Aan de zijgevel van de St. Laurentiuskerk in het ommuurde stadje zie je tot hoe hoog het water kwam: precies tot onder de tenen van Christus aan het kruis. Een na de ramp aangebrachte rode vloedlijn markeert het wonder.
Uit de verre omtrek kwam er die tweede week van juli 2021 direct hulpverlening op gang. Zelfs uit het ruim 180 kilometer verderop gelegen Kleef boden grondverzetbedrijven gratis en spontaan mankracht en materieel aan om te redden wat er te redden viel. In het totale overstromingsgebied bleken 135 mensen de vloedgolf niet te hebben overleefd. Voor het stadsbestuur van Bad Neuenahr-Ahrweiler, waar 75 doden te betreuren vielen, was het duidelijk: dat nooit weer. Wat, zo is de vraag aan burgemeester Guido Orthen, was na de ramp van officiële maatregelen – zo’n kleine duizend in getal – de belangrijkste bestuurlijke om herhaling te voorkomen?
‘Centraal in dit verband staat ongetwijfeld de best mogelijke bescherming van de stad en haar inwoners tegen een toekomstige HQ100 – een statistisch eens in de honderd jaar voorkomende overstroming – die na de overstroming opnieuw is berekend. Hiermee wordt rekening gehouden bij alle wederopbouwmaatregelen: bij het ontwerpen van bruggen met een grotere doorstroomcapaciteit, van gebouwen met een grote doorstroomdoorsnede, bij gebouwen met technische bescherming tegen overstromingen, maar ook en met name bij het herstel van de Ahr zelf en de omliggende open ruimtes, parken enzovoort. Daar worden extra retentiegebieden gecombineerd met de verbreding van de rivierbedding en, waar nodig, technische beschermingsmaatregelen als oevermuren en beschermingsdijken. Kort na de overstroming is een speciale gemeentelijke opbouw- en ontwikkelingsmaatschappij (AuEG) opgericht, die een cruciale rol speelt bij de planning en uitvoering van deze zeer omvangrijke maatregelen.’
Welke van ongeveer bouwkundige maatregelen zijn het ingrijpendst?
‘De uitvoering van bouwkundige maatregelen is voorafgegaan door uitgebreide planning en herinrichtingen. Het doel was vanaf het begin om met de wederopbouw niet de status quo van vóór de overstroming te herstellen, maar om Bad Neuenahr-Ahrweiler uit de ramp te halen als een veerkrachtigere, veiligere en beter aan de gevolgen van de klimaatverandering aangepaste stad.
Deze planning kost tijd, net als ook het aanvragen van subsidies die nodig zijn voor de financiering. Daardoor is de stad in eerste instantie, bijvoorbeeld bij de bruggen, aangewezen op veel tijdelijke oplossingen.’
Manager klimaataanpassing
Alle nieuwe bruggen – zestig bezweken er in het Ahrtal – krijgen bredere bogen, waardoor de rivier bij hoogwater meer ruimte krijgt en water niet gaat ophopen door bijvoorbeeld meegesleurde bomen. De aanleg van extra regenwateropvangbekkens in de buitenwijken is het meest zichtbaar, alsook de herinrichting van de oever van de Ahr: die oever wordt door grootschalige afgraving – de zogeheten Vorlandabtrag – van grondmateriaal doelgericht verbreed om ook op die manier meer ruimte voor de rivier te scheppen.
Her en der zijn boomgreppels gegraven, verhardingen verwijderd en gebouwde omgevingen vergroend om de bodem meer de functie van spons te geven. Om dat – en meer – te coördineren is een nieuwe functie in het leven geroepen, de manager klimaataanpassing.
Mag en kan er op bepaalde plaatsen om veiligheidsredenen – in tegenstelling tot vroeger – niet meer worden gebouwd?
‘Na de ramp heeft de SGD Nord – de bevoegde hogere waterautoriteit – een kaart met het voorlopige overstromingsgebied gepubliceerd, waarin ook is vastgelegd waar weer gebouwd mag worden en waar niet. Een principieel verbod geldt echter slechts voor zeer weinig percelen in het stadsgebied: in de meeste gevallen mag er onder bepaalde voorwaarden, zoals de verplichte uitvoering van technische maatregelen ter bescherming tegen overstromingen, weer worden herbouwd.’
Weinig weerstand
Deze en andere maatregelen hebben volgens de gemeente tot weinig weerstand bij de inwoners geleid. Ze werden door de burgers ‘grotendeels met begrip en vertrouwen in de noodzaak ervan’ aanvaard. Daaraan heeft zeker bijgedragen dat het stadsbestuur veel in het werk heeft gesteld om steun van de bevolking te verwerven voor ingrijpende maatregelen. Zo is kort na de overstroming een communicatiecampagne gelanceerd die via verschillende kanalen (website, nieuwsbrief, podcast) informatie geeft over de wederopbouw onder de slogan ‘Onze stad wordt #wiederbunt. Naast regelmatige evenementen op de bouwplaatsen worden verder ook jaarlijkse enquêtes gehouden, waarin de inwoners van de stad hun zorgen en behoeften met betrekking tot de wederopbouw kunnen uiten en ook hun wensen aan het stadsbestuur kenbaar kunnen maken.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.