Noaberschap in een Twents woonproject

De 72-jarige Els Altena snijdt een stukje cake af in de nieuwe ontmoetingsruimte. Dit is Hof Markgraven. Sinds dit voorjaar woont Altena in dit mooie hofje met veertien verschillende woningen in Almelo Noordoost. Eindelijk. Het heeft even geduurd, lacht ze. Een understatement; liefst twaalf jaar geleden ontstonden bij een groep Almeloërs al de eerste ideeën voor een gezamenlijk woonproject.

‘Ik ben in 2017 aangehaakt. Mijn motivatie? Ik wilde niet, zoals mijn moeder, oud worden in een te groot huis of wonen in een appartementje in de stad. En ik wilde zeker ook niet in knarrenhofje terechtkomen.’ Ze steekt haar hand even op. ‘Absoluut niet. Maar ik wil wel noaberschap, zoals wij dat hier noemen. Met mensen van allerlei generaties die bij elkaar wonen.’

Omkijken

Haar buurman, de 51-jarige Patrick Klok, knikt. Dat was ook de motivatie van zijn vrouw en hij. Hun jongste zoon is net het huis uit. Die mix aan mensen, aan levensfases, het sociale aspect, dat trok. ‘Omkijken naar elkaar. We hebben vorig week hier de verjaardag gevierd van een buurman die tachtig werd.’

Ze wonen hier mooi, gezellig én levensbestendig. Een goede mix om vitaal oud te worden, vinden de buren. Hof Markgraven als een Twentse blue zone, waar veel mensen lang en gezond leven. Maar het hofje, het zogeheten CPO-project (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap), had heel wat voeten in aarde. De zoektocht naar de juiste plek, alle juridische en bureaucratische hobbels en corona niet te vergeten, het bleef maar duren. Veel mensen van het eerste uur moesten daardoor afhaken, zegt Altena. Een zelf ingehuurde projectbegeleider heeft hen door het hele proces geloodst. Ook van de gemeente vroeg dit alles heel wat kunst- en vliegwerk, vertelt wethouder Jan Martin van Rees (Lokaal Almelo Samen), die hier ook aan de koffie zit. Hij was erbij toen de eerste steen werd gelegd.

Kansrijk

Ondanks alle hobbels en de lange adem, ziet de wethouder dit soort particuliere initiatieven als een van de kansrijke woonvormen van de toekomst. Op steeds meer plekken in Nederland proberen groepen bewoners hun eigen woonprojecten te realiseren. ‘Er zijn steeds meer mensen van alle leeftijden die ook door de krapte in de zorg nadenken hoe ze oud willen worden. Hoe wil ik dan wonen en met wie? We weten nu intern wat dat allemaal vergt. We zijn nu ook bezig met een ander CPO-project waarin ook sociale huur is opgenomen. Die combinatie is helemaal prachtig.’

Samen met Twentse collega’s kijkt de Almelose wethouder hoe deze lessen met andere gemeenten gedeeld kunnen worden. Wat voor stappen zijn er nodig om dit soort collectieve woonvormen sneller mogelijk te maken? De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) kwam eind vorig jaar al met de handreiking Collectief bouwen en wonen voor gemeenten om dit soort burgerinitiatieven beter te ondersteunen. De bewoners van het Hof Markgraven merken in ieder geval dat hun voorbeeld doet volgen. ‘Ooh, dat wil ik ook, zeggen mensen die hier komen’, vertelt Altena.

Over later

Dat sluit aan bij de campagne Praat samen over later van de Twentse gemeenten, zorginstellingen en welzijnsorganisaties. Van Rees: ‘Zoals mijn moeder vroeger zei: Wat ik reeds ben, zult gij weldra wezen. Veel ouderen wachten te lang, tot het thuis niet meer gaat.’ Die nodige doorstroom is vaak minder makkelijk dan op het eerste oog lijkt, erkent de wethouder. Soms zijn het financiële drempels die mensen weerhouden. ‘En onderschat de emotionele binding niet. Het straatje waar ze hun hele leven hebben gewoond, laten ze niet zomaar achter.’

Maar morgen begint nu, heeft de wethouder eerder op het stadhuis al gezegd. Er is veel meer nodig dan ruimte voor mooie initiatieven zoals Hof Markgraven. Van Rees, sinds 2018 wethouder volkshuisvesting, is ook voorzitter van de VNG-commissie Ruimte, Wonen en Mobiliteit en kent de enorme aantallen van vergrijzend Nederland goed. Ruim 290.000 ouderenwoningen zijn in 2030 nodig voor de 2,1 miljoen mensen die dan boven de 75 jaar zijn. In de gemeente Almelo groeit het aantal inwoners van 65 jaar en ouder van 15.000 naar 20.000 in 2040, met name de groep oudere ouderen groeit sterk.

Op de kaart

Uit de nieuwe TNO-tool Zorg op de Kaart van het ministerie van VWS blijkt dat Almelo, vergeleken met andere Nederlandse gemeenten, het relatief goed doet gezien de vraag naar en aanbod van geschikte ouderenhuisvesting. Vooral op het aantal geclusterde woonvormen per oudere inwoner scoort de Twentse gemeente hoog.

Het zijn juist dit soort woningen waarvan de bouw landelijk achterblijft. Het kabinet trekt in de Miljoenennota daarom niet voor niets 635 miljoen extra uit om de bouw van ouderenwoningen, en dan met name de geclusterde en zorggeschikte woningen, te versnellen. In Almelo is met name het aanbod van geclusterde woonvormen in de sociale huur relatief groot, de behoefte in de stad zit ‘m vooral in meer seniorencomplexen en hofjes voor het middensegment. In de Woondeal Twente zijn concreet voor Almelo 480 nultredenwoningen, 180 geclusterde woningen en 170 zorggeschikte woningen opgenomen die voor 2030 gerealiseerd moeten worden.

Lees de rest van het artikel in BB#17, op papier of online.