Samen van het gas af

Stap voor stap van het aardgas af. Dáár zet de gemeente Schagen op in. In Schagen Noord dachten inwoners al mee over wonen zonder gas in hun buurt. Een collectief warmtenet bleek geen haalbare oplossing. Toch leverde het project veel op. Bewoners leerden meer over isoleren, energie besparen en de kracht van samenwerken. Hun ervaring laat zien: samen optrekken met je buren helpt om betere keuzes te maken.

Op een koude avond in november 2024 gingen zo’n dertig inwoners van Schagen Noord (Groeneweg Zuid en een deel van Hoep Noord) met een warmtecamera de buurt in. De beelden lieten precies zien waar woningen warmte verloren. Ook de hoekwoning van Eric Snaas werd bekeken. ‘Ik had al veel gedaan aan isolatie, maar rond de kozijnen en de voordeur lichtten nog plekken op. Ik zag meteen waar nog winst viel te behalen.’

Die warmtewandeling was de start van een project waarbij de buurt zelf onderzocht of een warmtenet mogelijk was als alternatief voor aardgas. Het initiatief kwam van de gemeente Schagen, die Buurkracht vroeg om inwoners hierbij te begeleiden. Buurkracht werkt samen met inwoners en de gemeente aan duurzame wijkplannen en het aardgasvrij maken van buurten. Uit de ‘wandelgroep’ ontstond een buurtteam van acht inwoners. Eric Snaas en Kees Groen waren twee van hen. Beiden waren nieuwsgierig naar de mogelijkheden en vonden het leuk om zich daar samen met buurtgenoten in te verdiepen.

Bewoners aan het roer

Cees Warmer hielp om bewoners bij elkaar te krijgen en begeleidde het proces namens Buurkracht. Het buurtteam kwam regelmatig bijeen, vaak thuis bij een van de deelnemers. Ze doken in rapporten en cijfers, spraken met deskundigen en lieten verschillende mogelijkheden onderzoeken. Cees: ‘Mijn rol was het team te stimuleren en te ondersteunen, niet om inhoudelijk te bepalen wat eruit moest komen. Ik ben vooral de link geweest tussen de gemeente en de wijk.’

Kees Groen kijkt met plezier terug op die samenwerking. ‘We kwamen maandelijks bij elkaar om onze ervaringen en inzichten te delen. Verschillende subgroepjes werkten onderdelen uit, zoals het contact met de woningcorporatie, het doorspitten van buurtdata over de warmtebehoefte en het bekijken van mogelijke warmtebronnen en scenario’s. Cees stimuleerde het proces, maar liet ons het werk doen. Dat vond ik heel positief.’

Eerst isoleren, daarna verder

Uit het onderzoek bleek dat een warmtenet voor dit gebied niet de beste oplossing is. Eric: ‘Dat was geen verrassende conclusie. Het past bij het bredere beeld in Schagen: op de meeste plekken is geen geschikte warmtebron in de buurt en de aanleg vergt een grote investering. Voor inwoners loont dat niet. De conclusie is daarom: eerst de woning goed isoleren en daarna, als het huis daarvoor geschikt is, overstappen op een warmtepomp.’

Isoleren is de eerste stap, omdat een woning die weinig warmte verliest ook minder energie nodig heeft. ‘Wat daarvoor nodig is, verschilt per woning’, legt Kees Groen uit. ‘Bij de ene woning zit de grootste winst in het dak, bij de andere in glas, gevel of vloer.’

Eric vult aan: ‘Investeren in isolatie levert meteen iets op: je energierekening gaat omlaag en je woning wordt meer waard. Maar vergeet de ventilatie niet. Want hoe beter je kieren en naden afsluit, hoe belangrijker een goede aanvoer van frisse lucht wordt.’

Samen zoeken naar oplossingen

Een oplossing per huis betekent niet dat iedereen alles alleen moet uitzoeken. Kees Groen: ‘In een straat of buurt staan vaak woningen van hetzelfde type. Buren hebben vergelijkbare vragen. Ze kunnen kennis en ervaringen delen, en misschien samen een offerte aanvragen voor bijvoorbeeld isolatie of zonnepanelen.’

Juist daarin schuilt de kracht van een buurtteam, vindt Cees Warmer:‘Zoek in je buurt de techneut, de ondernemer en de sociale verbinder. Met elkaar kun je veel voor elkaar krijgen.’ De gemeente kan buurtinitiatieven ondersteunen, bijvoorbeeld met informatie, contacten, subsidie of hulp bij een gezamenlijke aanpak.

Jouw buurt komt ook aan de beurt

De komende jaren gaat de gemeente wijk voor wijk met inwoners in gesprek over de overstap naar andere manieren van verwarmen. Schagen Noord was een van de eerste plekken waar bewoners zo intensief meedachten. De leden van het buurtteam vinden dat hun inzet serieus is genomen. Cees Warmer: ‘De gemeente Schagen is bereikbaar en betrokken. Ze wil echt ruimte geven aan bewoners, maar vraagt tegelijkertijd ook: bewoners, kom in actie.’

Auteur kennisbijdrage: Leene Communicatie i.o.v. gemeente Schagen. Het project in Schagen-Noord is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de Provincie Noord-Holland.