Woningbouwgeld is moeilijk uit te geven

Het nieuwe Actieplan Versnelling Woningbouw bevat zeven miljard euro extra vanaf 2029 om het bouwtempo hoog te houden. Maar vorig jaar kampte het ministerie van Volkshuisvesting met een onderuitputting van de budgetten.

Honderden miljoenen bleven vorig jaar op de plank liggen

Dat woningbouw in Nederland niet vanzelf gaat, blijkt onder meer uit de onderuitputting van de budgetten van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO). Dat beklemtoonde de Algemene Rekenkamer opnieuw na Prinsjesdag, in een document met aandachtspunten bij de toen net nieuwe ontwerpbegroting van het ministerie.

In die begroting maakte woonminister Elanor Boekholt-O’Sullivan bekend dat het kabinet vanaf 2029 elk jaar 1 miljard euro nieuw geld in de woningbouw gaat steken. Begin december buigt de Tweede Kamer zich over dit huishoudboekje van de Nederlandse volkhuisvesting. De Rekenkamer wijst de Kamerleden erop dat in het jaar 2025 meer dan de helft van de begrote uitgaven is blijven liggen: 404 miljoen euro van het totale bedrag van 731 miljoen. Dat kan vaker gaan gebeuren als het kabinet- Jetten de structurele hindernissen, zoals te veel stikstofuitstoot, netcongestie en te weinig ambtelijke capaciteit bij gemeenten, niet snel van de doorgaande weg veegt.

Toeslagen

In 2025 ging het voor 122 miljoen euro om niet uitgekeerde huurtoeslag. Er waren minder toeslagontvangers dan verwacht. Daarnaast bleef er 64 miljoen euro liggen van de Woningbouwimpuls, onder andere vanwege de samenloop met een andere subsidieregeling op dat moment: de Woningbouw op Korte Termijn (WokT).

Ook bleef er 37 miljoen euro op de plank liggen, omdat de Wet versterking regie volkshuisvesting vertraagd behandeld werd en gemeenten en provincies in 2025 daarom niet financieel ondersteund hoefden te worden bij hun uitvoeringskosten. Tot slot heeft het in 2025 ook tegengezeten met flexwoningen, grootschalige rijksprojecten, ouderenhuisvesting en industriële woningbouw.

Actieplan

Het kabinet verlangt naar een schuilplek tegen de aanhoudende tegenwind. Daarom stelde het kabinet-Jetten, net als de vorige regeringen, een taskforce in die nu met een Actieplan Versnelling Woningbouw komt. Dit plan is een bloemlezing van vijftig deels bekende maatregelen, waarbij meerdere ministeries betrokken zijn. Met dit laatste is de Algemene Rekenkamer blij, want die had voor de zomer een hoogrisicolijst naar buiten gebracht. Daarin stond als grootste risico voor het ministerie van VRO dat de problemen in de woningbouw niet integraal bekeken worden.

Dus moet er ook op andere ministeries het één en ander gebeuren. In het actieplan staat bijvoorbeeld dat het partnerbegrip in de Algemene Ouderdomswet (AOW) versimpeld wordt, zodat naar verwachting meer mensen hun woning zullen delen. Daarnaast moet in 2028 het eerste deel van kracht worden van een crisiswet tegen de netcongestie. Verder moet er de komende jaren verder gewerkt worden aan meer drinkwaterproductie, zodat het niet gebeurt dat nieuwe woningen zonder kraanwater zitten. Op stikstofgebied wordt gehoopt dat er uiterlijk eind 2027 een rekenkundige ondergrens komt voor de modelleringen van stikstofuitstoot. Ook moet bij de woningbouw niet vergeten worden dat vanaf 2030 in de Europese Unie scherpere luchtkwaliteitsnormen gelden. Deze normen zijn vooral gericht op verkeer en kunnen in theorie minstens 47.000 woningen treffen.

Scepsis

Duidelijk is dat het kabinet met het actieplan geen sluitend financieel antwoord heeft willen of kunnen geven. Dat geeft de taskforce expliciet toe als het gaat om de ook nu nog ontoereikende investeringscapaciteit van de woningcorporaties. De actieagenda willigt meerdere financiële wensen van de woningbouwsector niet in, waardoor er scepsis blijft. Alle belangrijke woonpartijen hebben zich verenigd in de lobbygroep ‘Woonalliantie’, en vragen met één stem om een einde aan de belastingheffing in box 3 op de papieren winsten, om een verdere verlaging van de overdrachtsbelasting, en het volledig schrappen van de vennootschapsbelasting voor de woningcorporaties.

Het actieplan toont ook dat dit niet de beste tijd is om een woningtekort te hebben: politiek Den Haag had het veel makkelijker gehad als er geen stikstofprobleem en netcongestie waren geweest. Hetzelfde geldt voor de brandhaarden in de wereld, zoals de conflicten in Oekraïne en Iran. Deze blijven de bouwkosten en rente opstuwen.