Hoe bepalen economische keuzes onze fysieke leefomgeving?

Economische keuzes hebben directe en meetbare impact op ruimtegebruik, waterverbruik en milieukwaliteit in Nederland. Zo kan in een industriegedreven toekomst de uitstoot van fijnstof oplopen met circa 38%, terwijl deze in een dienstengeoriënteerde economie juist met ongeveer 25% afneemt.

Dat blijkt uit het rapport ‘Concurrentievermogen en open strategische autonomie’ van TNO Vector en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), directie Algemeen Strategisch Advies (ASA). Het rapport laat zien dat concurrentievermogen niet alleen een economisch vraagstuk is, maar ook een ruimtelijke en maatschappelijke keuze – en biedt beleidsmakers concrete handvatten om met deze complexe samenhang om te gaan.

Die concrete handvatten zijn nodig, want de urgentie is groot. Nederland staat voor een dubbele opgave: het versterken van het internationale concurrentievermogen én het verminderen van strategische afhankelijkheden, bijvoorbeeld van grondstoffen en technologie uit het buitenland. Dergelijke economische keuzes hebben directe ruimtelijke gevolgen: waar bedrijven zich vestigen, hoeveel water ze gebruiken, en welke druk ontstaat op infrastructuur en milieu. Tegelijkertijd zijn de fysieke grenzen van de leefomgeving – zoals ruimte, water en milieukwaliteit – steeds vaker leidend.

Het rapport is een van de eerste resultaten van een tweejarig kennisprogramma dat TNO Vector en IenW ASA vorig jaar zijn gestart. Dit programma richt zich op het versterken van het verdienvermogen van Nederland, binnen de fysieke grenzen van ruimte, water, infrastructuur en leefomgeving. Binnen dit programma onderzoekt TNO Vector hoe economische ontwikkelingen, geopolitieke dynamiek en ruimtelijke keuzes steeds sterker met elkaar verweven raken en doorwerken in de beleidsdomeinen van IenW.

Omgaan met schaarste en complexiteit

De grootste uitdaging die uit het rapport naar voren komt, is het omgaan met schaarste en stapelende opgaven. Ruimte in Nederland is beperkt en moet concurrerend worden ingezet voor wonen, natuur, infrastructuur en economische activiteiten.

In het scenario ‘Industrieland’ groeit de vraag naar ruimte voor industrie zo sterk dat er op nationaal niveau zelfs een ruimtetekort kan ontstaan. Tegelijkertijd neemt in dat scenario ook de druk op watergebruik en milieukwaliteit toe, wat leidt tot extra spanning op vergunningverlening en beleidskeuzes.

Daartegenover staat het scenario van Europese open strategische autonomie (OSA), waarin gerichter wordt gekozen voor strategische sectoren. Dit biedt juist kansen om economische weerbaarheid te combineren met een lagere druk op water en emissies.

Impact op samenleving en leefomgeving

De impact van deze ontwikkelingen raakt direct aan de samenleving. Denk aan de bereikbaarheid van steden, beschikbaarheid van drinkwater, luchtkwaliteit en de ruimte voor woningbouw en natuur. De kernboodschap is helder: keuzes over de toekomstige economie van Nederland bepalen óók hoe Nederland er fysiek uitziet en waar kansen of knelpunten ontstaan.

Rol van TNO Vector en IenW

Met het nieuwe kennisprogramma spelen TNO Vector en IenW een sleutelrol in het ondersteunen van economische keuzes. Het programma richt zich op innovatie in de Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW)-sector, economische weerbaarheid, internationaal concurrentievermogen en de toekomst van havens en logistieke corridors.

TNO Vector ondersteunt IenW ASA bij het beantwoorden van complexe beleidsvragen, door economische inzichten expliciet te koppelen aan de fysieke leefomgeving. Hiermee ontstaat een integrale benadering die nodig is om beleid effectief en toekomstbestendig te maken.