Vrouw op plek 2 overtroeft soms mannelijke lijsttrekker

Bij partijen die één zetel wonnen, gaat die niet altijd naar de lijsttrekker, maar naar de nummer twee als die meer voorkeurstemmen kreeg. En dat is vaak een vrouw. Dit is in meerdere gemeenten het geval, zoals bij de SP in Zwolle, waar lijsttrekker Brammet Geerling minder stemmen haalde dan Sandra Dost, de vrouwelijke nummer twee.

Even slikken

Dat blijkt uit berichtgeving van het AD. De krant wijst erop dat het tegen het beleid van de SP in is, maar Dost toch de zetel van Geerling, die twaalf jaar in de gemeenteraad zat, overneemt. Dat voelt voor hem ‘niet prettig’, aldus de krant die de trend waarneemt in gemeenten van Noord-Brabant tot Overijssel. In Houten gebeurt bijvoorbeeld hetzelfde. Daar kreeg Julia Hamel als nummer twee van de lijst van Volt bijna honderd stemmen meer dan Rob Cortjens, de lijsttrekker. Voor hem is het ‘even slikken’, maar hij legt zich erbij neer. Daarbij stemt hij zelf ook altijd op een vrouw en wordt hij commissielid, dus verdwijnt hij niet helemaal van het toneel.

Duidelijk signaal

Hamel noemt het een ‘duidelijk signaal’ van de kiezer. Zij werd vijf jaar geleden actief in de politiek, onder meer omdat ze vond dat er te weinig vrouwen in gekozen posities zijn, zegt ze tegen het AD. ‘Dat zoveel mensen bewust op een vrouw hebben gestemd, laat zien dat ook onder Houtenaren die wens leeft.’ Bij de Utrechtse Volt-kiezer leeft die wens in ieder geval, want ook in De Bilt, Zeist en Soest kreeg de vrouwelijke nummer twee meer stemmen. De partij kiest er in Zeist voor om Elsbeth Westerman eerst twee jaar in de raad te laten zitten om daarna het stokje aan lijsttrekker Evert Jan van Hasselt over te dragen.

Meer ervaring

Bij Student & Starter in de stad Utrecht speelde hetzelfde, maar daar neemt lijsttrekker Lars van Rooij wel de eerste twee jaar voor zijn rekening, aangezien hij volgens nummer twee Aileen Siedenburg meer praktijkervaring heeft. Daarna neemt zij wel het stokje over. Dat wisselen na twee jaar is trouwens staande praktijk bij Student & Starter. Een dergelijke afweging nam ook de partij EenUtrecht, waar de vrouwelijke nummer twee meer stemmen kreeg dan de lijsttrekker. De ervaring en beschikbaarheid van de laatste gaf hierbij de doorslag.

Per fractie geregeld

Is dit nou een trend aan het worden of niet? Volgens mij is die trend er helemaal nog niet zo, zegt directeur Devika Partiman van Stichting Stem op een Vrouw op deze vraag van Binnenlands Bestuur. ‘Ik denk dat het uitzonderingen zijn.’ Maar zij kan dit nog niet met feiten staven, want de stichting wacht nog met haar conclusies na de verschijning van de officiële verkiezingscijfers, aanstaande vrijdag. Wel weet Partiman dat politieke partijen niet zozeer beleid voeren op het toewijzen van de zetel aan een vrouw bij voldoende voorkeursstemmen. ‘Dat wordt eerder per fractie geregeld.’

Juist ervaring opdoen in raad

Uit het netwerk van Stem op een Vrouw hoort Partiman ook dat de reactie van de fractie heel bepalend is. ‘De ene zegt: gefeliciteerd, goed campagne gevoerd, het is vervelend voor de lijsttrekker, maar je krijgt toch de zetel. Andere partijen geven juist tegendruk om de zetel niet in te nemen. Er is weinig lijn in te vinden.’ Het trekken van de ervaringskaart om toch de zetel te gunnen aan de man, vindt ze niet terecht. ‘Het gaat om een lekenbestuur, dus ervaring is belangrijk. Maar de gemeenteraad is ook juist een plek om ervaring op te doen. Ik hoop dat men daar in de toekomst coulanter in is. Ervaring is niet doorslaggevend.’

Minder politieke jaren

Ze wijst er ook op dat vrouwen vaak op latere leeftijd politiek actief worden en vaak korter politiek actief zijn. ‘Vrouwen hebben vaker minder politieke jaren op de teller. Als de man dan al in de raad zit, dan gaan vrouwen sneller twijfelen: uit bescheidenheid, uit zelftwijfel of een combinatie daarvan. Sommige doen het wel. Maar er zit druk op die beslissing, want het inwerkprogramma begint meteen.’

Aandacht groeit

Of de campagne van de stichting steeds beter begint te werken, vindt Partiman moeilijk te zeggen. ‘Door de jaren heen zien we dat de aandacht groeit. Dat het AD er nu uit zichzelf over bericht is een verandering. Dat gebeurde een paar jaar geleden niet. Het aantal stemmen gaat ook langzaam omhoog. Je hoort wel eens: de vrouwen nemen het over, slaat het niet door? Maar feit is dat één op de drie vrouwen op een vrouw stemt. Het aantal vrouwen in de lokale politiek groeit zeker, maar het “doembeeld” van sommigen dat vrouwen de wereld zouden overnemen, berust zeker niet op waarheid.’