‘Voor het eerst in de naoorlogse geschiedenis is een extreemrechtse partij vertegenwoordigd in een groot aantal gemeenten en wordt haar gedachtegoed hierdoor genormaliseerd’, schrijft politicoloog Sarah de Lange, gespecialiseerd in extremisme en populisme, op haar LinkedIn-pagina naar aanleiding van het succes van Forum voor Democratie tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. Met haar collega-experts roept ze op om ‘waakzaam te blijven en FvD niet te normaliseren’.
Analyse: Oppassen voor normalisering extreemrechts
‘Links’ werd de grootste in veel steden, maar niet eerder was een extreemrechtse partij als FvD vertegenwoordigd in zoveel gemeenten.
FvD grootste in Epe en Velsen
In een gezamenlijk artikel op de website Stukroodvlees leggen ze uit waarom. De winst van FvD (van 55 naar 299 zetels) is slechts één van de opvallende uitkomsten van de gemeenteraadsverkiezingen 2026. De partij scoorde goed in Staphorst, Zevenaar, Nieuwegein, Purmerend, Helmond en Doetinchem is in Epe en Velsen zelfs de grootste geworden. In Hollands Kroon moet FvD de koppositie met het lokale Onafhankelijk Hollands Kroon en het CDA delen. ‘Het is nu niet de tijd om stil te zijn over oprukkende extreemrechtse partijen. En de Partij voor de Dieren is dat ook niet van plan’, zei Esther Ouwehand, fractievoorzitter in de Tweede Kamer erover.
De Mos wint in Den Haag
Een andere opvallende uitkomst, die ook was voorspeld, is de winst van Richard de Mos en zijn Hart voor Den Haag. De partij won zeven zetels en schoot van negen naar zestien zetels, ruim een derde van alle zetels in de raad. De VVD verloor hier fors: van zeven naar drie zetels. De huidige coalitie van D66, GroenLinks, PvdA, CDA, Partij voor de Dieren en DENK heeft bij elkaar opgeteld net geen meerderheid: 22 zetels. Als zij niet met De Mos willen samenwerken, zou er met bijvoorbeeld nieuwkomer Volt erbij nog steeds een mogelijkheid zijn om door te gaan. Als De Mos over ‘rechts’ wil gaan, zou hij ook op een krappe meerderheid van 23 zetels kunnen komen, maar dan zal hij ook met de FvD in zee moeten. Uit onderzoek van de Volkskrant bleek dat de nummer drie op de Haagse kandidatenlijst van die partij in appgroepen sympathie bleek te hebben voor massamoordenaars Anders Breivik en Brenton Tarrant. Negen partijen sloten om die reden samenwerking met FvD uit. De partij van De Mos was daar niet één van.
De lokalen stegen met 2,9 procent en hebben zo meer dan een derde van alle stemmen in Nederland behaald
GroenLinks-PvdA pakt grote steden
Den Haag is de enige van de vier grootste gemeenten waar GroenLinks-PvdA niet de grootste werd. Sterker nog: van de eerste tien grootste gemeenten is alleen in Breda de VVD een zetel groter. De veelbesproken fusie tussen de twee partijen lijkt in die zin dus succesvol. In Rotterdam werd Leefbaar ‘verslagen’ met een paar duizend stemmen. De huidige coalitie van Leefbaar, VVD, D66 en Denk houdt hier nog wel een meerderheid. Ook in deze stad verdubbelt FvD trouwens van één naar twee zetels. Verder valt in de tweede stad van het land op dat er maar liefst zeven eenpersoonsfracties zijn. In de al ‘linkse’ steden Utrecht en Amsterdam kan de huidige coalitie ook door. In Utrecht kan dat, net als in Amsterdam, al met enkel GroenLinks-PvdA en D66 (23 zetels) samen.
Winnaars en verliezers
Toch verloor GroenLinks-PvdA landelijk 138 zetels. Daarmee eindigde de partij achter de VVD (winst van 66 zetels) en het CDA (verlies van 19 zetels) en de lokale partijen die de grote winnaar waren en in totaal 3391 zetels in de wacht sleepte. In aantal stemmen is GroenLinks-PvdA dan wel weer de tweede partij achter de ‘lokalen’, gevolgd door VVD en CDA. Die laatste is wel de partij met de meeste raadszetels: 1110. De lokalen stegen met 2,9 procent en hebben zo meer dan een derde (34,2 procent) van alle stemmen in Nederland behaald. Forum voor Democratie is de grootste stijger met 3 procent, maar die partij deed in veel gemeenten dan ook voor het eerst mee. Partijen als PVV, BBB en JA21 namen in veel minder gemeenten deel en wonnen daar licht. Naast GroenLinks-PvdA verloren ook de SP en de ChristenUnie flink en de Partij voor de Dieren licht, al is de partij nu in meer gemeenten vertegenwoordigd.
‘Lokalen’ worden gevonden
En zo viel er bij deze verkiezingen voor bijna iedereen wel wat te halen. Al zal de winst van D66 bij de partij toch enigszins tegenvallen. In heel Nederland kreeg de landelijk grootste partij er 57 zetels bij en 100.000 mensen meer hebben op de partij gestemd dan bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen. Niettemin zal de partij van de kersverse premier Rob Jetten vooral in de grote steden in veel colleges mee mogen doen. Vaak zullen dat linksere coalities zijn dan de coalitie waar de ‘jeune premier’ zelf in zit. Hij zal zich nog in menig bocht moeten wringen in de tombola van linkse steden, zijn eigen mid-rechtse coalitie en de grote diversiteit aan de radicaal- of extreemrechtse flanken. De ‘lokalen’ zien intussen dat kiezers hen toch wel blijven vinden. Met de ook wat hogere opkomst dan verwacht is dat de opsteker van deze gemeenteraadsverkiezingen.
Reacties: 1
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Oppassen voor normalisering extreemlinks moet hier natuurlijk ook benoemd worden, in beide kampen zitten rotte appels die met geweld en domme uitspraken iets willen bereiken.