In de BB-podcast Verstand van Verkiezingen werd met tien verschillende deskundigen vooruitgeblikt op de gemeenteraadsverkiezingen. En op wat er daarna in de coalitievorming zoal kan gebeuren. Wat geven de experts over raadsprogramma’s en minderheidscoalities aan gemeenten mee? Een greep uit hun aanbevelingen.
‘Stemhulp heeft grootste impact op opkomst’
In de tiendelige podcastserie Verstand van Verkiezingen passeerden alle facetten van de gemeenteraadsverkiezingen de revue.
Op 18 maart zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. In een serie duikt Binnenlands Bestuur in aantal belangrijke thema’s. Vandaag deel drie: de podcast.
Lees hier deel één over het enige lokale referendum tijdens de raadsverkiezingen
Rekruteren uit de vijver
Marcel Boogers mocht in de podcast Verstand van Verkiezingen het spits afbijten met het onderwerp ‘kandidaatsstelling’. ‘Er wordt steeds meer een beroep gedaan op mensen die zichzelf in maatschappelijke organisaties hebben bewezen om op de lijst te komen’, constateerde Boogers, bijzonder hoogleraar Democratie en Transitie aan de Universiteit Utrecht en senior-adviseur en onderzoeker bij Necker. Hij wees ook op de cursus ‘Politiek Actief’ van ProDemos die veel gemeenten inhuren. ‘Daarmee wordt wel iets van een vijver gecreëerd van politiek geïnteresseerde mensen waaruit later politieke partijen kunnen rekruteren.’
Voor mijn karretje spannen
Het is dan wel verstandig om die potentiële kandidaten te screenen. We vroegen het in de tweede aflevering aan Willeke Slingerland, lector Sociale Cohesie en de Democratische Rechtsstaat aan de Hogeschool Utrecht. En ook hoe lokale besturen zich weerbaar kunnen maken tegen oneigenlijke druk. Die druk manifesteert zich vooral van buitenaf, legt Slingerland uit. ‘Er zijn partijen die het niet zo nauw nemen met de democratische spelregels en denken: ik kan zo’n volksvertegenwoordiger, raadslid of lokaal bestuurder wel voor mijn karretje spannen.’ Uit recent onderzoek bleek onder meer dat bijna een derde van de Nederlanders aangeeft corruptie te hebben gezien en dat het dan vooral in de lokale context gebeurt, ‘waarbij het heel vaak om vergunningen en subsidies gaat’. Ondermijning speelt ook in de lokale context. ‘Ik denk dat daar echt wel een zorg is.’
Stemhulp werkt
Eenmaal op een lijst is het zaak om verkozen te worden. In 2022 kwam echter maar iets meer dan de helft van de stemgerechtigden opdagen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Dat moet beter kunnen. Biedt opkomstbevordering soelaas? Onderzoeker Sabine van Zuydam, adviseur en eigenaar van Necker, noemt allerlei initiatieven, zoals bijzondere stemlocaties, ruimere openingstijden, verkiezingsfestivals, debatten en natuurlijk de stemhulp. Of die ook werken, valt moeilijk te zeggen, want je weet niet wat de opkomst zou zijn zonder de initiatieven. ‘Maar grosso modo is de impact niet dat je tientallen procentpunten gaat winnen in de opkomst.’ Wat nog het meeste impact heeft, blijkt uit onderzoek, is het beschikbaar hebben van een stemhulp. ‘Sommige onderzoekers wijzen erop dat dat vier procentpunt kan uitmaken voor de opkomst. Maar dan heb je echt wel de topper te pakken.’
Lijstvolgorde bepalen
Zo surften we van het ene naar het andere onderwerp om uit te komen in België. Is het over de grens beter? Nou, vooral anders, legde Kristof Steyvers, hoogleraar politicologie aan de Universiteit Gent en voorzitter van het Centrum voor Lokale Politiek, ons uit. ‘Sidekick’-expert Julien van Ostaaijen noemde in zijn column ‘Gluren bij de buren’ vijf ter inspiratie dienende voorbeelden van over de grens. Eén daarvan is dat je op een lijst mag stemmen en je akkoord bent met de volgorde op die lijst, maar je ook op een specifiek persoon mag stemmen (of zelfs meerdere), en die voorkeurstemmen dan de plek op de lijst bepalen.
Macht naar de kiezer
Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen in 2024 waren meer dan 80 procent van alle Belgische stemmen persoonlijke voorkeurstemmen. ‘Gemiddeld brengen kiezers op ongeveer vier kandidaten hun stem uit, dus het gebruik van voorkeurstemmen is zeer ingeburgerd’, vertelt Steyvers. Door het uitbrengen van die stemmen wordt in ongeveer 30 procent van de gevallen de lijstvolgorde door elkaar gehusseld. Een interessant voorbeeld, vindt Van Ostaaijen, omdat er ook in Nederland discussie is of kiezers niet te weinig keuzemogelijkheden hebben en of de macht van partijen niet te sterk is. ‘Zo haal je iets meer van de macht bij partijen weg en leg je die neer bij de kiezer.’
Podcast Verstand van Verkiezingen
De podcast Verstand van Verkiezingen werd gepresenteerd door Binnenlands Bestuur-redacteur Wouter Boonstra. BB-columnist Julien van Ostaaijen, lector
op Avans Hogeschool en verbonden aan Tilburg University, kroop tijdens de interviews in de rol van ‘sidekick’-expert. De tien afleveringen zijn hier te vinden en te beluisteren via Spotify, Soundcloud en Apple Podcasts.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.