Meer meldingen ongewenst gedrag in Amsterdam

Het aantal meldingen over ongewenst gedrag en sociale onveiligheid groeit nog steeds binnen de gemeente Amsterdam, al was er wel een flinke daling te zien in de meldingen over discriminatie. Dat blijkt uit het Jaarverslag 2025 van Bureau Integriteit Amsterdam.

Bewogen jaar

Het bureau spreekt over ‘een bewogen jaar’. Zo was de gemeente Amsterdam in 2025 onderdeel van een externe evaluatie door het Europese anti-corruptieorgaan GRECO. Er was het rapport ‘Melden met vertrouwen’ van ombudsman Munish Ramlal wat veel stof deed opwaaien. En er was (media-)aandacht voor strafrechtelijke onderzoeken naar gemeenteambtenaren die van het lekken van vertrouwelijke persoonsgegevens werden verdacht.

502 meldingen

En als er veel meldingen worden gedaan, zegt dat niet perse iets over hoe integer de organisatie is, benadrukt het bureau eerst. In 2025 zijn 502 meldingen gedaan van vermoedens van integriteitsschendingen (inclusief adviesvragen), blijkt uit de cijfers. Dat zijn er zes meer dan in 2024, maar 89 meer dan in 2023. Bij 50 meldingen van de 308 afgehandelde meldingen is een schending vastgesteld of aannemelijk gemaakt. Bij 39 daarvan is een maatregel opgelegd. Nog 194 meldingen uit 2025 zijn in behandeling bij Bureau Integriteit of de afhandeling ervan ligt nog bij de betreffende afdeling.

Ongewenst gedrag

De meeste meldingen (212) kwamen van de stadsdelen en het cluster Beheer en Dienstverlening. Daarna volgen het cluster Sociaal (102), Bedrijfsvoering (46) en Ruimte en Economie (45). Meldingen van ongewenst gedrag kwamen het vaakst voor (190). In 2024 waren dat nog 180 meldingen. Van die meldingen ging het 47 keer om intimidatie en 39 keer om discriminatie (in 2024 waren dit nog 67 meldingen). Ook pesten scoorde hoog: 33 keer. Er waren twaalf gevallen van seksuele intimidatie. Bij meldingen in de andere categorieën springen misbruik van bevoegdheden/positie (74) en fraude (39) eruit, gevolgd door onverenigbare functies/bindingen/activiteiten (37), belangenverstrengeling (35) en misbruik of het lekken van (de toegang tot) informatie (32).

17 integriteitsonderzoeken

Verder zijn er vorig jaar 17 integriteitsonderzoeken uitgevoerd, ongeveer evenveel als in 2024. Er is door 634 medewerkers een beroep gedaan op een vertrouwenspersoon, wat 10 procent minder is dan in 2024. De risicoanalisten van het bureau hebben vorig jaar twee risicoanalyses uitgevoerd en adviseerden de organisatie 26 keer over beheersing van integriteitsrisico’s. Er werden 241 mogelijke contractpartijen onderzocht door de Screeningsunit. ‘Daarbij merken we dat het soms lastig is voor de organisatie om de integriteitsrisico’s die gezien worden bij (toekomstige) contractpartijen te mitigeren’, schrijft burgemeester Femke Halsema in een bijgaande brief aan de gemeenteraad.

Onaardig gedrag

Komende jaren wordt daarom gewerkt aan de verbetering van dit proces ‘onder andere door in te zetten op optimalisering van de screening, kennisdeling en advisering over de Beleidsregel Integriteit en Overeenkomsten’, vervolgt Halsema. Over het groeiend aantal meldingen over ongewenst gedrag en sociale onveiligheid schrijft Halsema dat die groei van de afgelopen jaren ‘samenhangt met een bredere ontwikkeling in de samenleving’. ‘Bij veel van deze meldingen blijkt dat er geen sprake is van een integriteitsschending’, schrijft ze. ‘Vaker gaat het om bijvoorbeeld onprofessioneel of onaardig gedrag waarbij medewerkers (al dan niet leidinggevenden) het moeilijk vinden elkaar aan te spreken op gedrag wat zij als ongewenst ervaren of waardoor zij zich sociaal onveilig voelen.’

Omgaan met anderen

Het direct begrenzen en bespreekbaar maken van ongewenst gedrag is cruciaal om escalatie te voorkomen, blijkt uit onderzoek. ‘Door in te grijpen wordt de sociale norm hersteld. Dit voorkomt dat het gedrag omslaat in een organisatie- of groepscultuur.’ De organisatie zet de komende jaren in op verbetering van die organisatiecultuur met de aanpak gezonde organisatie en het leiderschapsprogramma dat daar onderdeel van is. De burgemeester wijst op een nieuwe toelichting bij gedragsregel 1 van de gedragscode voor ambtenaren. Die gaat over ‘omgaan met anderen’ en stelt dat de medewerkers respectvol met elkaar omgaan, niet discrimineren en niet pesten of buitensluiten. De bestaande tekst in de gedragscode legt nog niet duidelijk genoeg uit wat de gemeente precies bedoelt met begrippen als sociale veiligheid en ongewenst gedrag op het werk.

Aangepaste gedragscode

Een jaar geleden stelde ook de Arbeidsinspectie vast dat de beschrijving van intern ongewenst gedrag in het document ‘Gedragscode voor ambtenaren’ onvoldoende is. Het ontbreekt aan voorbeelden, aan handelingsperspectief en consequenties worden niet benoemd. Daarom is de nieuwe toelichting gemaakt bij gedragsregel 1. ‘Zo maken we voor iedereen in de organisatie duidelijk welk gedrag we in de gemeente Amsterdam tussen werknemers wél en niet willen zien, met voorbeelden en sancties.’ Later dit jaar wordt ook de toelichting op regel 2 tot en met 7 van de gedragscode vernieuwd. In het eerste kwartaal van 2027 krijgt de raad de aangepaste gedragscode.

Commissie integriteit

Verder gaat Halsema in op de opvolging van aanbevelingen van de ombudsman die het college (deels) heeft overgenomen. De Commissie Integriteit Gemeente Amsterdam, waar al sinds 2021 om werd gevraagd, is per 1 januari 2026 ingesteld, maar is nog niet compleet. Er wordt nog gezocht naar een derde lid naast prof. dr. Leonie Heres en mr. Veni Naganathar. Wel zijn vier extra medewerkers aangenomen bij het Meldpunt Bureau Integriteit, waardoor het bureau meldingen sneller kan behandelen. Ook is onder meer de wegwijzer Sociale Veiligheid geactualiseerd en wordt de navolgbaarheid van de organisatie verbeterd.