Wat hier gebeurt in een grote woningfabriek aan het Hearrenfeanster Kanaal, op een bedrijventerrein in Heerenveen, is de noodzakelijke toekomst. Dat denkt het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO), dat denkt corporatiekoepel Aedes, dat denken bestuurders in Gelderland, en dat denken de grote bouwbedrijven van Nederland.
De metselrobots zijn verstopt: woningen uit een fabriek
Bestuurders willen meer woningen die uit fabrieken komen. Nu de ambtenaren nog.
Directeur Menso Oosting van bouwer en projectontwikkelaar Van Wijnen staat op een metalen balustrade en wijst omlaag naar een robotrail die een stalen bekisting in elkaar zet voor een betonnen muur. ‘In een traditionele betonfabriek zou je hier houten bekistingen zien, die meestal voor een specifiek project getimmerd worden en daarna in een afvalcontainer gedonderd worden’, legt hij uit. ‘Dat is hier niet zo. Dit is een modulair, herbruikbaar stalen bakvormsysteem. Je ziet van die knopjes: dat zijn magneten die de robot activeert. Daarmee wordt die bakvorm, met een tolerantie van 1 millimeter, op deze tafel gefixeerd.’
Carousselfabriek
In deze zogeheten carousselfabriek worden gevels, vloeren en muren op platte tafels door de fabriek geduwd en in etappes bewerkt. Eerst het robotmatig in elkaar zetten van de juiste bekisting. Daarna het aanbrengen door een werknemer van leidingwerk voor stroom of vloerverwarming; lasers wijzen aan op welke plekken in de nog lege bekisting de onderdelen moeten komen. Camera’s aan het fabrieksplafond bewaken of de praktijk voldoet aan de bouwtekening. Watersnijrobots brengen isolatieplaten op maat. Andere robots knippen en lassen het precieze wapeningsnet.
Vloeibaar beton
Verderop wijst Oosting op een werknemer die vloeibaar beton uitsmeert die door een robot in een bekisting wordt gegoten. ‘Het apparaat weet waar het die wel en niet moet storten, en hoeveel’, zegt hij. ‘De enkele druppel die overblijft, gaat daar in die oranje bakken erachter: dat worden van die grote betonnen legoblokken die je weleens aan de kant van de weg ziet.’ Vervolgens schuift het bouwelement een uithardkamer in: de muren zijn sandwichpanelen van beton-isolatie-beton, zonder spui. ‘Na enkele uren is het beton van dusdanige hardheid dat het zijn volgende bewerking kan hebben en daarna naar het tasveld [opslagplaats, red.] gaat om te drogen.’
Maar waar zijn de metselrobots? Die zijn niet te zien. Ze blijken verstopt achter een witte muur, buiten het zicht van bezoekers. ‘Het is een vrij krappe plek die uit veiligheidsoverweging niet open gemaakt is’, zegt Oosting. ‘Maar we hebben er met een partner ook een kleine 20 miljoen euro ingestopt en het systeem is niet helemaal te patenteren. Dus we houden alles een beetje uit het oog, om een klein beetje competitief voordeel te hebben vanuit de grote investeringen die we gedaan hebben.’
We hebben er met een partner ook een kleine 20 miljoen euro ingestopt en het systeem is niet helemaal te patenteren.
Menso Oosting
Robots
Sinds de financiële crisis van 2008 investeren bouwbedrijven fors in robots. De bouwsector stortte toen in, de huizenprijzen daalden tot het vriespunt, bouwvakkers stroomden en masse uit en keerden nooit terug. De laatste jaren neemt ook de toestroom af van vaklui elders uit Europa. Ook Oekraïners die nu op de bouwplaats staan, zullen wellicht ooit terugkeren naar huis. Dat moet volgens de sector opgevangen worden door een grotere arbeidsproductiviteit. ‘Op één dienst werken hier circa zestig mensen. Zij doen net zoveel werk als 1.350 bouwvakkers in een traditioneel proces’, beweert Oosting.
Snelheid
Niet alleen de bouwsector voelt de noodzaak van deze bouwfabrieken. Het ministerie van VRO voelt hem ook: ze wil snelheid maken in het dempen van het gapende woninggat. De bestuurlijke ambitie is helder: binnen vier jaar moet de helft van alle nieuwbouw zijn geboorte in een fabriek hebben beleefd, zegt het rijk. Ook in de Woondeal uit 2023 van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen staat het streven dat in 2030 de helft van de nieuwe woningen industrieel gebouwd is.
Kwartiermaker in deze metropoolregio is Jack van Hoof. De Gelderse overheden huren hem in om deze ambitie te verwerkelijken, want het is inmiddels duidelijk dat het niet genoeg is om een woningfabriek te laten draaien. De vraag naar fabriekswoningen is kleiner dan het aanbod. De onderneming in Heerenveen kan per jaar ongeveer vierduizend huizen bouwen, maar doet hoogstens een derde.
Typegoedkeuring
Eén sleutel, volgens mensen als Van Hoof, is: typegoedkeuring. Net zoals niet iedere auto afzonderlijk gekeurd wordt voor hij de weg op mag, zo moeten ook fabriekswoningen typegoedkeuringen krijgt. Dat betekent dat brandweerinspecteurs, kwaliteitsborgers en gemeentelijke toezichthouders bouwtechnisch gezien gaan vertrouwen op het certificaat dat keuringsdienst KIWA aan een fabriekstype geeft. Van Wijnen heeft nu zo’n certificaat. Plegt-Vos en BAM, die houtbouw doen, zien hun certificaten ook tegemoet.
In zijn woondealregio houdt Jack van Hoof sessies met onder meer de brandweer en de omgevingsdienst om hen inzicht te geven. ‘We hebben ze getoond hoe dat hele certificatiesysteem van die typegoedkeuring werkt’, vertelt hij. ‘We zeiden: dit heeft Van Wijnen gedaan om het certificaat te behalen, en dit doet het bedrijf om het te houden. Want een certificaat is geen vrijbrief. Vertrouwen is goed, maar controle blijft nodig. Door het jaar heen worden er steekproeven uitgevoerd op de bouwprojecten en in de fabriek zelf.’
Lees de rest van het interview in BB#20, op papier of (straks) online.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.