Meerderheid vrouwen voelt zich 's nachts onveilig: Wat kunnen gemeenten doen?

Bijna zestig procent van de vrouwen geeft aan zich onveilig te voelen en daarom in de avonduren routes te vermijden. Dat blijkt uit de vandaag verschenen Nederlandse Voetgangersmonitor van Arcadis. Daarnaast zijn mensen met een mobiliteitshulpmiddel kritisch over de kwaliteit van voetpaden en looproutes in de openbare ruimte.

Advies- en ingenieursorganisatie Arcadis deed onderzoek onder 6.831 respondenten naar de ervaring van voetgangers. 'Ondanks dat er steeds meer aandacht voor voetgangers ontstaat, zijn er bijna geen ervaringsgegevens en cijfers voor en over voetgangers', zegt Dennis van Sluijs, adviseur voetgangers en loopstromen bij Arcadis, tegen Binnenlands Bestuur. 'Die aandacht is er meer voor fietsers en bestuurders van auto's'.

Van Sluijs is één van de onderzoekers achter de Voetgangersmonitor. Hij hoopt door deze monitor helder te krijgen waar de verbeterpunten zitten, zodat gemeenten daarmee aan de slag kunnen. Van Sluijs destilleert drie elementen die uit het onderzoek naar voren komen waar gemeenten mee aan de slag kunnen.

'Vrouwen vermijden significant vaker routes dan mannen'

Allereerst benadrukt hij het verschil tussen hoe mannen en vrouwen de openbare ruimte ervaren. 'Vrouwen geven significant vaker aan plekken te vermijden dan mannen dat doen.' Ongeveer een derde van de mannen vermijdt routes in de avonduren, tegenover bijna zestig procent van de vrouwen. Overdag is dit verschil overigens vrijwel afwezig.

Respondenten konden op een kaart aangeven welke plekken zij vermijden en om welke redenen. 'Als we kijken naar de oplossingen die respondenten aangeven, gaat het soms echt om laaghangend fruit. Zoals het snoeien van een haag zodat er meer zichtbaarheid ontstaat of het repareren van een lantarenpaal', zegt Van Sluijs.

Rolstoelen en rollators

Een ander element dat Van Sluijs uit wil lichten is het grote verschil tussen mensen die mobiel zijn en mensen die een hulpmiddel gebruiken, zoals een rolstoel of rollator. 'Beheer en onderhoud van de voetpaden is erg belangrijk. Dat kan om simpele dingen gaan zoals een losliggende stoeptegel'. Daar ligt een verantwoordelijkheid voor gemeenten om hier meer alert op te zijn.

Maar er ligt hier ook een taak bij de inwoners. 'Dat mensen met een hulpmiddel vastlopen op routes, heeft ook te maken met het gedrag van de medebewoner. Waar zet ik mijn fiets neer? Is er nog ruimte op het voetpad?', zegt Van Sluijs. 'Het klinkt misschien een beetje flauw', zegt de onderzoeker, 'maar eigenlijk zou iedereen twee weken in een rolstoel moeten zitten om enigszins te ervaren hoe lastig dat is.'

Routes

Het derde punt dat de onderzoeker wil uitlichten is dat de voorzieningen, zoals OV-haltes, redelijk goed bereikbaar zijn volgens de respondenten, maar de route ernaar toe niet altijd als bereikbaar wordt ervaren. 'De tramhalte, daar kunnen mensen makkelijk bijkomen met bijvoorbeeld een rollator, maar er zijn vaak obstakels onderweg. Door onderhoud, doordat de doorgang te smal is of omdat het niet mogelijk is veilig over te steken.'

Rol gemeenten

19 gemeenten hebben actief meegedaan met het verspreiden van de monitor. Deze gemeenten hebben een rapport ontvangen met specifieke resultaten en verbeterpunten. 'Het grootste verbeterpunt is de kwaliteit van de voetpaden', zegt Van Sluijs.

Wat er precies moet gebeuren, verschilt per gemeente. Het gaat dan om beheer en onderhoud of kijken naar de combinatie van fietsers en voetgangers in hetzelfde gebied. Van Sluijs: 'Door de snelheidsverschillen van voetgangers en (elektrische) fietsers kan daar een onveilig of oncomfortabel gevoel ontstaan.'

Soms is de oplossing makkelijk en snel te bewerkstelligen, zoals het repareren van een losse stoeptegel, het snoeien van een haag of het maken van een kapotte lantarenpaal. 'Voor de middellange termijn kan je met ervaringsdeskundigen op pad. Bijvoorbeeld met mensen in een rolstoel of vrouwen. Ga daarmee wandelen, niet alleen met beleidsmedewerkers, maar ook met mensen die daadwerkelijk die stoeptegel maken of heg snoeien, of met handhaving. Op die manier creëer je bewustwording bij de mensen die de problemen kunnen oplossen', zegt Van Sluijs.

Voor de lange termijn is het volgens de onderzoeker van belang dat gemeenten de voetganger meer in het vizier krijgen bij het ontwikkelen van de openbare ruimte. 'We willen meegeven dat gemeenten, net als bij fietsroutes, meer prioriteit aan de kwaliteit van de routes en veiligheid voor voetgangers geven.’

Niet de gemiddelde Nederlander

Het gemiddelde rapportcijfer dat uit de monitor naar voren komt voor voetgangers zonder hulpmiddel is niet hoog: een 6,5. Als het gaat om mensen die wél hulpmiddelen gebruiken is het nog lager: een 5,2. 'Maar ik wil benadrukken dat dit niet gaat om de gemiddelde Nederlander', zegt Van Sluijs. Ruim 6800 respondenten hebben meegedaan 'en daar zitten ook veel mensen tussen voor wie zo'n onderzoek relevant is'.

Toch levert het onderzoek juist voor die groep concrete handvatten op voor gemeenten en inwoners volgens Van Sluijs. 'Het is goed om actief over deze doelgroepen na te denken. Niet alleen in de huidige openbare ruimte, maar ook in de toekomstige ontwikkeling daarvan'.