Boerenlandgoed: nieuw verdienmodel voor de boer?

Buiten is het snikheet, maar dankzij de dikke muren is het binnen zonder airco koel. Je moet bukken om niet je hoofd te stoten tegen de lage deurposten. ‘We hebben het regelmatig geschilderd, maar er hangt soms nog een beetje de sigarenlucht van opa’, lacht Tessa Hermanussen. We staan in het oudste gebouw van landgoed De Barendonk in Beers, een dorp in de Brabantse gemeente Land van Cuijk. ‘Anno 1482’ staat er op een houten plaat in de hal.

Hermanussen, de zevende generatie op het landgoed van de familie Thijssen, verhuurt het oude landhuis als groepsaccommodatie. ‘Mensen met plannen voor een reünie of familiebijeenkomst kunnen hier met maximaal dertien personen voor een paar dagen terecht’, vertelt ze. Ook in andere, goed onderhouden ­oude gebouwen kunnen groepen terecht, bijvoorbeeld bedrijven, ngo’s of overheidsorganisaties voor vergaderingen en teambuildingactiviteiten. De Barendonk heeft bovendien al vanaf 1997 een natuurcamping. Het landgoed telt ook tien trekkershutten en tiny houses.

Een boerenfamilie

Hermanussen nam het landgoed in 2024 over van haar ouders. Aan de overkant van de weg is de melkveehouderij van de familie. Op deze hete dag, waarop de temperatuur in Oost-Brabant veertig graden aantikt, staan de 260 koeien in een open stal waar ventilatoren voor koelte zorgen.

‘Wij zijn niet van adel, wij zijn een boerenfamilie’, verzekert Hermanussen. ‘Opa had een gemengd bedrijf, met naast vee ook akkers en fruitboomgaarden. Mijn vader, een zoon van de overkant, ontmoette mijn moeder, de zesde generatie van het landgoed, midden op de weg.’

Hermanussen kreeg het landgoed; haar twee broers, Ivo en Jens, de melkveehouderij. De familie heeft 120 hectare grasland waarvan tachtig hectare in eigen bezit.

De familie heeft een boekje gemaakt, getiteld Koeienpad. ‘Er komen hier veel mensen uit de Randstad en die weten helemaal niets van de melkveehouderij’, zegt Hermanussen. ‘Ze kunnen een wandeling maken bij mijn broers en wat leren over de koe.’

Boerenlandgoederen

Anne-Marie Majoie van de Federatie Particulier Grondbezit (FPG) noemt landgoed de Barendonk een goed voorbeeld van hoe landbouwgrond deels kan worden omgevormd tot landgoed. ‘Wij noemen het boerenlandgoederen. Een aaneengesloten stuk grond van minstens vijf hectaren, met een derde bos of natuur. En er is nog een voordeel: voor een boerenlandgoed hoeft de landbouwbestemming niet omgevormd te worden naar bestemming natuur.’ Voor de FPG is het voor de nieuwe natuurontwikkeling voldoende om raaigrasland om te vormen naar kruidenrijk grasland. ‘Dat draagt bij aan extensivering van de landbouw. Dat grasland kan een boer verpachten aan een buurman met een melkveebedrijf, die daarmee meer grond tot zijn beschikking krijgt om te extensiveren.’

Volgens de FPG komt het boerenlandgoed tegemoet aan de wens van boeren om de grond in eigen bezit te houden en positief bij te dragen aan het landschap. ‘De grond van melkveehouders die hier en verderop in De Peel stopt, wordt vaak omgezet in lelievelden en graszodenbedrijven. Niet bepaald een aanwinst voor het landschap en al helemaal niet voor het milieu’, zegt Majoie.

Natuurschoonwet

Een cruciaal onderdeel van de regeling voor het boerenlandgoed is dat het gerangschikt wordt onder de Natuurschoonwet. Deze gunstige fiscale regeling werd in 1928 door de overheid ingesteld omdat de nazaten bij vererving de erfbelasting dikwijls niet konden betalen. ‘Dat betekende dat ze grond moesten gaan verkopen waardoor de landschappelijke structuur van hun grondgebied uiteenviel of flink werd aangetast’, aldus Majoie.

De Natuurschoonwet bepaalt dat landgoedeigenaren hun grond mogen schenken aan hun kinderen zonder daarvoor schenk- of erfbelasting te betalen, wat neerkomt op tien tot dertig procent belasting. Voorwaarde is dat de kinderen het landgoed daarna 25 jaar als geheel in bezit houden. Als aanvullende tegenprestatie zijn de ­eigenaren verplicht dertig procent bos of natuur te ontwikkelen en de overige zeventig procent landbouwpercelen te omzomen met groenblauwe dooradering, bijvoorbeeld door de aanplant van hagen en heggen. Belangrijk is ook dat het landgoed toegankelijk wordt voor publiek door ­wandelpaden aan te leggen. Hermanussen heeft vijftien mensen in dienst, waaronder twee dagen per week een ­tuinman.

De Natuurschoonwet geldt alleen voor haar gebied. De melkveehouderij van haar broers valt er niet onder. Boerenlandgoederen zijn volgens Majoie een slimme en goedkope manier om de stoppers onder boeren zonder dwang te ondersteunen. ‘Ze dragen via een boerenlandgoed bij aan de extensivering en natuurontwikkeling. Het landschap wordt er beter van. Boeren zullen ook meer meewerken want ze blijven eigenaar van de grond en kunnen de grond doorgeven aan hun kinderen. Via pachtregels kan er meer duurzaamheid wordt bewerkstelligd.’

Niet altijd blij

Nieuwe landgoederen of boerenlandgoederen zijn twee verschillende zaken, legt een woordvoerder van de provincie Noord-Brabant uit. ‘En de Natuurschoonwet is een landelijke regeling die los van de landgoedregeling kan worden toegepast. De regeling voor nieuwe landgoederen komt onder meer voort uit de ‘rood-voor-groen-regeling’, waarin boeren, buitenlui of projectontwikkelaars in ruil voor de aanleg van groen of het toestaan van een groenblauwe dooradering een ‘woning van allure’ mochten bouwen. Er zijn op die manier ongeveer veertig nieuwe landgoederen van meer dan tien hectare verschenen.’ De provincie was daar niet altijd bij mee. ‘Hele grote huizen op kaal grasland of open polder met hier en daar een bloemetje. Niet bepaald de kwaliteitsimpuls voor landschap en natuur die wij zochten.’

Vandaar dat de regeling in 2022 is aangepast en nu ‘Maatwerkregeling omgevingskwaliteit’ heet, met meer eisen voor de natuur en aansluiting bij het Natuur Netwerk Brabant, een netwerk van deels bestaande en deels nieuwe natuurgebieden die door ecologische verbindingszones met elkaar verbonden zijn. Hoewel de gemeente als eerste in beeld komt bij de beoordeling van een aanvraag, zit de provincie vrij snel aan tafel.

Lees de rest van het artikel in BB#15, op papier of online.