‘Kijk, hier hebben we een rivierlandschap nagebootst’, zegt Koen Zuurbier. Daar worden binnenkort mosselbanken en een helofytenfilter aangelegd, waterzuiverend riet. ‘Daar verderop komt een visheveltrap’, wijst Jorien Douma op een ander bassin waar een klein kwelderlandschap is aangelegd. De beide medewerkers van het Noord-Hollandse drinkwaterbedrijf PWN lopen over smalle steigertjes waar op verschillende punten meetinstrumenten in het water hangen. Helderheid, zuurstofgehalte en hoeveelheid zout en aanwezigheid van algen worden nauwgezet gevolgd. Eenden vliegen op, vedermuggen zwermen. In een bosje verderop broedt een koppel visarenden.
Het IJsselmeer als klimaatbuffer
De nationale regenton wordt gebruikt bij de zuivering van drinkwater. Waterbedrijf PWN wil de natuur ook inzetten tegen verzilting.
Douma en Zuurbier lopen in het demonstratieproject LIFE Watersource bij Andijk (West-Friesland). Op de achtergrond zijn de contouren van de grote drinkwaterfabriek van het Noord-Hollandse bedrijf zichtbaar. Daar wordt met veel techniek drinkwater gemaakt van IJsselmeerwater. Dat moet anders. Op de steigertjes laten Douma en Zuurbier zien hoe PWN werkt aan wat zij noemen een waterzuiverend landschap. Op een luttele hectare testen ze in het klein hoe in 2032 op een schaal van 250 hectare de natuur een handje kan helpen om troebel IJsselmeerwater alvast voor te zuiveren. ‘Klimaatbuffer IJsselmeer’ noemen ze deze nature based solution. ‘We willen de bijna twee miljoen inwoners van Noord-Holland van drinkwater voorzien dat is gemaakt met minder chemicaliën en minder energie’, zegt Douma. Vooral het deel van het demonstratieproject waar water als een riviertje doorheen kronkelt, is kraakhelder. ‘Je ziet het fonteinkruid op de bodem zijn zuiverende werk doen’, wijst Zuurbier. ‘En dan moeten de vissen nog komen die hun buikje rond eten met plankton.’
Verzilting
PWN wil de natuur ook inzetten om meer weerbaar te worden tegen de verzilting en de verdroging die het IJsselmeergebied steeds vaker teistert. ‘De klimaatbuffer zuivert het troebele IJsselmeerwater straks op 150 hectare, waarna we het opslaan in twee nieuwe spaarbekkens van elk 50 hectare’, zegt Zuurbier. Het drinkwaterbedrijf denkt het op deze wijze in een droge en zoute periode vijftig dagen uit te zingen. Nu is dat maximaal tien dagen. Het bedrijf wil met de natuurlijke hulpmiddelen ook minder gevoelig worden voor technische storingen als een haperend gemaal of het dagelijks binnendringen van zout zeewater bij het schutten van schepen van en naar het IJsselmeer. Daarna gaat het water van het spaarbekken met een pijpleiding dwars door Noord-Holland naar de duinen bij Castricum en Wijk aan Zee waar het infiltreert in een enorme zoetwaterbel. Daarna wordt het IJsselmeerwater verder gezuiverd tot drinkwater.
Natura 2000-gebied
De grote rol voor de natuur wordt mede ingegeven doordat het IJsselmeer een groot Natura 2000-gebied (Vogelrichtlijn) is. En er zijn meer kansen. Behalve natuurontwikkeling zullen ook de vissers, kleinschalige recreatie, de waterveiligheid en kustbescherming meeliften in de Klimaatbuffer IJsselmeer, aldus PWN. ‘Omdat we verschillende belangen dienen, willen we ook dat het waterschap Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK), de gemeenten Enkhuizen en Medemblik, de provincie, het recreatieschap en Noord-Hollands Landschap meedoen in het consortium.
PWN wil het zuiveringsterrein en het spaarbekken aanleggen met zand dat vrijkomt bij de verdieping van de waterbodem van zes meter tot meer dan twintig meter. ‘We leggen met dat zand een nieuwe dijk aan die tevens de Westfriese kust beschermt’, zegt Zuurbier. ‘Er is daar dan ook ruimte voor een wandelpad voor de bewoners en andere vormen van recreatie’, zegt Douma.
Volgend jaar wordt het consortium opgericht met ingenieursbureaus en specialisten zoals ecologen en een landschapsarchitect. Dan moeten de ideeën die nu in het demonstratieproject worden opgedaan, belanden in een ontwerpende milieueffectrapportage. In 2029 start de bouw. Al die tijd blijft het kleine demonstratieproject bestaan en kunnen daar innovaties worden getest om het zuiverende landschap te verbeteren.
Realtime data
Om zowel bewoners als bestuurders bij het plan te betrekken is in mei de community Mee(r)Makers opgericht. ‘In één week hebben zich al honderdzeventig mensen opgegeven om bij te dragen aan deze nature based solution’, zegt Douma. Zij krijgen ook toegang tot een virtuele omgeving waarin alle onderzoeksresultaten worden weergegeven en het zuiverende landschap langzaam vorm krijgt, een zogeheten digital twin. Douma: ‘We delen realtime data uit het demonstratieproject en helpen elkaar vooruit met concrete vraagstukken. Daardoor leren we hoe je met de natuur kunt ontwerpen. Opgaven zoals de Klimaatbuffer zijn groter dan één organisatie en vragen om samenwerking tussen mensen.’
Ecosysteem niet op orde
Bij de coalitie Het Blauwe Hart reageert programmamanager Gerben Kalkman voorzichtig positief op het plan. ‘We hebben het IJsselmeer jarenlang gebruikt voor allerlei functies zonder dat we genoeg rekening hebben gehouden met de waterkwaliteit en biodiversiteit,’ zegt hij. ‘Het ecosysteem is niet op orde. Dit plan kan bijdragen aan het herstel van de waterkwaliteit en natuurlijke overgangen langs de oevers. Prima dat we natuurlijke middelen inzetten om meer en beter drinkwater te krijgen, maar de kwaliteit van het water en de biodiversiteit van het IJsselmeer moeten leidend zijn.’ Kalkman voert een coalitie van natuurorganisaties aan, waaronder de Vogelbescherming, Natuurmonumenten, Landschap Noord-Holland en ’t Fryske Gea. Ook Staatsbosbeheer, Sportvisunie (voorheen Sportvisserij Nederland) en PWN zelf zijn onderdeel van Het Blauwe Hart.
Het inzetten van een digital twin waarmee het zuiverend waterlandschap zichtbaar wordt, noemt Kalkman een ‘handig hulpmiddel’. ‘Burgers en bestuurders kunnen beter inzicht krijgen in de effecten van de maatregelen op waterkwaliteit, natuur en recreatie. Fijn als ze bijvoorbeeld een wandelpad ontwerpen met uitlaatstroken voor honden. Maar daarbij moet wel rekening worden gehouden met kwetsbare natuur en de verstoring van soorten. Daarbij moet de ecologie van het IJsselmeersysteem de boventoon voeren.’
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.