Een medewerker wil zich verkiesbaar stellen voor de gemeenteraad

Auteur kennisbijdrage: Kim Meeuwissen.

Op woensdag 18 maart 2026 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Politieke partijen maken zich op voor de verkiezingsstrijd en presenteren hun kandidatenlijsten. Het kan zomaar voorkomen dat de naam van een van uw medewerkers op de lijst staat. Mag een medewerker van een gemeente zich verkiesbaar stellen voor diezelfde gemeente? In dit artikel wordt hier nader op ingegaan.

Een medewerker wil gemeenteraadslid worden

Een medewerker van een gemeente kan zich verkiesbaar stellen als gemeenteraadslid binnen diezelfde gemeente. De medewerker maakt hier immers gebruik van het passief kiesrecht, een grondrecht dat ook werknemers van de gemeente toekomt. Bovendien is de medewerker op het moment van de verkiezingen nog geen raadslid. Dit wordt pas anders als de medewerker ook daadwerkelijk wordt verkozen tot raadslid.

Indien de medewerker wordt verkozen tot raadslid, ontstaat de situatie dat de medewerker een met het raadslidmaatschap onverenigbare functie vervult. Dit blijkt uit artikel 13 van de Gemeentewet, waarin is opgenomen welke functies niet verenigbaar zijn met het raadslidmaatschap. Op grond van artikel 13 lid 1 onder o Gemeentewet mag een raadslid niet tevens ambtenaar in dienst van die gemeente of uit anderen hoofde aan het gemeentebestuur ondergeschikt zijn. Dat betekent dat de medewerker op dat moment een keus zal moeten maken. Als hij de baan bij de gemeente opzegt per een datum die ligt voor de installatiedatum van de nieuwe raadsleden, kan de betrokkene tot de raad toegelaten worden. Als de medewerker de baan bij de gemeente niet tijdig opzegt, zal bij het onderzoek van de ‘geloofsbrieven’ (artikel V4 van de Kieswet) geconcludeerd moeten worden dat een benoeming tot raadslid niet mogelijk is en dan zal ‘automatisch’ de volgende kandidaat op de kieslijst de opengevallen plaats in kunnen nemen.

Een raadslid mag wel ambtenaar zijn in dienst van een andere overheidswerkgever, waaronder ook een andere gemeente en in sommige gevallen ook een gemeenschappelijke regeling.

In het geval van een gemeenschappelijke regeling

Voor een medewerker werkzaam bij een gemeenschappelijke regeling geldt dat hij wel raadslid mag zijn, zolang hij geen werkzaamheden verricht voor de gemeente waar hij raadslid is of geen werkzaamheden verricht onder de directe verantwoordelijkheid van (een lid van) het bestuur van de gemeente, waar hij raadslid is. De reden hiervoor is dat het raadslid zijn werk onafhankelijk moet kunnen doen van het gemeentebestuur van de gemeente, waar hij raadslid is. Het is denkbaar dat het in bepaalde situaties mogelijk is dat de werkzaamheden bij de gemeenschappelijke regeling zo ingericht kunnen worden, dat de medewerker geen werkzaamheden verricht voor de gemeente waar hij raadslid is. Het is lastige materie die in de praktijk veel vragen kan oproepen omdat niet altijd scherp te onderscheiden is of een medewerker van een gemeenschappelijke regeling (ook) voor de gemeente werkt, waarvoor hij raadslid is.

Wat te doen als een medewerker na de verkiezingen als raadslid is verkozen?

In gevallen waarin een medewerker van de gemeente na de verkiezingen is gekozen als raadslid wordt in die betreffende gemeente, is de wet duidelijk. Op grond van artikel 13 lid 1 onder o Gemeentewet is een combinatie met het raadslidmaatschap niet toegestaan en zal de medewerker zelf een keus moeten maken.

In het geval van een medewerker bij een gemeenschappelijke regeling ligt dit genuanceerder. Het is in een concreet geval aan de desbetreffende ambtenaar om met zijn leidinggevende afspraken te maken zodat hij geen werkzaamheden in ondergeschiktheid aan het gemeentebestuur verricht of ten behoeve van de gemeente, zodat van een onverenigbare betrekking geen sprake is en het risico op belangenverstrengeling zich niet voordoet. Van belang is dat die afspraken duidelijk zijn voor de installatiedatum. Voor deze datum zal immers door de aftredende raad beslist moeten worden of de benoemde kandidaat wel of niet als lid tot de gemeenteraad kan worden toegelaten.

In de periode tot aan de verkiezingen

De Gemeentewet schrijft duidelijk voor welke functies voor een raadslid niet verenigbaar zijn, maar stelt geen regels ten aanzien van een persoon die zich kandidaat stelt op de kandidatenlijst voor de gemeenteraadsverkiezingen. Toch doet een medewerker die voornemens is zich verkiesbaar te stellen er goed aan dit te bespreken met zijn werkgever. Op grond van artikel 8 lid 2 onder a Ambtenarenwet is een medewerker die voornemens is nevenwerkzaamheden te gaan verrichten die de belangen van de dienst kunnen raken, verplicht dit te melden bij de werkgever. Het doel hiervan is dat werknemer en gemeente met elkaar in overleg gaan over de voorgenomen nevenwerkzaamheden in relatie tot de functie van werknemer en zij de mogelijke consequenties daarvan met elkaar kunnen bespreken.

In veel gevallen zullen medewerkers die zich verkiesbaar willen stellen hierover in gesprek gaan met hun werkgever. In het geval een medewerker dit niet doet, kunt u als werkgever deze medewerker erop aanspreken dat deze verplicht is de voorgenomen nevenwerkzaamheden te bespreken. Bovendien is het belangrijk de medewerker te wijzen op de mogelijke gevolgen indien de medewerker wordt verkozen als gemeenteraadslid.

Uitspraak rechtbank Zeeland-West-Brabant

Dat het als werkgever belangrijk is om in gesprek te gaan met een medewerker die zich verkiesbaar stelt voor de gemeenteraad, blijkt ook uit de uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant van 14 juni 2022 (ECLI:NL:RBZWB:2022:8644). In deze zaak stelde een medewerker van een gemeenschappelijke regeling zich verkiesbaar als gemeenteraadslid bij een van de deelnemende gemeenten. De politieke partij waarvoor zij zich verkiesbaar stelde, had in het partijprogramma opgenomen dat de betreffende gemeenschappelijke regeling opgeheven moest worden. Daarnaast uitte de medewerker zich op social media zeer kritisch over overheidsbeleid en maatschappelijke kwesties, soms door middel van grof taalgebruik. De werknemer is hier verschillende keren op aangesproken door haar werkgever en heeft hiervoor ook een waarschuwing gekregen. Daarnaast is zij erop gewezen dat zij haar voornemen om zich verkiesbaar te stellen voor de gemeenteraad had moeten bespreken. Tussen partijen liepen de spanningen zo hoog op, dat werkgever uiteindelijk heeft verzocht tot ontbinding van de arbeidsovereenkomst. De rechter wees dit verzoek af en oordeelde dat de gemeenschappelijke regeling in staat moest zijn om met spanningen en complicaties als gevolg van de uitoefening van grondrechten door haar ambtenaren om te kunnen gaan. Het ligt daarbij ook op haar weg om binnen de eigen organisatie op dit punt nader beleid te vormen en werknemers daarover meer duidelijkheid te verschaffen. De rechter kende dus een zwaar gewicht toe aan de vrijheid van meningsuiting en het passief kiesrecht.