‘Ik zou de Nederlandse kiezer willen uitdagen om het opkomstcijfer toch minstens op Vlaamse hoogte te krijgen.’ Dat zegt Kristof Steyvers, hoogleraar politicologie aan de Universiteit Gent en voorzitter van het Centrum voor Lokale Politiek aldaar in de tiende en laatste aflevering van de podcast Verstand van Verkiezingen.
Podcast: ‘Vergeet nou even die landelijke politiek’
Door de afschaffing van de opkomstplicht bij de gemeenteraadsverkiezingen in Vlaanderen daalde de opkomst van rond de 90 naar 64 procent.
Lokale overwegingen
Of dat dat gaat lukken, weet Steyvers niet. ‘Maar ik zou de kiezer misschien ook wel uitdagen om vooral lokaal te stemmen, dus hun stem bij de gemeenteraadsverkiezingen vooral te laten bepalen door lokale overwegingen, lokale kandidaten en lokale vraagstukken en zich net wat minder aan te trekken van de nationale politiek.’ Hij doet deze oproep aan het eind van de aflevering, nadat we allerlei verschillen en leerpunten tussen Nederland en België hebben behandeld die bestuurskundige en ‘sidekick’ Julien van Ostaaijen al eerder in een column noemde. Een ander verschil is de opkomstplicht die in België nog steeds geldt, maar in oktober 2024 voor het eerst niet gold bij de lokale verkiezingen in Vlaanderen.
Niet echt een boete
En dat was te merken. Sterker nog, het was een schok, vertelt Steyvers. De opkomst kwam uit op ongeveer 64 procent van de kiezers. ‘We zijn natuurlijk sinds jaar en dag cijfers van meer dan 90 procent gewend, zeker bij de lokale verkiezingen. Het heeft wel wat teweeggebracht, moet ik toch zeggen.’ Al werd die opkomstplicht niet altijd even serieus genomen. ‘In principe kon je een boete krijgen als je niet kwam opdagen bij de verkiezingen, maar je kunt je wel voorstellen dat dat eigenlijk nergens een gigantische prioriteit was. Er zijn wel andere zaken die meer aandacht vragen, dus als je niet kwam opdagen, kreeg je eigenlijk ook niet echt een boete.’
Afschaffing onderschat
Toch was het wel ingeburgerd dat je ging stemmen, vertelt Steyvers. ‘En de verwachting was ook, veel mensen hebben dat misschien wat onderschat, dat als we nu bij de lokale verkiezingen de opkomstplicht afschaffen, dan zal dat best meevallen.’ Steyvers wijst erop dat de lokale verkiezingen namelijk heel persoonsgebonden zijn. ‘Iedereen kent wel een kandidaat, zijn of haar burgemeester of schepen (wethouder, WB). Mensen voelen zich ook erg betrokken bij lokale politiek en het beleid staat dicht bij de burger. Als we het dus ergens kunnen afschaffen zonder al te veel problemen, dan zal het daar wel zijn. Dat is niet zo gebleken.’ Hij denkt dat er verschillende redenen voor zijn. ‘Wat zeker een rol gespeeld heeft in mijn ogen, is dat het de eerste keer was dat mensen zich op die manier ten aanzien van de politiek konden uiten.’
Gebrek aan betrokkenheid
Uit onderzoek blijkt dat er regelmatig ‘praktische’ redenen zijn om niet te stemmen. Van ‘familiebezoek’ tot ‘werken’, ‘maar vaak ook gekoppeld zijn aan een zekere afstand ten opzichte van heel het politieke gebeuren, zelfs het lokale politieke gebeuren’. Steyvers noemt dit niet zozeer cynisme of een gevoel van machteloosheid, ‘maar misschien meer een soort van desinteresse, een soort van gebrek aan betrokkenheid bij wat de gemeente, gemeentebeleid of gemeentepolitiek betekent voor jouw dagelijks leven’. ‘En als je dan niet aan de verkiezingen moet deelnemen, dan blijf je gewoon thuis. Dat mensen dat ook vaak als motivatie aangaven was toch wel opvallend.’
Vergeet nationale politiek
Bij de federale verkiezingen blijft de opkomstplicht overigens nog wel bestaan, zegt Steyvers. In Nederland is de opkomstplicht al in 1970 afgeschaft, maar de landelijke politiek trekt in de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen wel veel aandacht. Steyvers wijst erop dat er In Nederland nu weer een kabinet en een coalitieakkoord is. ‘Dus beste Nederlander, vergeet nou even die nationale politiek en laat je vooral door lokale overwegingen leiden.’
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.