De eerste trends van de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart zijn twee maanden later zichtbaar bij het sluiten van coalitieakkoorden en het benoemen van wethouders. De coalities worden rechtser, er worden meer mannelijke wethouders benoemd en in Midden-Delfland komt woensdag een ‘eigen-volk-eerst’-coalitie en -college.
Rechtsere colleges, minder vrouwelijke wethouders
Twee maanden na de gemeenteraadsverkiezingen valt op te maken dat coalities rechtser worden en er meer mannelijke wethouders worden benoemd.
Nieuw college
In twintig gemeenten is het collegevormingsproces afgerond met een nieuwe coalitie en de benoeming van nieuwe wethouders. Het Noord-Hollandse Uitgeest benoemde op 9 april als eerste drie nieuwe wethouders. Opmerkelijk daarbij was dat het nieuwe coalitieakkoord nog niet was vastgesteld. Ook in Hillegom, Hulst en Vaals werden de nieuwe wethouders in april al benoemd. Opvallend is dat in vijf provincies (Groningen, Fryslân, Drenthe, Flevoland en Utrecht) twee maanden na de raadsverkiezingen het formatieproces in geen enkele gemeente is afgerond met de benoeming van nieuwe wethouders. Er is sinds 2002 geen wettelijke deadline meer voor het aanstellen van een nieuw college.
PVV, BBB en FvD
De komende weken wordt in tientallen gemeenten het coalitieproces afgerond en worden er wethouders benoemd. In lijn met de uitslag van de raadsverkiezingen worden de coalities en colleges rechtser. In het Brabantse Rucphen leidt dat tot de benoeming van de eerste PVV-wethouder ooit. De partij van Wilders debuteerde in 2010 met raadsleden in de gemeenteraden van Almere en Den Haag maar kwam daar nooit in het college. Ook de BBB, nieuwkomer in gemeenteland, gaat vrijwel zeker meerdere wethouders krijgen. De partij van Caroline van der Plas moet daar nog wel eventjes op wachten, maar de kans op een eerste BBB-wethouder is groot in Hof van Twente en Westerwolde. Forum voor Democratie (FvD), een van de winnaars bij de raadsverkiezingen, komt vooralsnog nergens in het college: vrijwel overal staat FVD buitenspel vanwege zijn extreemrechtse inhoudelijke standpunten en een gebrek aan raadservaring.
Eigen volk eerst
De verschuiving naar rechts leidt in Midden-Delfland woensdag tot een nieuw college met drie wethouders op basis van een coalitie van de lokale groepering Mijn Partij en de VVD. Deze coalitie stopt met de opvang van asielzoekers in het azc in Den Hoorn, en geeft bij het bouwen van nieuwe huizen voorrang aan de eigen inwoners. De ‘eigen-volk-eerst’-coalitie van Mijn Partij en VVD wil zo voorkomen dat jongeren vertrekken. Het advies van verkenner Bert Blase om ook te spreken met de andere partijen uit de raad, omdat die een afwijkend geluid ventileren, is door de twee coalitiepartijen genegeerd.
Grote gemeenten zoals Heerlen en Roermond stevenen in de huidige formatie af op een college zonder vrouwelijke wethouders
Vrouwelijke wethouders
Het rechtser worden van de coalities is ook terug te zien in de benoeming van het aantal vrouwelijke wethouders. Na de benoeming van de eerste twintig colleges zijn er 78 mannelijke wethouders benoemd en 21 vrouwelijke wethouders. Als deze ontwikkeling zich de komende dagen en weken doorzet, komt de toename van het aantal vrouwelijke wethouders tot stilstand. Na de formatie van 2022 bedroeg het aantal vrouwelijke wethouders 28,35 procent, terwijl na de formatie van 2018 het aantal vrouwelijke wethouders voor het eerst uitkwam boven een kwart: 25,22 procent, zo bleek uit onderzoek van DeCollegetafel.
Al zes mannencolleges
In Hillegom, Hulst, Kapelle, Reimerswaal, Westervoort en Woensdrecht zijn de afgelopen weken colleges geïnstalleerd met uitsluitend mannelijke wethouders. In 2022 en 2018 kozen Reimerswaal en Woensdrecht ook voor uitsluitend mannen in het college van B&W. Zeker tien mannencolleges worden deze en volgende week benoemd. In 2022 waren er uiteindelijk 94 gemeenten die kozen voor een college met alleen maar mannelijke wethouders. Grote gemeenten zoals Heerlen en Roermond stevenen in de huidige formatie af op een college zonder vrouwelijke wethouders. Alleen de gemeente Renkum lijkt vooralsnog een college te krijgen met uitsluitend vrouwelijke wethouders. Vier jaar geleden waren er zes gemeenten die kozen voor een college van B&W met alleen maar vrouwelijke wethouders.
Jong en oud
Opmerkelijk is dat in Dantumadiel de twintigjarige rechtenstudent Tieme Heeringa vrijwel zeker wethouder wordt. De Fryske Nasjonale Partij heeft de jongeling in de onderhandelingen voorgedragen als beoogd bestuurder. Voor zover bekend is er nog nooit een twintigjarige tot wethouder benoemd. Daarentegen werd in Berg en Dal de 75-jarige Ria Barber afgelopen week opnieuw tot wethouder gekozen. Barber kreeg zes blanco stemmen, wat werd uitgelegd als een signaal dat een deel van de raad vond dat Barber eigenlijk te oud is om nog weer een periode van vier jaar wethouder te worden.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.