Nieuwe coalitie: veel vertrouwen in het centrum, weinig op de flanken

Op vrijdag 30 januari presenteerden D66, VVD en CDA hun coalitieakkoord. Een derde van de kiezers heeft vertrouwen in het aanstaande minderheidskabinet, zo blijkt uit onderzoek van Ipsos I&O in samenwerking met Pauw & De Wit. Kiezers van de coalitiepartijen zijn optimistisch, maar links en rechts van hen is het vertrouwen zeer laag.

Vertrouwen in kabinet stijgt na presentatie coalitieakkoord…

Op vrijdag 30 januari presenteerden D66, VVD en CDA hun coalitieakkoord voor het aanstaande minderheidskabinet. Twee weken geleden schreven we dat slechts 27 procent veel of enige vertrouwen had in het aanstaande kabinet. Nu, na de presentatie van het akkoord, is dat gestegen naar 34 procent. Nog steeds hebben zes op de tien kiezers (58%) dus weinig tot geen vertrouwen in het minderheidskabinet.

De ‘eigen’ kiezers van D66, CDA en VVD zijn hoopvol. Bij deze drie kiezersgroepen steeg het vertrouwen ook t.o.v. twee weken geleden. Waarom? Veel van deze kiezers ervaren de positiviteit van Jetten c.s. en de wil samen te werken als prettig en vertrouwenwekkend. Het feit dat er relatief snel een akkoord is en dat zaken nu echt aangepakt gaan worden, stemt tot tevredenheid. Er moet weer gepolderd worden, wat mensen goed vinden. De meeste maatregelen kunnen ook op steun van deze kiezersgroepen rekenen.

…maar blijft zeer laag aan de politieke flanken

Met name onder kiezers van BBB, PVV, FvD, SP is het vertrouwen echter (zeer) laag. Bij het aantreden van het vorige kabinet (Schoof), was juist onder rechts-conservatieve kiezers het vertrouwen in dit kabinet – waarmee zij het toen ‘voor het zeggen’ kregen – hoog. Bij dit kabinet dreigt dat weer verloren te gaan. 

De achterban van oppositiepartij GL-PvdA ziet vooral een rechts akkoord en maakt zich zorgen om de bezuinigingen op de zorg en sociale zekerheid, verwonderen zich over het klimaatbeleid (dat ze te mager vinden) en zijn verbaasd over het onverkort strenge immigratiebeleid. Toch heeft een substantiële minderheid (het vertrouwen ging hier van 20 naar 32%) vertrouwen in de coalitie. Net als leider Klaver staan zij er constructief in.

Veel rechtse kiezers zijn daarentegen bang dat GL-PvdA alsnog veel macht gaat krijgen en het beleid naar links gaat trekken. Van de JA21-kiezers heeft slechts 17 procent (enig) vertrouwen in het nieuwe kabinet, 79 procent heeft dat nauwelijks tot niet. Overigens valt ook onder deze achterban kritiek op de sociaaleconomische plannen te horen; de verhoging van het eigen risico, bezuinigingen op de zorg en hogere AOW-leeftijd vallen ook bij sommige JA21-kiezers verkeerd.

Voorgenomen bezuinigingen zowel op links als rechts weinig populair

Een aantal concrete maatregelen uit het coalitieakkoord kan op steun van de meerderheid van de kiezers rekenen. Dat geldt met name voor plannen die moeten zorgen voor veiligheid en het versterken van de zorg. De meeste kiezers kunnen zich vinden in de geplande investeringen in onderwijs (75% voor), wonen (72%) en Defensie (61%).

Minder steun is er voor de plannen die dit moeten financieren. Met name maatregelen die burgers in de portemonnee raken en die de verzorgingsstaat raken, zijn niet populair. Zo wil het kabinet het extra geld voor Defensie onder meer ophalen met een belastingverhoging voor burgers. Kiezers zowel op links als op rechts zijn kritisch: 36 procent is, 44 procent is tegen. Slechts 8 procent staat achter de voorgenomen bezuinigingen op de ouderenzorg, circa een kwart steunt het plan de AOW-leeftijd mee te laten stijgen met de levensverwachting. Ook het verhogen van het eigen risico krijgt beduidend meer tegenstand (54%) dan steun (28%).

Lage verwachtingen van migratiebeleid

Een opvallend verschil met het vorige kabinet is de inschatting hoe effectief het nieuwe kabinet zal zijn op het aanpakken van de vluchtelingenproblematiek. Aan de vooravond van het kabinet-Schoof dacht 47 procent van de kiezers dat dat kabinet hier succesvol in zou zijn. Nu verwacht slechts 21 procent dat van het kabinet-Jetten. In 2024 waren vooral PVV-kiezers hoopvol (83%), nu heeft nog slechts 2 procent van de PVV-ers dit vertrouwen.

Een aantal voorgenomen maatregelen, zoals het harder aanpakken van criminele asielzoekers, wordt goed gewaardeerd (88% voor). Maar over een tweestatusstelsel, waarbij onderscheid wordt gemaakt in rechten van asielzoekers, zijn de meningen verdeeld. Ook het voornemen meer geld te besteden aan asielprocedures en -opvang kan op meer tegenstand (48%) dan steun (30%) rekenen.

Vier op tien: vertrouwen in Jetten als minister-president

Aanstaand premier Rob Jetten kan op meer vertrouwen rekenen dan zijn coalitie. Niet verrassend hebben D66-kiezers veel vertrouwen in hem (93%), dat geldt ook (maar iets minder) voor de CDA-achterban (71%). Opvallend is dat onder kiezers van GL-PvdA het vertrouwen in Jetten als premier hoger is (63%) dan onder VVD-kiezers (50%). Rechts-conservatieve kiezers hebben weinig tot geen vertrouwen in het premierschap van Jetten. 

Zetelpeiling: verlies voor de PVV, coalitiepartijen houden stand

Om te meten of het nieuws over de formatie impact heeft op de electorale verhoudingen begon de vragenlijst – zoals altijd – met de vraag over stemintentie. Bovendien is dit de eerste Ipsos I&O-zetelpeiling na het afsplitsen van zeven PVV-Kamerleden, die als Groep Markuszower verder gaan.

De PVV levert 4 zetels in sinds medio januari, 7 minder dan bij de Tweede Kamerverkiezing, en komt op 19 zetels. Deze zetels lijken vooral bij JA21 (+3 sinds 19 januari) en FvD (+2) terecht te komen. De Groep Markuszower haalt in deze peiling geen zetels.

De coalitiepartijen houden redelijk stand, al groeien ze niet. Sinds 19 januari zien we bij hen geen significante verschuivingen.

Onderzoeksverantwoording

Dit onderzoek vond plaats van vrijdag 30 januari tot en met maandag 2 februari, 9 uur. We voerden het onderzoek uit in samenwerking met Pauw & de Wit. In totaal werkten 2.614 Nederlanders van 18 jaar of ouder mee aan dit onderzoek. De steekproef is grotendeels getrokken in het I&O Research Panel. Een deel (n = 221) deed mee via PanelClix. Dit zijn voornamelijk jongeren, lager opgeleiden en respondenten met een niet-westerse achtergrond.

De onderzoeksresultaten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, regio, opleidingsniveau en stemgedrag bij de Tweede Kamerverkiezingen in oktober 2025. De weging is uitgevoerd conform de richtlijnen van de Gouden Standaard (CBS). Hiermee is de steekproef representatief voor de kiesgerechtigde Nederlandse inwoners (18+), voor wat betreft deze achtergrondkenmerken. Bij onderzoek is er sprake van een betrouwbaarheidsinterval en onnauwkeurigheidsmarges. In dit onderzoek gaan we uit van een betrouwbaarheid van 95 procent. Bij een steekproef van n=2.000 en een uitkomst van 50 procent is er sprake van een foutmarge van plus of min 2,2 procent.