Leiden breekt formatierecord Den Haag

De gemeenteraad van Leiden sluit donderdag de formatieperiode van een nieuwe coalitie en college af met de benoeming van zeven wethouders. Leiden komt daarmee uit op een formatieperiode van 197 dagen en breekt daarmee het formatierecord van de grote steden.

Nieuwe coalitie

In Leiden presenteerden de nieuwe coalitiepartijen PRO, VVD, CDA, Studenten voor Leiden en ChristenUnie afgelopen vrijdag na bijna drie maanden onderhandelen hun coalitieakkoord. Deze nieuwe coalitie heeft een krappe meerderheid met twintig van de 39 raadszetels. Zij vonden elkaar nadat een eerste formatiepoging tussen PRO, D66 en CDA na twee maanden onderhandelen vlak voor de zomer mislukte. PRO wees de wens van D66 voor een tweede wethouder af om zo een meerderheid te houden in het college. In het nieuwe Leidse college heeft PRO drie wethouders en de overige vier partijen vier wethouders.

Formatierecord gebroken

De raad van Leiden benoemt donderdag 1 oktober de wethouders voor de nieuwe coalitie. Leiden komt daarmee uit op een formatieperiode van 197 dagen en breekt daarmee het formatierecord van de grote steden. Dat was in handen van Den Haag dat na de raadsverkiezingen van 2022 195 dagen nodig had om het eens te worden over een nieuwe coalitie zonder Hart voor Den Haag van Richard de Mos en het benoemen van wethouders. Die coalitie kwam vroegtijdig ten val.

Steeds een record

Sinds dat de formatieduur voor gemeenten in 2002 wettelijk is vrijgegeven, is het formatierecord voor grote steden met meer dan honderdduizend inwoners elke keer gebroken, zo blijkt uit onderzoek van onderzoeksplatform De Collegetafel:

Tweehonderd dagen

Leiden blijft met het deze week afronden van de formatie maar net binnen de tweehonderd dagen na de raadsverkiezingen. Vijf andere gemeenten die nog bezig zijn met de formatie van een nieuwe coalitie en college hebben meer dan tweehonderd dagen nodig om een nieuwe coalitie te smeden en nieuwe wethouders te benoemen. In Zutphen en De Bilt hebben onderhandelende partijen na weken onderhandelen na de zomer een coalitieakkoord rond; daar wordt de formatie volgende week afgerond met de vaststelling van het akkoord en het benoemen van de wethouders.

Nog drie gemeenten

Onduidelijk is wanneer de formatie tot een afronding komt in Leidschendam-Voorburg, Papendrecht en Tiel. Deze drie gemeenten zijn als laatsten in de race om het formatierecord van Vlieland uit 2022 met 229 dagen te breken. In Leidschendam-Voorburg onderhandelen VVD, D66 en CDA over het vormen van een nieuwe coalitie nadat twee eerdere formatiepogingen strandden. Grote twistpunt is daar het groen houden van het recreatiegebied Vlietland. In Papendrecht lijkt, nadat een college met de PVV afgelopen zomer op het laatste moment werd afgeblazen, een anti-PVV-coalitie in de maak.

Forse vertrouwensbreuk

Onduidelijk is nog welke richting het uitgaat in Tiel. Daar ontstond afgelopen zomer een forse vertrouwensbreuk nadat alle wethouders opstapten na onthullingen over het vertrek van voormalig burgemeester Frank van der Meijden. Omdat de formatie in Tiel zo eindeloos duurt, worden er een dezer dagen twee tijdelijke wethouders benoemd. Die moeten het bestuur beheren totdat de Tielse raad de formatie tot een goed einde weet te brengen.

VNG-congres verschoven

Bij de start van het landelijke congres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zijn 334 van de 340 gemeenten die afgelopen voorjaar raadsverkiezingen hadden klaar met de formatie. In het verleden vond het jaarlijkse VNG-congres in verkiezingsjaren altijd in juni plaats, maar dit jaar is dat verschoven naar eind september omdat in 2022 nog niet alle gemeenten toen voor de zomer klaar waren.