Kiezers reageren afkeurend op kabinet richting Prinsjesdag

Het verloop van de begrotingsonderhandelingen in de aanloop naar Prinsjesdag, waarbij het kabinet er niet in slaagde een akkoord met de oppositie te smeden, stemt de kiezer niet tevreden. Na een voorzichtige opleving in juli is de tevredenheid met het kabinet nu naar een nieuw dieptepunt gedaald. Net als bij de coalitiepartijen zelf zien we ook onder kiezers een patstelling: VVD-kiezers willen over rechts een akkoord, D66-kiezers willen over links. Electoraal heeft dit tot nu toe vooral gevolgen voor D66, zo blijkt uit de Ipsos I&O-zetelpeiling van september.

In deze politieke peiling, die Ipsos I&O uitvoerde in nauwe samenwerking met Café Kockelmann (WNL), zien we de weerslag van een aantal turbulente weken in politiek Den Haag. De peiling liep van dinsdag 1 tot woensdag 2 september 2026. De helft van de 2.112 respondenten vulde de vragenlijst in na dinsdag 14:00 uur, toen een aantal begrotingsvoorstellen bekend werd. Kiezers zijn niet te spreken over het optreden van dit minderheidskabinet en hebben er weinig vertrouwen dat grote problemen worden opgelost. In de Ipsos I&O-zetelpeiling neemt het gat tussen PRO en D66 weer toe, in het voordeel van PRO: nu 26 zetels.

Tevredenheid met kabinet Jetten naar nieuw dieptepunt

Na een opleving in juli dit jaar daalt de tevredenheid met het kabinet Jetten in september naar een nieuw dieptepunt. Zeven op de tien kiezers zijn ontevreden met het kabinet Jetten, 18 procent is tevreden. In juli was 26 procent tevreden. Die opleving in de zomer was te danken aan de inhoudelijke voortgang (met name de stikstofplannen). Nu daalt de tevredenheid dus weer, na een roerige periode in de aanloop naar Prinsjesdag, die door veel kiezers wordt ervaren als ‘stilstand’. Ze zien weinig tot geen concrete voortgang in het oplossen van de grote problemen in het land. Slechts 9 procent van alle kiezers heeft er vertrouwen in dat dit kabinet deze problemen zal oplossen, 64 procent heeft dat niet. Sommigen wijten het gebrek aan slagkracht expliciet aan de minderheidsvorm, sommige kiezers refereren specifiek aan de stroeve voortgang van de begrotingsonderhandelingen van de afgelopen weken. Een illustrerend citaat van een kiezer: “Er gebeurt gewoon helemaal niets. Het kabinet maakt geen keuzes, neemt geen beslissingen en de oppositie werkt alleen maar tegen. IEDEREEN is alleen maar voor eigen parochie aan het spreken.”

Basis figuur 1: alle kiezers, willekeurig helft van de steekproef (n= 1.089).

Onder alle kiezersgroepen zien we de tevredenheid met het kabinet dalen ten opzichte van juli, en is het niveau van tevredenheid weer vergelijkbaar met juni. D66-kiezers zijn nog het meest positief, maar onder hen is de afname het grootst (van 77% in juli naar 56% nu). Van de CDA-kiezers (43%) en VVD-kiezers (32%) is minder dan de helft tevreden, van de PRO-kiezers is dat nog een zesde (16%). Onder JA21-, PVV- en FvD-kiezers ligt dit aandeel dicht bij nul procent.

‘Slechte zaak’ als er geen overeenstemming met oppositie wordt gevonden

Op maandag 31 augustus werden D66, CDA en VVD het onderling eens over de begrotingsplannen. Dinsdag 1 september lekte een deel van de plannen uit. Het is nog steeds onduidelijk of het kabinet voor Prinsjesdag voldoende steun zal vinden in de Tweede Kamer voor de begrotingsplannen van volgend jaar.

Bijna de helft (45%) van alle kiezers zou het een slechte zaak vinden als er vóór Prinsjesdag onvoldoende steun in de Tweede Kamer is voor de begrotingsplannen, één op de vijf (19%) vindt dat een goede zaak. Vooral kiezers van de coalitiepartijen vinden dit – in tweederde tot driekwart van de gevallen – een slechte zaak. Ook PRO-kiezers vinden dat in meerderheid (54%).

De oordelen zijn niet mals. Als respondenten in hun eigen woorden uitdrukken hoe ze afgelopen weken beoordelen, lezen we termen als amateuristisch, beschamend, blamage, gekonkel, chaotisch, stroef en zooitje. Dat de coalitiepartijen er onderling maar ternauwernood uitkwamen stemt sceptisch. Opvallend is dat kiezers over de hele breedte zeer kritisch zijn. Enkele citaten:

“Het is een grote trieste bende. Ons houden ze voor dat we tolerant en verdraagzaam moeten zijn naar anderen, maar zelf kunnen ze totaal niet samenwerken.” D66-kiezer  

“Is toch een zooitje. De coalitie onderhandelt weer opnieuw. De oppositie mag komen praten maar niemand weet waar het aan toe is. Als het niet zo triest is zou je er om lachen.” JA21-kiezer

Vooral VVD vaak verantwoordelijkheid gehouden voor ontbreken meerderheid

Op de vraag welke partij of partijen verantwoordelijk zijn voor het feit dat er nog geen meerderheid is voor de begrotingsplannen, wordt de VVD het vaakst aangevinkt: door 38 procent. Daarna volgt grootste regeringspartij D66 (met 27%) en daarna – nog voor de derde regeringspartij CDA – PRO, met 23 procent. 

Dilan Yesilgöz lager gewaardeerd door eigen achterban

Opvallend is de lage waardering voor VVD-leider en vice-premier Dilan Yesilgöz. Ze wordt (nog steeds) beoordeeld met een gemiddeld cijfer van 4,3, waarmee ze tot de minst populaire politici van het land behoort. Haar eigen achterban is kritischer op haar geworden: VVD-kiezers geven haar gemiddeld een 6,6. In mei dit jaar was dat nog een 7,1 en in februari een 7,3. Ook dat waren al relatief lage cijfers voor een partijleider van de eigen achterban.

Moet een oppositiepartij zich principieel of constructief opstellen?

Op de vraag wat een oppositiepartij moet doen – zich constructief opstellen en het kabinet helpen om de begroting rond te krijgen, of dicht bij de eigen programmapunten blijven – zien we dat de tweede stijl, de principiële opstelling, op meer steun kan rekenen (48%) dan de constructieve opstelling (30%).

De meeste kiezers van de coalitiepartijen vinden (niet zeer verrassend) dat oppositiepartijen het kabinet moeten helpen om de begroting rond te krijgen; al heeft een substantieel deel van de VVD-kiezers (36%) begrip voor oppositiepartijen die vasthouden aan hun standpunten. Van de PRO-kiezers vindt 62 procent dat de partij zich principieel moet opstellen, maar toch nog een kwart ziet graag een constructieve opstelling. Onder JA21-kiezers is dat beeld niet veel anders (21% constructief, 64% principieel).

Patstelling? VVD-kiezers willen over rechts, D66-kiezers over links

Het kabinet hoopt zelf een meerderheid te vinden met linkse én rechtse oppositiepartijen. Dat is vooralsnog niet gelukt. Als we kiezers vragen wat zij het liefst willen, een akkoord met linkse of met rechtse oppositiepartijen, zien we grofweg dezelfde patstelling als tussen de regeringspartijen en hun leiders. 

Over het algemeen is er iets meer steun voor samenwerking ‘over rechts’ (30%) dan ‘over links’ (25%), maar het ontloopt elkaar niet veel. De verschillen zijn wél erg groot als we naar de achterbannen kijken.

D66-kiezers willen het liefst over links (49%) of een akkoord met zowel links als rechts (39%), slechts 4 procent wil over rechts. Onder VVD-kiezers ligt dit andersom en is de voorkeur voor ‘over rechts’ nog groter: 61 procent wil over rechts, 29 procent met beide, bijna niemand wil over links (2%). CDA-kiezers zitten daar harmonieus tussenin: ze willen in meerderheid (60%) dat er een akkoord komt met linkse én rechtse partijen, 18 procent wil over links, 13 procent over rechts. 

Steun voor beleidsvoorstellen die lasten rijken en bedrijven verzwaren

We legden respondenten een groot aantal beleidsvoorstellen voor van het kabinet of van oppositiepartijen (zonder te vertellen van wie het voorstel is) en vermeldden dat het nog onduidelijk was of deze voorstellen een meerderheid zouden gaan halen.

Maatregelen waarmee de lasten voor rijkere Nederlanders en bedrijven worden verhoogd zijn populair. Opvallend is dat ook substantiële delen van de VVD-kiezers hier vaak voor zijn – al is het minder dan gemiddeld. Minder gecharmeerd zijn kiezers van plannen die de mensen zelf geld kosten, zoals de verhoging van de eigen bijdrage in de zorg.

Bijna de helft van de kiezers (46%) wil niet dat de overheid meer geld gaat lenen waardoor het begrotingstekort oploopt, 20 procent wil dat wel. Kiezers van de VVD zijn hier iets vaker tegen dan gemiddeld. Als echter aan deze stelling wordt toegevoegd dat het begrotingstekort weliswaar oploopt, maar binnen de normen van de Europese Unie blijft, neemt de steun flink toe: van 20 naar 36 procent en het aandeel tegen daalt van 46 naar 28 procent. Per saldo zijn dan meer mensen voor dan tegen; ook kiezers van D66, CDA en VVD zijn dan (per saldo of absoluut) vaker voor dan tegen. Ook kiezers van PRO en JA21 zijn dan vaker voor (beide 47%) dan tegen (resp. 21% en 26%).

Dat het kabinet vooralsnog afziet van de verhoging van de eigen bijdrage in de zorg, de bezuinigingen op de sociale zekerheid (WW en WIA) en de verhoging van de AOW-leeftijd, juichen veel kiezers toe: slechts kleine delen van het electoraat zijn vóór deze plannen, grote delen zijn tegen (van links tot rechts).  

Zetelpeiling: gat tussen PRO en D66 neemt weer toe

Welk effect hebben de ontwikkelingen en opvattingen op de electorale verhoudingen? Het heeft er de schijn van dat niet VVD of CDA, maar D66 electoraal last heeft van de ontwikkelingen van afgelopen weken. In de Ipsos I&O-zetelpeiling van 2 september is Progressief Nederland (PRO) de grootste partij, met 26 zetels (24 zetels in juli). Sinds juli is het gat met D66 dus weer gegroeid (nu zes zetels), vooral doordat de partij van Jetten 3 virtuele zetels verliest en daarmee op 20 zetels komt. De winst die D66 boekte voor de vakantie – mede dankzij het rondkomen van de stikstofplannen – levert ze dus weer volledig in. Van degenen die bij de Tweede Kamerverkiezingen op D66 stemden, kiest 13 procent nu voor PRO.

Afgezien van de daling voor D66 zien we geen significante verschuivingen ten opzichte van juli. Vergeleken met de Tweede Kamerverkiezingen verliezen met name PVV (-9) en D66 (-6). PRO (+6), JA21 (+5) en FvD (+5) boeken de grootste virtuele winst. De coalitiepartijen (D66, VVD en CDA) zien sinds de verkiezingen hun gezamenlijke zetelaantal met 12 zetels dalen (van 66 naar 54 zetels). DNA (Groep Markuszower), dat zich met 7 zetels afsplitste van de PVV, haalt in deze peiling geen zetels.

De kiezersbewegingen spelen zich vooral af binnen de electorale blokken: op links is het (weer) stuivertje wisselen tussen PRO en D66, op rechts zien we dat gebeuren tussen PVV en JA21 en FvD.

Potentie voor de nieuwe partij van Mona Keijzer?

Mona Keijzer kondigde vorige week aan met een eigen ‘sociaal-conservatieve beweging’ te komen, werktitel: Project2029. Zij wil het echter (nog) geen politieke partij noemen. De (mogelijke) partij van Keijzer staat niet in onze zetelpeiling (figuur 2) en kwam ook niet voor in de voorgecodeerde lijst van partijen in de vragenlijst. Dit is omdat we alleen partijen willen voorleggen die daadwerkelijk meedoen aan verkiezingen.

Respondenten kunnen echter altijd zelf een ‘andere partij’ invullen – en we zien deze meting een opvallend hoge score in de categorie ‘andere partij’: 3,3 procent. Van deze 3,3 procent noemen ongeveer zes op de tien spontaan Mona Keijzer (of Project2029). Dat zou dus 3 zetels zijn.

We stelden ook een ‘stemkansvraag’: ‘Hoe groot is de kans dat u op een nieuwe partij van Mona Keijzer zou stemmen bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen? Geef dit a.u.b. aan op een schaal van 1 (zeker niet) tot 10 (zeker wel).’ Vijf procent geeft aan dat deze kans groot is (score 8, 9 of 10). Andere partijen die in het recente verleden dit percentage scoorden waren goed voor 3 tot 5 zetels.

Vooral kiezers van JA21 staan open voor de mogelijke partij van Keijzer (10% geeft een score 8, 9 of 10), en ook flinke delen van de achterban van FvD, PVV en VVD staan positief tegenover deze mogelijke nieuwe partij.

Kortom, op basis van dit onderzoek is niets te zeggen over de mogelijke grootte van een partij van Keijzer, maar dat er potentie is, laat dit onderzoek wel zien.

Onderzoeksverantwoording

We voerden dit onderzoek uit in samenwerking met Café Kockelmann (WNL). In totaal werkten 2.112 Nederlanders van 18 jaar of ouder mee aan het onderzoek onder kiezers. De steekproef is volledig getrokken in het I&O Research Panel.

Dit onderzoek vond plaats van dinsdag 1 tot en met woensdag 2 september 2026. Op dinsdag 1 september werd rond 14:00 uur een aantal voorstellen uit de begroting van de coalitie bekend via de media. Op dat moment had circa de helft van de respondenten de vragenlijst ingevuld. De andere helft kon dus een beeld hebben van een deel van de kabinetsplannen.

De onderzoeksresultaten zijn gewogen op geslacht, leeftijd, regio, opleidingsniveau en stemgedrag bij de Tweede Kamerverkiezingen in oktober 2025. De weging is uitgevoerd conform de richtlijnen van de Gouden Standaard (CBS). Hiermee is de steekproef representatief voor de kiesgerechtigde Nederlandse inwoners (18+), voor wat betreft deze achtergrondkenmerken. Bij onderzoek is er sprake van een betrouwbaarheidsinterval en onnauwkeurigheidsmarges. In dit onderzoek gaan we uit van een betrouwbaarheid van 95 procent. Bij een steekproef van n=2.000 en een uitkomst van 50 procent is er sprake van een foutmarge van plus of min 2,2 procent.