Laagterecord politieke valpartijen

In 2025 kwamen slechts 67 wethouders vanwege een politieke vertrouwensbreuk tijdelijk of definitief ten val. Uiteindelijk verdwenen 39 wethouders definitief van het pluche. Daarmee stevent de huidige raads- en collegeperiode af op een laagterecord, zo blijkt uit onderzoek van de Collegetafel in opdracht van Binnenlands Bestuur.

Wethoudersonderzoek 2025

Talloze wethouders werden in 2025 belaagd en bedreigd, vaak vanwege woede onder inwoners over de mogelijke komst van een locatie voor de opvang van asielzoekers. Ondanks reuring in veel gemeenten over de uitvoering van de spreidingswet die een evenredige verdeling van opvang over alle gemeenten voorschrijft, kwam er slechts één coalitie (Albrandswaard, over de opvang van statushouders) ten val en gaven slechts twee wethouders vorig jaar hun wethouderspost op vanwege een conflict over de opvang van asielzoekers en/of vluchtelingen: Marjon van de Ven (Hoorn, VVD) en Harry Coenen (Democraten Voerendaal).

Zij behoren tot de 67 wethouders die in 2025 – tijdelijk of definitief – tussen de wielen kwamen vanwege een politieke vertrouwensbreuk. Van hen moesten uiteindelijk 39 wethouders definitief het veld ruimen. Nooit kwamen er sinds 2002 zo weinig wethouders vanwege een politieke vertrouwensbreuk ten val in het laatste volledige jaar voor de raadsverkiezingen. Een verklaring hiervoor lijkt de keuze om als gevolg van de versplintering in de gemeenteraden bij coalitiebreuken te kiezen de rit tot de raadsverkiezingen vol te maken met een minderheidscoalitie.

Breuk

Het vertrek van Marjon van de Ven in Hoorn leidt tot het opstappen van de VVD-fractie uit de minderheidscoalitie die daardoor nog maar vijftien in plaats van zeventien op 35 raadsleden telt. Desondanks komt er in Hoorn geen opvolging voor Van de Ven, noch treedt er een van de fracties toe tot de coalitie. Terwijl in Den Haag de landelijke politiek lang twijfelde over het starten van een minderheidscoalitie leidt de coalitiebreuk niet alleen in Hoorn maar ook in Albrandswaard, Alphen aan den Rijn, Castricum, Diemen, Doesburg, Gooise Meren, Lingewaard, Nederweert, Noordoostpolder, Waterland en Zandvoort tot een minderheidscoalitie met een minderheidscollege dat voortaan in overleg met de gemeenteraad de zaken moet regelen.

Onafhankelijk wethouder

Opvallend is dat in bijna al deze gemeenten de onafhankelijke wethouder zijn intrede doet. Pieter Kos, voormalig Stadspartij-wethouder in Den Helder, gaat als onafhankelijk wethouder aan de slag in Albrandswaard in een minderheidscollege met twee in plaats van drie wethouders. In Alphen aan den Rijn werft de raad – en dus niet één enkele politieke partij – een onafhankelijke wethouder: dat wordt het Rotterdamse GroenLinks-raadslid Judith Bokhove.

Ook in Castricum selecteert de raad uit vijftien kandidaten Judith Schram-De Vries als onafhankelijke wethouder voor het sociaal domein, nadat het formeren van een nieuwe coalitie onmogelijk was. In Diemen mag Hans Prins (Ons Diemen) na het afhaken van zijn partij van de andere coalitiepartijen als onafhankelijke wethouder door. In Doesburg sluiten de fracties van PvdA/ GroenLinks, D66, VVD en CDA na de breuk met de Stadspartij een hoofdlijnenakkoord en zijn zij blij dat Birgit van Veldhuizen van de Stadspartij verder gaat als onafhankelijk wethouder.

In Gooise Meren spreekt de raad na het ontslag van Nico Schimmel en Jelmer Kruyt (beiden: Wij Gooise Meren) het vertrouwen uit dat de drie overgebleven wethouders van VVD en GroenLinks in de laatste maanden de zaken op orde houden. Weer een meerderheid zoeken én eventueel een of twee nieuwe wethouders aanstellen, is volgens de raad van Gooise Meren niet verantwoord zo vlak voor de raadsverkiezingen. In Noordoostpolder willen de overgebleven coalitiepartijen Politieke Unie, VVD en PvdA, na de breuk met ONS, verder als minderheidscoalitie en benoemt de raad voormalig VVD-wethouder Hans Wijnants als vierde en onafhankelijke wethouder.

In Waterland stapt Waterland Natuurlijk uit de coalitie en stemt de raad ermee in dat Waterland Natuurlijk-wethouder Harm Scheepstra als onafhankelijk wethouder de rit uitzit. In Zandvoort gaat Jan-Jaap de Kloet door als onafhankelijk wethouder nadat zijn partij met hem en de coalitie heeft gebroken, maar daar geen bestuurlijke crisis van maakt. ‘Een echte coalitie? Die is er niet meer’, zegt CDA-fractievoorzitter Ralf Endstra. Er is volgens hem sprake van ‘een nieuwe politieke werkelijkheid’. Dat betekent overleg met de oppositiepartijen, zoals GroenLinks en PvdA. ‘Dat gaat tot nog toe goed.’

Minderheidscoalitie

Een keuze zonder extra wethouder wordt gemaakt na coalitiebreuken in Voorst, Winterswijk, Wijk bij Duurstede en Zaanstad. In Voorst heeft Lokaal Liberaal met de coalitie gebroken en is er uitgestapt, maar de wethouders gaan gewoon door alsof er niets is veranderd.

In Winterswijk vormen Voor Winterswijk en PvdA na de breuk met het CDA een minderheidscoalitie met zeven van de 21 raadszetels. Geen van de andere partijen wil meedoen aan een meerderheidscoalitie, maar zij beloven ‘constructief’ mee te werken om de gemeentelijke trein te laten rijden. In Wijk bij Duurstede komt er na het aftreden van drie wethouders een zakencollege met twee wethouders van buiten die de zaken tot de verkiezingen moet afhandelen.

In Zaanstad treden na gedoe over de PvdA-GroenLinks-kandidatenlijst de wethouders Wessel Breunesse (GroenLinks) en René Tuijn (PvdA) af. Hun taken worden over de andere wethouders verdeeld en de fractievoorzitters van de vier overgebleven coalitiepartijen hebben er alle vertrouwen in dat die hun taken in het minderheidscollege met toewijding en stabiliteit zullen blijven vervullen.

Ook in Den Haag moet een minderheidscollege voortaan in de slag met de gemeenteraad om voor zijn voorstellen een meerderheid te verwerven. De aanleiding in de Hofstad is geen coalitiebreuk, maar de overstap van twee raadsleden – van PvdA en CDA – naar de grootste oppositiepartij, Hart voor Den Haag van voormalig wethouder Richard de Mos. De Haagse coalitie van D66, GroenLinks, Partij voor de Dieren, CDA en DENK moet als minderheidscoalitie voor alle plannen over links, of over rechts een meerderheid in de Haagse raad zien te verwerven. Politiek Den Haag beleeft een chaotisch jaar, ziet PvdA-wethouder Martijn Balster opstappen, maar gaat bestuurlijk chaotisch en struikelend richting de eindstreep.

In een twintigtal gemeenten was in 2025 sprake van een coalitiebreuk, maar slechts in enkele gevallen werd er vervolgens gekozen voor een nieuwe meerderheidscoalitie met een aangepast team van wethouders, bijvoorbeeld in Dantumadiel, Goirle en Midden-Drenthe. Daar wordt VVD’er Peter Smit, voormalig wethouder in Blaricum en Wijdemeren, voorgedragen als opvolger van de opgestapte Rico Schans (Gemeentebelangen) nadat Gemeentebelangen breekt met CDA en PvdA.

Smit vertegenwoordigt in het college de vier nieuwe fracties VVD, Positief Vooruit, ChristenUnie en D66. In Bronckhorst sluiten CDA en PvdA, nadat de grootste coalitiepartij GBB de samenwerking heeft opgezegd, een nieuwe coalitie met VVD en D66. Opmerkelijk is dat D66 geen wethoudersplek opeist voor een partijgenoot en deze positie gunt aan de voormalige GBB-wethouder Emmeke Gosselink die als onafhankelijk wethouder de rit mag afmaken.

Alibi

Een andere verklaring dat er relatief weinig wethouders om politieke redenen ten val zijn gekomen, is dat er opnieuw veel wethouders om persoonlijke en gezondheidsredenen zijn afgehaakt: 29. Vaak is dat een alibi voor het verdoezelen van politieke problemen en kan dat argument daarmee een keurige route naar de uitgang vormen.

Zo legde Mark Lauriks (Arnhem, PvdA) zijn taken neer omdat hij ‘voldoende moet bijladen’. Later blijkt dat hij al is aangesproken op meldingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag.

In Houten maakt Paul van Ruitenbeek (Natúúrlijk Houten) bekend dat hij per direct stopt als wethouder omdat hij een relatie heeft met een beleidsmedewerker. Twee dagen na zijn vertrek, verschijnt een onderzoeksrapport over het gedrag van de burgemeester van Houten en twee wethouders (waaronder Van Ruitenbeek), die zich schuldig hebben gemaakt aan grensoverschrijdend gedrag. Maar de twee wethouders – Rosa Molenaar (Inwonerspartij) die in 2024 om gezondheidsredenen terugtrad en Van Ruitenbeek – vinden dat hun opstappen niets te maken had met het integriteitsonderzoek.

Soms houdt het aanvoeren van persoonlijke redenen ook in dat het politiek functioneren een onwerkbare last is geworden. ‘Het politieke klimaat verhardt op zo’n manier dat ik me er niet meer in thuis voel’, zegt Eva Boswinkel (Zutphen, GroenLinks).

Gezondheid

Verder raakte in 2025 als laatste volledige collegejaar van de huidige raadsperiode een recordaantal (28) wethouders af om gezondheidsproblemen, onder meer als gevolg van de toegenomen druk vanuit de samenleving.

Of in dat verscherpte politieke klimaat de verklaring moet worden gezocht voor het hoge aantal wethouders dat kiest voor een andere baan is onduidelijk. Feit is dat in 2025 een recordaantal van 55 wethouders de overstap naar een andere baan heeft gemaakt. Twee derde van hen doet dat in een andere politieke functie.

Zeventien wethouders worden burgemeester, waaronder vijf VVD’ers en vier wethouders van een lokale partij. Maar liefst veertien wethouders, waarvan de meeste na de Kamerverkiezingen van 29 oktober, worden Tweede Kamerlid. Vier wethouders worden wethouder in een andere gemeente en één wethouder – Arno Bonte, (Helmond, GroenLinks) – wordt gedeputeerde in Zuid-Holland. Een derde deel van de wethouders (19) wacht het einde van de collegeperiode niet af en kiest voor een baan buiten de politieke schijnwerpers. En dat zijn niet alleen wethouders die er al een paar periodes op hebben zitten.

Zo kiest in Geertruidenberg Tommie Mertens (Morgen!) na drie jaar wethouderschap voor een baan buiten de politiek. ‘Wethouder zijn is een mooie baan, waarin je veel voor mensen kunt betekenen, maar het is soms ook topsport. Daarnaast heb ik een gezin met twee jonge opgroeiende kinderen en ook dat is topsport.’

Integriteit

Dat wethouders altijd alert moeten zijn, illustreren de drie wethouders die in 2025 vanwege een integriteitskwestie ten val kwamen. De 31-jarige Levin de Koster (Beekdaelen, Vernieuwingsgroep) begrijpt ruim tien dagen nadat hij in opspraak is gekomen doordat hij met te veel alcohol op in een auto stapt en een ongeval veroorzaakt, dat hij ter bescherming van het wethouderschap dient af te treden. Voormalig Kamerlid Nevin Özütok (Beverwijk, GroenLinks) treedt af omdat zij zich schuldig gemaakt zou hebben aan verbaal grensoverschrijdend gedrag tegen ambtenaren. Frank Pubben (Gennep, ELsss) stapt op omdat hij op een ongeoorloofde manier een bericht had geplaatst op de Facebookpagina van de lokale D66-afdeling.

De meest spraakmakende politieke valpartij van het afgelopen jaar was het vertrek van Bart Heller (GroenLinks) in Hilversum. Heller nam ontslag na een beschuldiging van antisemitisme. Hij reageerde persoonlijk op een mail aan het college om medeleven te tonen met twee jongetjes die op 7 oktober 2023 waren ontvoerd door Hamas en dat niet overleefden. Heller erkende dat de familie van de Joodse jongetjes was getroffen door ‘onpeilbaar en onbeschrijflijk leed’ maar wees er ook op dat het Israëlische leger sinds de inval in Gaza al ruim vijftienduizend kinderen had gedood. Als het Hilversumse stadhuis verlicht zou moeten worden, zou dat volgens hem ook voor deze kinderen zijn. Volgens de Nederlandse opperrabijn liet Heller zich hiermee antisemitisch uit en de commotie die dat opleverde leidde tot zijn opstappen. Twee maanden later keerde Heller op verzoek van de gemeenteraad terug op zijn post.

Overigens is Heller niet de enige wethouder die door een vertrouwensbreuk tijdelijk tussen de wielen komt en toch weer wordt teruggevraagd. In Heiloo legt Ronald Vennik (Heiloo 2000) zijn taken neer omdat hij met zijn partij van mening verschilt over het tempo om tot een herindeling te komen. De coalitie valt uiteen. Heiloo 2000 verdwijnt in de oppositie en de raad vraagt Vennik om als onafhankelijk wethouder de rit af te maken.

In Baarn volgt Mark Veldhuizen (VoorBaarn) de koninklijke weg als zijn partij uit de coalitie stapt: hij treedt af. Het uiteengevallen VoorBaarn, dat in 2022 de grootste partij werd, wil meer bewegingsvrijheid, en dat kan kennelijk niet in de coalitie. De gemeenteraad neemt daar kennis van, maar wil Veldhuizen niet kwijt. En dus keert Veldhuizen als onafhankelijk wethouder terug. ‘Mijn wereld stond op zijn kop. De Noordpool werd de Zuidpool, en meteen daarna weer de Noordpool. Ik heb nu geen partijpolitiek overleg meer. Afspraken uit het coalitieakkoord gelden niet langer in mijn dossiers. Het liefst zou ik de klus in Baarn nog vier jaar voortzetten’, aldus Veldhuizen tegenover RTV Utrecht.

Verantwoording

Het Wethoudersonderzoek 2025 is uitgevoerd door DeCollegetafel in opdracht van Binnenlands Bestuur. De gegevens zijn verzameld op basis van publicaties op websites van (regionale) dagbladen, nieuwsmedia, politieke partijen en alle gemeenten. Voor meer informatie, zie: www.decollegetafel.nl

Lees ook:

• Recordaantal wethouders kiest voor andere baan
• Relatief weinig struikelende wethouders in 2025
• Menig burgemeester trekt het niet meer
• Veel burgemeesters trekken het niet meer
• Personalia BB 01-2026: alle gevallen wethouders