Wat doe je na een bestuurscrisis in een kleine gemeente?

Een ingrijpende bestuurscrisis in een kleine gemeente, waarbij twee wethouders opstapten, bracht de achtergebleven collegeleden ertoe om een externe adviseur in te schakelen. Deze adviseur begeleidde eerst de vorming van een nieuw college en sprak daarna met elk raadslid afzonderlijk over de bestuurscultuur. Zijn eindadvies? Werk met een extern bureau aan structurele professionalisering van raad en college. Het oog viel op &BAS en een serie sessies volgde.

De opbrengst daarvan is nog steeds merkbaar. Zoals de burgemeester het samenvat: 'We doen er nog steeds ons voordeel mee.'

Hoe professionaliseer je een gemeenteraad na een crisis?

Volgens de burgemeester vraagt cultuurverandering tijd: ‘Wat in jaren is ontstaan, verander je niet op één dag.’ Tegelijk ziet zij duidelijke vooruitgang: ‘Door het traject met &BAS zijn er veelbelovende stappen gezet.’

Twee jaar geleden startte de samenwerking tussen &BAS en de gemeente. Rolph Dols van &BAS ging aan de slag met de gemeenteraad en bezocht eerst alle fracties. ‘Dat werd enorm gewaardeerd. De crisis had veel impact en de raadsleden vonden een luisterend oor. Ze voelden zich serieus genomen.’ In een plenaire bijeenkomst spiegelde Rolph wat hij had aangetroffen. ‘Zijn beelden riepen heel veel herkenning op.’

Ook volgde Rolph enkele raadsvergaderingen, waarna hij handvatten gaf voor een sterkere rol van de commissievoorzitters en van de raad als collectief. ‘Ja, de raad en Rolph, die matchen goed,’ zegt de burgemeester. ‘Dit traject heeft de raadsleden echt verder gebracht, ook in de omgang met elkaar. Al blijft het kwetsbaar. Tijdens een verkiezingsdebat onlangs vertelden kandidaten eerst dat er meer respect en rust is in de raad, om daarna alsnog uit de bocht te vliegen.’

Wat verandert er concreet in de bestuurscultuur?

De griffier ziet dezelfde verbetering. ‘Het vertrek van de wethouders zorgde voor enorme onrust in de raad. Men sprak meer over dan met elkaar en het debat werd niet op de goede manier gevoerd. De spiegeling van Rolph speelde daarin een belangrijke rol. Zoals de griffier zegt: 'Ik ben blij dat het respect en de rust enigszins zijn teruggekeerd.' 

Hij is ook gewoon een fijne persoonlijkheid. En hij is raadslid en wethouder geweest. Dat werkt gemakkelijk.’ Volgens de griffier blijven de omgangsvormen inderdaad een aandachtspunt. En de debatcultuur. ‘Er wordt nog te vaak geleund op wat het college vindt, maar bij een debat moet juist de raad wat vinden. Voor een betere debatcultuur hebben we samen met &BAS ook ons reglement van orde en onze verordening op de raadscommissies aangescherpt.’

Hoe professionaliseer je het college zelf?

Els Putker van &BAS nam het college voor haar rekening. Haar aanpak wordt zeer gewaardeerd. De burgemeester zegt hierover: 'Zij spiegelt op een fantastische manier en houdt iedereen bij de les.'

‘Doordat Els veel ervaring heeft met gemeentebesturen, herkent ze onze dilemma’s en kan ze passende verbetervoorstellen doen. Bijvoorbeeld voor de vraag hoe je als bestuurder kunt voorkomen dat je in een lastig parket komt en hoe je in zo’n situatie in het college met elkaar omgaat.’

Het college had met Els enkele heisessies, een daarvan was met het MT. Hoe stel je prioriteiten, wat kan de organisatie aan? Waar lopen college en MT tegenaan? ‘Heel goed om dat gesprek regelmatig te voeren.’ En dat nieuwe college? Dat is een heel fijn college, vindt de burgemeester.

Waarom is structureel investeren in samenwerking zo belangrijk?

Zonder de begeleiding van &BAS, waar we heel tevreden over zijn, kunnen we ons ook redden. Toch moet je het structureel doen: samen de hei op.

Spiegelen met een buitenstaander, praten over hoe je in elkaar zit en met elkaar om wilt gaan, wat je deelt en niet deelt, hoe je elkaar helpt en ondersteunt. Je investeert hiermee in een beter openbaar bestuur en dat moet je jezelf en je inwoners gunnen. Mijn advies? Wacht er niet te lang mee.’