Het gaat niet goed met de jeugdzorg in Nederland, blijkt uit stapels onderzoeken en rapporten. Om de jeugdzorg structureel te verbeteren, is de Hervormingsagenda Jeugd tot stand gekomen in 2023. De VNG onderzocht hoe het er nu voorstaat bij gemeenten als het gaat om het bewerkstelligen van die agenda. Wat is er nodig om dit in 2028 tot een succesvol einde te brengen? Vanuit het rijk is er meer geld nodig en heldere kaders, op regionaal- en gemeenteniveau vooral meer mensen en betere communicatie, staat in de voortgangsmeting.
VNG: Meer geld en heldere kaders van rijk nodig voor hervorming jeugdzorg
VNG: Meer geld, heldere kaders en betere communicatie nodig om Hervormingsagenda Jeugd tot een goed einde te brengen in 2028.
Het doel van de Hervormingsagenda Jeugd is om de jeugdzorg inhoudelijk te verbeteren en financieel houdbaar te maken. Daarvoor zijn afspraken gemaakt op alle niveaus. Om daar een goede voortgangsmeting van te maken, heeft de VNG onderzoek gedaan onder gemeentes en jeugdzorgregio’s. 308 van de 342 gemeenten (90%) en 41 jeugdzorgregio’s (100%) deden mee met dit onderzoek.
Trots maar ook forse opgaven
‘Als we de balans opmaken in dit voortgangsonderzoek, zien we opbrengsten waar we als gemeenten absoluut trots op mogen zijn’, stelt de VNG. ‘Tegelijkertijd beseffen we dat we er nog niet zijn. De transformatie van de jeugdzorg is bij uitstek een proces van de lange adem. De komende jaren staan we lokaal en regionaal nog voor forse opgaven.’
Om te kijken naar de resultaten, maar vooral ook naar de opgaven voor komende jaren, heeft de VNG naar een viertal punten gekeken: het versterken van de sociaalpedagogische basis, het creëren van stevige lokale teams, het terugdringen van het gebruik van aanvullende jeugdhulp en het zorgen voor minder uithuisplaatsingen en minder gesloten jeugdzorg.
Meer geld en betere samenwerking nodig
Als het gaat om het versterken van de sociaalpedagogische basis is het grootste knelpunt geld. 76 procent van de gemeenten geeft aan dat er een financieel tekort is of structurele financiering ontbreekt. Samenwerking tussen domeinen en regio’s is ook een punt van aandacht. 52 procent van de gemeenten ondervindt hierin knelpunten. Dit komt bijvoorbeeld door verschillende regio-indelingen en samenwerkingsverbanden in het onderwijs. Ook de privacywetgeving rondom de mogelijkheid om gegevens te delen noemt bijna de helft van de gemeenten als knelpunt.
De samenwerking met ketenpartners laat volgens gemeenten te wensen over omdat ze ‘onvoldoende toegerust zijn op wat de Hervormingsagenda Jeugd van ze vraagt’. Vanuit het gemeenteperspectief wordt de afstemming met scholen, huisartsen en welzijnsinstellingen als ‘complex ervaren door verschillen in cultuur, belangen en regelingen’.
Te weinig mensen
Het grootste obstakel bij het creëren van stevige lokale teams is het tekort aan menskracht. Hieruit komt ook een te hoge werkdruk voort, die vormt volgens 84 procent van de gemeenten en 85 procent van de regio’s een ‘belangrijke belemmering’. Ook ketenpartners kampen met tekorten. Daarnaast is ook hier sprake van een tekort aan geld of financiële afspraken.
Zowel regio’s als gemeenten vinden de diversiteit aan opdrachten vanuit landelijke programma’s te hoog en vinden dat de wetgeving onduidelijk is. Er wordt een spanningsveld ervaren tussen de regionale afstemming en lokale beleidsvrijheid.
Heldere landelijke kaders ontbreken
Niet allen bij het creëren van lokale teams, maar ook in het terugdringen van het gebruik van aanvullende en gespecialiseerde jeugdhulp is er een roep naar heldere landelijke kaders. ‘Volgens 88 procent van de gemeenten en 95 procent van de regio’s vormt het ontbreken van heldere landelijke kaders en wetgeving rond afbakening het grootste knelpunt op het gebied van het lokaal of regionaal afbakenen van de reikwijdte van de jeugdhulp’, concludeert de VNG.
Bijna alle regio’s ervaren knelpunten bij terugdringen gesloten jeugdzorg
Een belangrijk aspect van de Hervormingsagenda Jeugd is het terugdringen van de gesloten jeugdzorg. Maar liefst 93 procent van de regio’s ‘ervaart een knelpunt bij het terugdringen van residentieel aanbod door onvoldoende beschikbaarheid en doorstroommogelijkheden naar bijvoorbeeld (beschermd) wonen, kleinschalige woonvoorzieningen of de volwassenen-GGZ.’ Het gevolg hiervan is dat jongeren langer verblijven op behandel- of woonplekken dan in hun belang is.
Kleinschalige alternatieven opzetten is wenselijk, maar brengt hoge kosten en financiële risico’s met zich mee. ‘Daardoor gaat de afbouw van huidige plekken sneller dan de opbouw van kwalitatief passende, kleinschalige of ambulante alternatieven’, aldus de VNG.
‘Inzet in steun van andere partijen nodig’
De VNG roept andere partijen op om inzet en steun te leveren om de doelen te verwezenlijken. ‘Van het Rijk verwachten wij structurele financiële middelen in plaats van incidentele gelden, evenals heldere landelijke kaders en wetgeving rond afbakening’, stelt de VNG. Zo niet, dan dreigt de lokale inzet te stagneren of zelfs vast te lopen.
Van huisartsen, de jeugdbescherming en andere externe verwijzers verlangt de VNG dat ze samen met gemeenten optreden als poortwachter en inzetten op ‘normalisering in plaats van medicalisering’. Ook van zorgaanbieders vragen gemeenten nog een ‘noodzakelijke transformatie kleinschalig en ambulant aanbod versneld vorm te geven en over de schotten van hun eigen domein heen te kijken’.
Uiteindelijk ligt er ook een taak bij de maatschappij. Een cultuuromslag is nodig volgens de VNG: ‘We moeten als samenleving weer accepteren dat stress, tegenslag en verdriet normale, leerzame onderdelen zijn van het opgroeien.’
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.