Minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg) heeft zaterdagmiddag namens de ministeries van Volksgezondheid en Justitie, Jeugdzorg Nederland en de Vereniging Nederlandse Gemeenten haar excuses aangeboden voor misstanden in de gesloten jeugdzorg en justitiële jeugdinstellingen. ‘Het spijt ons dat we niet hebben kunnen zorgen voor een veilige plek en goede zorg’, sprak ze uit in een zaal met slachtoffers, familieleden, vrienden en nabestaanden in het Akoesticum in Ede.
Gezamenlijke excuses aan slachtoffers gesloten jeugdzorg
Mede namens gemeenten bood minister Mirjam Sterk excuses aan voor de misstanden in de gesloten jeugdzorg en de justitiële jeugdinstellingen.
Extreem repressief klimaat
‘Jullie kregen te maken met een strenge en onderdrukkende leefomgeving. Velen kregen te maken met geweld. Fysiek, mentaal, seksueel soms ook’, aldus de CDA-minister. Tienduizenden jongeren kregen hiermee te maken. Het precieze aantal is onbekend. De impact van de misstanden werd duidelijk in twee rapporten van ervaringsdeskundige Jason Bhugwandass. Voor zijn eerste rapport sprak hij met 51 jongeren die hebben gezeten in ZIKOS-afdelingen, de zwaarste vorm van gesloten jeugdzorg. Hij schetste het beeld van ‘een extreem repressief klimaat’. Medewerkers straften de jongeren om hun psychiatrische klachten te beteugelen. Dat beeld werd later bevestigd in onderzoek van de inspectie.
Eerder geen excuses
Afgelopen zomer werd in vervolg op dat rapport nagegaan wat twee jaar later met de aanbevelingen was gedaan. Bhugwandass stelde dat alleen de aanbeveling om de ZIKOS-afdelingen te sluiten volledig was opgevolgd. De andere zes aanbevelingen, waaronder het maken van excuses, waren niet of slechts gedeeltelijk opgevolgd. Hij vond het pijnlijk dat er in de tussentijd geen aandacht is geweest voor de slachtoffers. De jongeren waren niet proactief benaderd, hadden geen excuses gekregen, geen compensatie ontvangen en geen passende nazorg gekregen.
Te laat
Bijna alle jongeren uit zijn eerste rapport kampten nog met psychische klachten, 38 jongeren hadden in de tussentijd een zelfmoordpoging gedaan en vijf jongeren uit het eerste onderzoek waren inmiddels overleden. Dat laatste noemde Sterk ook in haar toespraak: ‘Voor sommigen komen deze woorden te laat, omdat zij niet meer leven.’
Dit excuus is een begin; nu moeten de woorden zichtbaar worden in daden
ExpEx, platform van mensen die ervaring hebben met gesloten jeugdzorg
Kanttekening bij excuses
ExpEx, het platform van mensen die ervaring hebben met gesloten jeugdzorg, is op zich blij met de excuses van minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg) voor misstanden in de gesloten jeugdzorg. Maar ze zet er ook een kanttekening bij. ‘Het is goed dat deze excuses er eindelijk zijn, maar ze krijgen pas echt betekenis als de jongeren van toen zich persoonlijk gezien, erkend en recht gedaan voelen.’
Geen punt, maar komma
Dit mag geen punt achter het verleden zijn, maar moet een komma zijn: naar passend herstel voor wie dit is aangedaan én naar duurzame verandering voor jongeren die vandaag nog met gesloten jeugdzorg te maken hebben’, laat ExpEx weten. ‘Excuses mogen nooit een manier worden om het verleden glad te strijken. Ze scheppen juist de verantwoordelijkheid om te doen wat nodig is voor de jongeren van toen én van nu. Vanuit ExpEx zullen we de minister daar scherp op houden. Dit excuus is een begin; nu moeten de woorden zichtbaar worden in daden.’
Tijd en zorgvuldigheid
In haar toespraak lichtte de minister toe waarom het nog niet is gelukt om te stoppen met de gesloten jeugdzorg. ‘Het is een zoektocht hoe we jongeren de zorg en bescherming kunnen geven die zij nodig hebben.’ Volgens Sterk wordt er gestopt met gesloten jeugdhulp, maar is dat niet meteen te regelen. ‘Dit kost tijd en vraagt zorgvuldigheid.’
Trillende beentjes
Ahmed Aboutaleb, voorzitter van Jeugdzorg Nederland, hoopt de gesloten jeugdzorg binnen twee jaar te kunnen sluiten, zei hij na de excuses van de minister. ‘Ik stond daar met trillende beentjes’, blikte Aboutaleb terug op het moment dat hij op het podium stond terwijl Sterk de excuses uitsprak. ‘Schaamte is niet het juiste woord, omdat de intentie was om het goed te doen. Maar het helpt niet zo'n intentie als de uitwerking daarvan zo catastrofaal blijkt uit te pakken voor heel veel jongeren.’
Jongeren vertellen dat ze terughoudend zijn om open te praten over hun psychische problemen, uit angst voor de consequenties
Roline de Wilde, directeur Kindertelefoon
Schijnvertoning
De stichting Dutch Child Center, die zich inzet voor passende jeugdhulp in Nederland, noemt de excuses van minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg) voor de misstanden in de gesloten jeugdzorg en justitiële jeugdinstellingen een ‘schijnvertoning’. Volgens de stichting hebben slachtoffers geen behoefte aan ‘vrijblijvende spijt, terwijl de structurele machteloosheid en juridische onveiligheid in het jeugdstelsel steeds voortduren’.
Angst voor consequenties
De excuses van de overheid kunnen bijdragen aan de erkenning van hun ervaringen. Maar het moet niet blijven bij excuses, zegt directeur Roline de Wilde van de Kindertelefoon. Volgens haar is het belangrijk dat er met de jongeren wordt gewerkt ‘aan een voor hen passend herstel en aan structurele verbeteringen in de jeugdhulp’. Volgens De Wilde kunnen negatieve ervaringen in de gesloten jeugdzorg ‘leiden tot gevoelens van angst, machteloosheid en wantrouwen richting hulpverlening’. Jongeren vertellen tegen de Kindertelefoon dat ze ‘terughoudend zijn om open te praten over hun psychische problemen, uit angst voor de consequenties’.
Niet onverdeeld blij
De excuses zijn voor Jason Bhugwandass het moment om uit de schijnwerpers te stappen, meldt hij op Instagram. Door twee rapporten van de nu 28-jarige Bhugwandass kwamen de misstanden aan het licht. Jason werd na een jeugd met veel geweld op 16-jarige leeftijd opgenomen in de jeugdzorg. Daar maakte hij zelf allerlei misstanden mee, zoals eenzame opsluiting. Na al zijn werk is hij blij met de excuses, maar niet onverdeeld. In zijn netwerk hoorde hij weinig animo voor excuses: ‘Het hadden welgemeende, doorleefde excuses moeten zijn, met passende maatregelen. In appgroepen zeggen veel jongeren dat ze dat niet zo ervaren’, zei hij eerder tegen de Volkskrant.
Zware wissel
Op zijn gezondheid en welzijn heeft de kwestie een zware wissel getrokken. Daarom laat hij weten dat hij na deze excuses klaar is met zijn voortrekkerswerk en ‘uit het publieke oog’ verdwijnt: ‘Hoewel het excuus wordt gepresenteerd met een komma, is het voor mij een punt. Voor mij stopt het hier. Ik ben te ziek.’ Hij heeft verschillende aandoeningen en ‘wil nu tijd en ruimte voor mijzelf en mijn naasten’, aldus Bhugwandass op Instagram. Op de bijeenkomst in Ede waar Sterk haar excuses aanbood, zei dagvoorzitter Anouschka Laheij dat Jason ‘een ongelofelijk belangrijke pilaar is geweest. Zonder hem hadden we hier niet gestaan met de excuses’.
Praten over zelfmoordgedachten kan 24/7 via 113 of 0800-0113 en de chat op 113.nl
Reacties: 1
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Met de opvang van ca. 20.000 (?!) jongeren in diverse gesloten inrichtingen zal er helaas het nodige zijn misgegaan. Voor de werkelijk getroffen jongeren zullen passende maatregelen moeten worden getroffen (schadevergoeding, waar nodig gekwalificeerde medische ondersteuning e.d.).
Verder zal in bijzondere situaties (bijvoorbeeld bij ernstige suïcidale handelingen/pogingen) soms opname in speciale klinieken noodzakelijk blijven/zijn.
Voor een objectief beeld wordt de lezing van verantwoordelijke politici, bestuurders en personeel gemist. Uitvoerig politiek onderzoek over waar en wat er allemaal fout is gegaan is noodzakelijk.