Schuldhulp is ‘pleisters plakken’

Gemeenten vinden steeds beter hun draai op het gebied van effectieve schuldhulpverlening. Desalniettemin blijft het noodgedwongen pleisters plakken. ‘Op een gapende wond’, zegt de Deventer wethouder Rob de Geest (PRO) erbij.

Afgaand op het verzendtijdstip van mailtjes maakt schuldhulpverlener Lianne Sturrus op dat mensen soms letterlijk wakker liggen van schulden. ‘Ze staan ermee op en gaan ermee naar bed. Dan denk ik: had je eerder gemeld en we hadden meteen een oplossing kunnen zoeken. Met sommige schulden gaat dat prima. Dat zeg ik niet om zorgen te bagatelliseren, maar omdat ik had kunnen helpen om de last te verlichten. Andere cliënten ervaren minder ongemak en stress. Maar die zijn echt in de minderheid.’

Het laatste woord

Sturrus werkt bij Stadsring, de organisatie die voor Amersfoort en de wijde omgeving de schuldhulpverlening uitvoert. Sturrus start schuldregelingen en voert die uit. ‘Aan de keukentafel’ zit ze niet, maar voor inwoners is ze een belangrijke ingang. ‘Ik ben voornamelijk bezig met berekeningen en administratief werk. Behalve schuldenoverzichten zorg ik dat dossiers compleet zijn. Mijn collega’s van Duurzame Ondersteuning doen meer aan coaching.’ Sturrus bespreekt met cliënten het plan van aanpak. Zij hebben altijd het laatste woord. Ziet een cliënt een traject niet zitten, dan strandt het volgens haar onvermijdelijk. ‘Ik respecteer hun keuze en wil dat ook uitstralen. Als het niet lukt, mogen ze altijd opnieuw aankloppen.’

Chinese acrobaten

Hulp vragen om uit de schuld te komen is een ultieme stap, weet Joelle van Kommer, teamleider dienstverlening bij Stadsring. Het duurt gemiddeld acht jaar voordat mensen met betalingsachterstanden hulp zoeken. ‘Mensen neigen ernaar het zo lang mogelijk zelf op te lossen’, weet zij. Ze wachten op het vakantiegeld, de kinderbijslag of de uitkering, of nemen er een baantje bij. Als spreekwoordelijke Chinese acrobaten balanceren ze met schulden, tot het eerste schoteltje dreigt te vallen.

Betalingsachterstanden

In de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) staat dat verhuurders, zorgverzekeraars, energie- en waterbedrijven betalingsachterstanden moeten melden bij de gemeente. De gemeente neemt hierna contact op om gerichte hulp aan te bieden en erger te voorkomen. Zo nodig wordt de melding doorgespeeld.

Behapbare termijnen

In de regio Amersfoort neemt Stadsring dan het voortouw. Lichtere hulp zoals budgetadvies, coaching en hulp bij het opstellen van een betalingsregeling met alle schuldeisers volstaan in veel gevallen. In veel gemeenten is herfinanciering van schulden mogelijk, waarna een door de gemeente verstrekt krediet in behapbare termijnen wordt afgelost. Daarvoor staat sinds enkele jaren het Waarborgfonds Saneringskredieten garant, wat de weg vrij maakt om dit middel vaker in te zetten. De impact is dan kleiner wanneer een inwoner het herfinancieringskrediet onverwacht toch niet af kan lossen.

Noodrem

Een groeiend aantal mensen trekt bij schulden zelf aan de noodrem. Stadsring maakt het hen zo gemakkelijk mogelijk. ‘Ze kunnen niet uitsluitend tussen 9 en 12 bellen, maar de hele dag of week door. Ze kunnen een berichtje achterlaten op de website, chatten, of ons benaderen via WhatsApp op de jongerentelefoon. Internet voelt voor velen lekker anoniem’, aldus Van Kommer. Zeker voor jongeren tot 27 jaar, volgens haar een belangrijke doelgroep. ‘Die groeide sterk in de coronatijd, maar meldde zich niet. Met gerichte dienstverlening komen ze wel. De begeleiding vergt wat meer, maar de ingewikkeldheid van de oplossing meestal weer minder.’

Buschauffeurs

Voorlichting en bekendheid helpen cliënten de weg te vinden. Sturrus viel het bijvoorbeeld op dat er opeens opvallend veel buschauffeurs binnendruppelden. De vermoedelijke verklaring: een informatieve flyer en posters over schuldhulp in de kantine van het vervoersbedrijf.

Toeslagenaffaire

Rob de Geest (PRO), tot er een nieuw college zit nog wethouder in Deventer, heeft de houding met betrekking tot schuldenproblemen merkbaar zien veranderen. Hij is voorzitter en bestuurlijk ‘trekker’ van de themagroep Armoede en Schuldhulpverlening binnen het G40-stedennetwerk, een belangenorganisatie van 41 (middel)grote gemeenten. ‘De toon is anders sinds de Toeslagenaffaire’, zegt hij. ‘We doen recht aan wat mensen nodig hebben, met meer maatwerk en vertrouwen. Het werkt aantoonbaar niet of zelfs averechts om uit te gaan van het negatieve.’

Intrinsiek doorleefd

Sommige gemeenten of medewerkers kost het meer moeite de steven te wenden, weet hij. ‘Je grondhouding mag anders zijn, maar je moet het in de praktijk ook nog vormgeven en je werkwijze aanpassen. We zijn daarin met elkaar aan het zoeken. De oplossing hangt niet van de wethouder af, maar moet intrinsiek doorleefd worden in de uitvoeringspraktijk. De principes die ik binnen de kopgroep van de G40 hoor, worden breed gedragen. Mijn indruk is dat dit niet zal veranderen door collegewisselingen.’

Budgetadvies

Gemeenten verbinden schuldhulp met bestaanszekerheid, armoedebeleid, vroegsignalering en het werk van wijkteams, zegt Michiel van Vreeswijk, die in de gemeente Deventer aan het hoofd staat van schuldhulpverlening en budgetadvies. Mede om die reden keert de uitvoering soms terug naar het stadhuis, na die eerst belegd te hebben bij externe partijen. Zo voert Utrecht de schuldhulpverlening zelf weer uit. Deventer weet bijna niet beter. De aparte schuldhulpverleningseenheid die deze gemeente had, bestaat niet meer in de huidige vorm. ‘We koppelen schuldhulpverlening aan inkomens- en maatschappelijke ondersteuning en de Participatiewet’, vertelt Van Vreeswijk. ‘Collega’s met andere taken beseffen ook: als we schulden niet helpen oplossen, komen wij ook niet verder.’

Stress

Volgens Van Vreeswijk zijn medewerkers vertrouwd met de begrippen ‘werken vanuit vertrouwen’ en ‘stresssensitief werken’, waarbij rekening wordt gehouden met de invloed van stress op inwoners. Ze opereren in één ruimte, om gemakkelijk even met elkaar te overleggen. ‘Dat heeft een versterkend effect.’ Op drie plekken telt Deventer nu adviespunten voor schuldhulpverlening. ‘Als mensen zich melden komt het volgens mij in 95 procent van de gevallen tot een geslaagde regeling’, schat hij.

Schuldeisers geen cent

Sommige inwoners met schulden hebben zo weinig inkomen, dat er ook op lange termijn geen afloscapaciteit is. In dergelijke gevallen werken schuldeisers dan mee aan kwijtschelding van de oninbare schuld. Van Vreeswijk vindt dat schulphulpverleners in het oog moeten houden dat bij zogeheten nulvoorstellen de belangen van schuldeisers niet uit het zicht verdwijnen. ‘Voorheen moest je altijd een aanbod doen, bijvoorbeeld van 5 tot 10 procent van de totale schuldenlast. Bij nulvoorstellen zien schuldeisers geen cent. Je wilt voorkomen dat inwoners bijna beloond worden.’

Lees het volledige artikel in Binnenlands Bestuur nummer 11. Deze editie verscheen woensdag 17 juni 2026