Twee jaar geleden besloot de gemeente Arnhem het eens radicaal anders te doen. Tientallen huishoudens in Immerloo II, een van de armste wijken van Nederland, kregen de vraag: mogen wij uw schulden afkopen? Uiteindelijk deden er veertig huishoudens mee, met een gemiddelde schuld van 32.000 euro, verspreid over gemiddeld veertien schuldeisers. Lokale stichtingen verzorgden de financiering.
Schuldenafkoop werkt, maar is niet genoeg
Minstens zo belangrijk als het wegnemen van schulden is een vertrouwensband met een coach, blijkt uit het experiment in Arnhem.
Inmiddels zijn eenentwintig huishoudens volledig schuldenvrij. Vijf huishoudens hebben alleen nog schulden bij de Rijksoverheid. De overige deelnemers bevinden zich in de inventarisatie- of afkoopfase.
Versnippering
Die versnippering over schuldeisers is een van de redenen waarom het in de praktijk lastiger bleek dan gedacht. Gemiddeld duurde het negen maanden om de schulden af te kopen. Dit ging het moeilijkst bij grote overheidsinstanties. Bij de Belastingdienst duurde het soms zelfs langer dan een jaar, het verzoek ging van de ene naar de andere afdeling – al is dit inmiddels opgelost.
Drie partijen hebben het experiment geëvalueerd: HAN University of Applied Sciences, het Instituut voor Publieke Waarden en de gemeente zelf. Belangrijkste conclusie: de bestaanszekerheid neemt toe. De grootste effecten zijn er op – naast financiën – gezondheid, werk en waardigheid. Deelnemers ervaren meer rust, een betere sfeer in huis, minder schaamte en meer vertrouwen.
Positief rendement
Ook voor de overheid was het voordelig. Iedere geïnvesteerde euro leverde 1,08 euro op aan maatschappelijke baten; een positief rendement van acht procent. Voornamelijk door minder gebruik van zorg en ondersteuning (liefst 77 procent), hogere arbeidsdeelname en -productiviteit (zo’n 18 procent) en lagere directe kosten rond schulden. De gemeente maakt hierbij een belangrijke kanttekening: of de deelnemers hun verbeterde omstandigheden langdurig weten vast te houden, is de vraag.
Een andere nuance is dat deze gezinnen met veel meer kampen dan alleen schulden. Stress, instabiele inkomens, gezondheidsproblemen, gezinsproblemen en moeite om de weg te vinden binnen het sociale stelsel. Hiervoor is meer nodig dan alleen geld, zoals een coach die langere tijd meehelpt.
Gezinnen aarzelden om mee te doen. Velen hebben een groot wantrouwen tegen de overheid. Ze geloofden bijvoorbeeld niet dat ze het geld echt niet hoefden terug te betalen, of ze vreesden voor hun uitkering of toeslagen. De gemeente koos bewust voor een persoonlijke, laagdrempelige aanpak, met meerdere huisbezoeken. Het kostte soms wel acht of negen gesprekken voordat een gezin zich liet helpen.
Coaches aan de deur
‘Toen de coaches aan de deur stonden,’ vertelt een deelnemer, ‘dacht ik dat het een soort grap was. Pas na een paar afspraken begon ik langzaam te geloven in een toekomst zonder schulden.’ De gemeente liet de coaches zelf beoordelen welke aanpak per gezin geschikt was. ‘Veel instanties sturen een brief of gaan een keer langs,’ aldus een van de coaches, ‘maar stoppen als inwoners niet voldoen aan hun verwachtingen. Wij hebben gezegd: dat gaan wij niet doen. We gaan gewoon een derde, een vierde, een vijfde keer.’
Burgemeester Ahmed Marcouch, tevens voorzitter van het Nationaal Programma Arnhem-Oost, waaronder dit experiment valt, roept op om lessen te trekken uit deze proef. ‘Zodat meer mensen in Immerloo, in Arnhem en in heel Nederland kunnen stoppen met overleven en kunnen gaan leven.’ Vandaar de titel van het rapport, waarin alle inzichten zijn gebundeld: De schulden voorbij: ruimte om weer te leven.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.