Schuldenaanpak: ‘Iedereen kleurt buiten de lijntjes’

De koningin, minister, wethouders en buurtbewoners gingen vandaag in Amsterdam-Zuidoost gesprek over hoe gezinnen financieel gezond te krijgen. ‘Iedereen kleurt buiten de lijntjes en de mens moet centraal staan.’

Koninklijk bezoek

Die conclusie was de rode draad van vandaag. Koningin Máxima, erevoorzitter van Stichting Financieel Gezond Nederland (SFGN), bezocht samen met de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Hans Vijlbrief Amsterdam-Zuidoost. Ook wethouders uit de NPLV-gebieden (Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid) waren erbij. Met bewoners en betrokkenen ging onze koningin in gesprek over hoe Nederland gezinnen financieel gezond kan krijgen.

Dat is hard nodig. In de NPLV-gebieden leeft 8 procent van de mensen in armoede, is de werkloosheid hoog, hebben veel bewoners schulden en is de levensverwachting zeven jaar lager dan het landelijk gemiddelde.

Het bezoek startte in het Empower Centrum, waar bewoners persoonlijke verhalen deelden over hoe ze in de schulden terecht zijn gekomen en hoe moeilijk is om daaruit te komen en te blijven. Naast dat het lastig is om de juiste loketten te vinden, ‘ik wist niet eens dat het bestond’, speelt ook schaamte een grote rol. Het duurt gemiddeld zo’n zeven jaar voordat mensen met schulden aan de bel kunnen of willen trekken, of weten die bel te vinden.

Dichtbij en zichtbaar

Dat het gemakkelijker moet worden de juiste hulp te vinden, was dan ook één van de hoofdconclusies van deze dag. Dichtbij de mensen staan, zichtbaar zijn en drempels verlagen: alleen zo komen de mensen met schulden in beeld en kunnen ze geholpen worden. ‘Wij hebben als gemeente echt veel laten liggen en ook fouten gemaakt’, zegt wethouder Volkshuisvesting Zita Pels uit Amsterdam, ‘daarom is het belangrijk dat wij nu een handreiking doen, dat wij naar de mensen toe gaan’. Ook in Breda ligt de nadruk op contact zoeken, zegt wethouder Mobiliteit, Financiën & Onderwijs Arjen van Drunen: ‘Het duurt lang voordat er vertrouwen is, daar moeten we de tijd voor nemen’.

In Schiedam is daarvoor een nieuw idee bedacht, vertelt Sun van Dijk, die als wethouder verantwoordelijk is voor het armoedebeleid. De Wegwijzer Goed Geregeld is overal in de stad te vinden. Hier staat alles in: waar je eten kunt krijgen, hoe je een aanvulling op de schoolkosten kunt aanvragen of hoe je in contact komt met een hulpverlener. ‘We hebben het opgesteld met hulp van ervaringsdeskundigen. En het werkt echt’, zegt de wethouder. ‘Er zijn veel goede plannen vanuit de gemeente Schiedam, maar de preventie kan echt beter’, vindt Van Dijk. Zo’n wegwijzer kan daar een begin voor zijn.

Zichtbaar zijn is één ding, maar de stap daadwerkelijk durven zetten is een tweede. We moeten ook echt af van het maatschappelijk stigma dat er nog steeds is als het gaat om schulden, vindt de Haagse wethouder Mariëlle Vavier: ‘Dat het je eigen domme schuld is en je betere keuzes had kunnen maken, is een stigma dat er echt nog is’. We moeten, naast alle goede bedoelingen, ook iets anders helder maken, vindt Vavier: ‘Het is niet erg als je tussen wal en schip valt. Als je een keer hulp nodig hebt. Daar zijn we als overheid ook voor, om je te helpen als dat gebeurt’.

De mens centraal

Ook is het belangrijk om de mens centraal te zetten. ‘Wethouders hebben de neiging om te zeggen: “ik ga hierover en dat beleidsterrein is van mijn collega”, maar dan heb je allerlei loketjes’, zegt wethouder Pels. ‘Als de persoon centraal staat, is het onze zaak om ons aan te passen aan de hulpvraag in plaats van andersom.’

Wethouder Remco van Dooren uit Eindhoven herkent dit probleem: ‘We hebben de regelingen, de toeslagen, de loketten, maar we weten de mensen die het nodig hebben niet te bereiken. Daarin wil ik graag leren van andere gemeenten’, zegt de wethouder uit Eindhoven, ‘Hoe verbinden we die loketten tot één hulppunt?’

Buiten de lijntjes kleuren

‘Soms moeten we toch echt doorbreken als ons eigen systeem “nee” zegt’, zegt wethouder Pels. ‘Er zijn meer regels dan oplossingen.’ Wethouder Drunen zegt dat Breda soms ook de regels even overboord gooit: ‘Al die formulieren kunnen echt ingewikkeld zijn. Wegens privacywetgeving mogen we niet alles samen met de mensen invullen. Maar goed, we doen dat alsnog, want het helpt enorm als iemand meekijkt met zo’n formulier’.

Lessen voor de minister

‘Ik neem veel mee uit deze dag’, zegt minister Vijlbrief aan het einde van het programma. ‘Kleine dingen kunnen tot grote problemen leiden. Ook moeten we ons echt meer richten op de mensen en hun problemen. Het is goed om ook gebiedsgericht te kijken, zoals we nu doen met de NPLV-gebieden. Het is soms beter om te durven kiezen, dan een aanpak uit te smeren over het land en daarmee minder effectief te zijn.’ Maar er was nóg iets dat de minister opvalt: ‘Daadwerkelijk iedereen kleurt buiten de lijntjes van de regelgeving.’

Oplossingen voor de overheid en daarbuiten

Naast dat de wethouders allemaal naar Vijlbrief kijken voor meer geld, kijken ze ook naar hun eigen rol. De wethouders willen meer samenwerken en leren van elkaar. Met name om dichter bij de mensen te komen die in de problemen zitten en de problemen vanuit hén op te lossen, niet vanuit beleid. Een concrete doelstelling lag er niet. Sterker nog, er was vooral een roep om juist minder regels en beleid.

Wel werd er een concrete stap in samenwerking gezet. Om de problemen op te lossen, moeten overheid en private bedrijven samenwerken. Die wil werd expliciet gemaakt doordat de samenwerking tussen het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) en Stichting Financieel Gezond Nederland (SFGN) voor Financieel Gezonde Wijken officieel werd bekrachtigd.