Sturen op doorlooptijd of op maatschappelijke impact?

De ambitie achter het wetsvoorstel Schuldregelen is begrijpelijk. Niemand is gebaat bij inwoners die maanden moeten wachten op een schuldregeling omdat dossiers blijven liggen of schuldeisers niet reageren. Meer uniformiteit, duidelijke reactietermijnen en betere bescherming tegen malafide schuldregelaars kunnen bijdragen aan een efficiëntere uitvoering.

Toch rijst de vraag of deze wet daadwerkelijk oplost waar het uiteindelijk om draait. Want is het doel van schuldhulpverlening dat iemand zo snel mogelijk schuldenvrij is? Of is het doel dat iemand duurzaam financieel zelfstandig is?

Van proces naar resultaat

Wie de Memorie van Toelichting leest, ziet een wetsvoorstel dat voornamelijk is gericht op procesbeheersing. Termijnen worden vastgelegd, bevoegdheden verduidelijkt en procedures aangescherpt. Dat biedt duidelijkheid en kan de doorlooptijd van schuldregelingen verkorten.

Maar tegelijkertijd ontstaat het risico dat succes vooral wordt gemeten aan de snelheid waarmee een dossier wordt afgehandeld. Terwijl de echte maatschappelijke vraag een andere is. Namelijk: Hoe zorgen we ervoor dat inwoners niet opnieuw in de schulden terechtkomen? Hoe vergroten we financiële zelfredzaamheid? En hoe zorgen we ervoor dat mensen na een schuldregeling weer duurzaam kunnen deelnemen aan de samenleving?

Juist op die vragen geeft het wetsvoorstel nauwelijks antwoord.

Schuldenvrij is niet hetzelfde als financieel hersteld

Iedere professional in de schuldhulpverlening weet dat een succesvolle schuldregeling geen eindpunt is. Het is vaak pas het begin van financieel herstel.

Wie uitsluitend stuurt op het afronden van een regeling, loopt het risico dat inwoners zonder voldoende begeleiding, nazorg of financiële vaardigheden opnieuw vastlopen. Daarmee verschuift het probleem in de tijd, maar wordt het niet opgelost.

Duurzaam herstel vraagt om meer dan een juridische regeling alleen. Het vraagt om aandacht voor gedrag, inkomen, stabiliteit, preventie en begeleiding. Pas wanneer iemand weer grip heeft op zijn of haar persoonlijke én financiële situatie, is er sprake van een blijvend resultaat.

Meer regels betekenen niet automatisch betere hulp

Een ander aandachtspunt is de uitvoering in de praktijk. Het wetsvoorstel legt nieuwe verantwoordelijkheden bij schuldregelaars. Zij moeten wettelijke termijnen bewaken, aanvullende administratieve handelingen uitvoeren en sneller juridische procedures starten wanneer schuldeisers niet meewerken.

Dat kan bijdragen aan een betere proces. Maar het brengt ook een risico met zich mee: professionals besteden meer tijd aan het bewaken van procedures en minder aan de begeleiding van inwoners.

Juist het persoonlijke contact, het opbouwen van vertrouwen en het begeleiden naar financiële stabiliteit bepalen uiteindelijk het succes van schuldhulpverlening. Wetgeving moet hier ruimte voor creëren, niet beperken.

Tijd voor een andere manier van sturen

Misschien ligt hier wel de grootste kans. In plaats van uitsluitend te sturen op doorlooptijden en wettelijke termijnen, zou de sector veel meer kunnen sturen op maatschappelijke resultaten.

Denk aan indicatoren zoals:

• Hoeveel inwoners zijn twee jaar na afronding nog steeds schuldenvrij;
• Hoeveel mensen bouwen weer financiële reserves op;
• Hoeveel inwoners kunnen zonder ondersteuning verder;
• Hoeveel huishoudens vallen niet opnieuw terug in problematische schulden.

Dat zijn de resultaten die uiteindelijk tellen. Niet alleen voor inwoners, maar ook voor gemeenten en de samenleving als geheel.

Van schuldregelen naar financieel herstel

Bij Verder geloven wij dat schuldregelen een belangrijk onderdeel is van de oplossing, maar nooit het einddoel mag zijn. De grootste maatschappelijke winst ontstaat wanneer schuldregelingen onderdeel zijn van een breder hersteltraject, waarin preventie, gedragsverandering, financiële educatie, werk, inkomen en nazorg met elkaar verbonden zijn.

Daarom zien wij ook kansen om gemeenten in de toekomst niet alleen te ondersteunen bij de uitvoering van schuldregelingen, maar vooral bij het realiseren van duurzame maatschappelijke resultaten. Niet het aantal afgehandelde dossiers moet centraal staan, maar de vraag hoeveel inwoners daadwerkelijk weer zelfstandig verder kunnen.

Een gemiste kans, maar ook een uitnodiging

Het wetsvoorstel Schuldregelen zet een belangrijke stap richting meer uniformiteit en een snellere uitvoering. Maar het is tevens een gemiste kans om verder te kijken dan het proces alleen.

Wanneer we echt willen bijdragen aan bestaanszekerheid, moeten we schuldhulpverlening niet alleen beoordelen op de snelheid waarmee een regeling wordt getroffen, maar op de impact die deze regeling jaren later nog heeft. Uiteindelijk is niet een snelle schuldregeling het doel. Een inwoner die weer zelfstandig verder kan, dát is waar schuldhulpverlening om moet draaien.