Italië is een land van grootouders geworden. Bijna 14 miljoen Italianen zijn ouder dan 65 jaar. In veel gemeenten zijn senioren inmiddels talrijker dan kinderen. Een lange levensverwachting is een triomf van de moderne geneeskunde en welvaart. Het beheersen van de sociale gevolgen ervan is echter een test waarvoor maar weinig gemeenten volledig zijn toegerust.
Bruggen bouwen in vergrijzend Italië
Een start-up in Rome koppelt jongeren aan ouderen en biedt zo een antwoord op vergrijzing, eenzaamheid en druk op gemeenten.
Groeiende kloof
In deze groeiende kloof tussen demografisch succes en bestuurlijke druk heeft een startup als CONGEN, Connecting Generations, haar bestaansreden gevonden. CONGEN koppelt jongeren aan oudere inwoners voor gezelschap. Geen medische zorg, maar aanwezigheid. Een universiteitsstudent kan bijvoorbeeld twee uur per week doorbrengen met een 82-jarige weduwe: praten, haar begeleiden naar afspraken, helpen met digitale hulpmiddelen of simpelweg samen koffie drinken aan de keukentafel.
Het idee is afkomstig van Carlotta Conversi, een 24-jarige promovenda Global Studies aan de Universiteit van Urbino. Haar grootvader woonde buiten Rome. ‘Hij vroeg niet om medische hulp,’ herinnert zij zich. ‘Hij vroeg iemand om mee te praten, om een potje mee te kaarten.’ Dat verzoek legde iets diepers bloot: zelfs wanneer formele zorg aanwezig is, blijft eenzaamheid bestaan.
Geen eenrichtingsverkeer
Conversi nodigde studievrienden uit om tijd met hem door te brengen. Wat begon als een familieoplossing, groeide uit tot een gestructureerd intergenerationeel model. ‘Wat ons onderscheidt is de echte uitwisseling tussen generaties,’ legt ze uit. De relatie is geen eenrichtingsverkeer van hulp, maar wederkerigheid. Jongvolwassenen brengen energie, digitale vaardigheden en tijd mee. Ouderen brengen verhalen, ervaring en een gevoel van continuïteit.
Zelfs wanneer formele zorg aanwezig is, blijft eenzaamheid bestaan
Belangrijk is dat de zogenoemde ‘Ragazzi ConTe’ (Jongeren met jou) geen vrijwilligers zijn. Zij verdienen 10 euro per uur. ‘Met de groei van ons netwerk willen we op termijn ook het uurtarief van onze medewerkers verhogen’, zegt Conversi. ‘Het is een bescheiden maar betekenisvolle micromarkt voor arbeid. Een manier voor jongeren om te verdienen terwijl zij relaties opbouwen met echte menselijke en maatschappelijke waarde.’
Het bedrijf zelf begon met beperkte middelen. ‘We zijn absoluut op eigen kracht begonnen,’ zegt Conversi. ‘Maar afgelopen november wonnen we een subsidie van de gemeente Rome - “Roma Rigenera Impresa” (Rome stimuleert ondernemerschap) - waardoor we het bedrijf formeel konden oprichten en onze eerste kosten konden dekken.’
Demografische spanningen
Italië wordt geconfronteerd met twee demografische spanningen: miljoenen ouderen die alleen wonen en veel jongvolwassenen die moeite hebben om stabiel werk te vinden. Deze twee ontwikkelingen worden vaak gezien als afzonderlijke crises. In werkelijkheid weerspiegelen ze dezelfde structurele disbalans tussen generaties.
Ondertussen werken gemeenten onder steeds strakkere beperkingen. Budgetten zijn beperkt. Personeelstekorten komen veel voor. Sociale diensten staan onder druk. Familiale netwerken - ooit de onzichtbare ruggengraat van de ouderenzorg - zijn geografisch en economisch niet langer stabiel. Volwassen kinderen verhuizen voor werk. Dagelijkse bezoeken worden incidentele telefoontjes.
Nationale hervormingen proberen hierop te reageren. De recente wetgeving over ‘ouderen en niet-zelfredzaamheid’ beoogt actief ouder worden te bevorderen, de organisatie van gezondheids- en sociale zorg te herstructureren en de erkenning van mantelzorgers te versterken. De ambitie is meer autonomie, waardigheid en integratie van diensten. Maar implementatie kost tijd. Tijd waarin eenzaamheid kan toenemen.
Investering
Zoals Matilde Celentano, burgemeester van Latina en afgevaardigde van ANCI (De Italiaanse VNG) voor welzijn en sociaal beleid, het verwoordt: ‘Sociaal beleid is geen uitgave. Het is een investering in het welzijn van burgers.’ Die uitspraak wijst op een mentaliteitsverandering. Maar investeren gaat niet alleen over budgetten en decreten; het gaat erom te handelen voordat kwetsbaarheid verandert in afhankelijkheid.
Een vergrijzende samenleving vraagt om meer dan efficiënte diensten. Zij vraagt om bruggen tussen generaties, tussen instellingen en gemeenschappen. Of Italië een land wordt dat werkelijk kan verbinden, is niet langer een demografische kwestie. Het is een politieke kwestie.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.