Het demissionaire kabinet wijzigt het wetsvoorstel dat de aanpak van meervoudige problematiek in het sociaal domein moet vergemakkelijken. Aanleiding zijn onder meer de vele kritische vragen vanuit de Tweede Kamer. Vooral de voorgestelde mogelijkheid om het beroepsgeheim te doorbreken stuitte op bezwaren.
Kabinet wijzigt wetsvoorstel sociaal domein na kritiek Kamer
De Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein moet handelingsverlegenheid van professionals bij delen van persoonsgegevens wegnemen
De zogenoemde Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal domein (Wams) moet een hardnekkig knelpunt oplossen: de handelingsverlegenheid van professionals bij het delen van persoonsgegevens bij de aanpak van meervoudige problematiek. Sinds de invoering van de Wmo 2015, de Jeugdwet, de Participatiewet en de Algemene verordening gegevensbescherming (in 2018) blijkt gegevensuitwisseling bij complexe, meervoudige problematiek juridisch ingewikkeld. Het ontbreken van een goede wettelijke basis voor gegevensverwerking in het sociaal domein zou een integrale aanpak belemmeren.
De Wams, begin 2023 ingediend bij de Tweede Kamer, beoogt die belemmering weg te nemen zonder dat persoonsgegevens onnodig worden verzameld of verspreid. Na de val van het kabinet-Rutte IV werd het voorstel controversieel verklaard.
Ruim 200 vragen
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) dringt al langer aan op deze wet. Volgens de koepelorganisatie maakt de Wams het mogelijk om inwoners eerder en beter te helpen en escalatie van problemen te voorkomen. Maar beroepsorganisaties en privacy-experts zijn een stuk terughoudender. Ook in de Tweede Kamer is er meer kritiek. In maart 2023 stelden de fracties van VVD, D66, PVV, CDA, SP, PvdA, GroenLinks, ChristenUnie, SGP en BBB ruim tweehonderd vragen. Veel daarvan gingen over de mogelijkheid om bij ernstige meervoudige problematiek het wettelijk beroepsgeheim te doorbreken.
Geen nieuwe mogelijkheden
Naar aanleiding van de kritiek ziet BBB-staatssecretaris Nicki Pouw-Verweij (Langdurige en Maatschappelijke Zorg) af van het creëren van ‘nieuwe mogelijkheden tot doorbreking’ van het beroepsgeheim, zo schrijft ze in een brief aan de Kamer. In een nota die het wetsvoorstel wijzigt is vastgelegd dat het beroepsgeheim alleen kan worden doorbroken met uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene of op basis van bestaande wettelijke uitzonderingen. Partijen met een wettelijk beroepsgeheim mogen bovendien niet zonder toestemming een verzoek indienen bij het college voor een onderzoek naar ernstige meervoudige problematiek.
Ambtenaren van haar ministerie plaatsen daarbij wel een kanttekening. Zij verwachten dat de VNG en de belangenbehartiger van GGD’en waarschijnlijk zullen aandringen op meer duidelijkheid over de ruimte om het beroepsgeheim te doorbreken, met als doel handelingsverlegenheid te voorkomen.
Bestrijding bijstandsfraude
Ook bestonden er bij diverse Kamerfracties zorgen over het mogelijke gebruik van Wams-gegevens voor handhaving bij overtredingen van de Participatiewet. Tijdens een onderzoek naar meervoudige problematiek kan immers informatie boven tafel komen waaruit blijkt dat iemand mogelijk ten onrechte een bijstandsuitkering ontvangt. Daarover is het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport duidelijk: ‘Het verder verwerken van gegevens verkregen op grond van de Wams voor andere doelen dan omschreven in het wetsvoorstel, zoals fraudebestrijding en handhaving, is niet toegestaan.’
Problemen cliënt
Na onderzoek door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is het wetsvoorstel op dit punt aangescherpt. Zo is verduidelijkt dat verdere verwerking van gegevens alleen is toegestaan voor interventies op grond van de Jeugdwet, de Wet inburgering 2021 of andere diensten uit het sociaal domein. Bovendien is expliciet vastgelegd dat een onderzoek uitsluitend wordt uitgevoerd om de problemen van de cliënt te verminderen of weg te nemen. Dat doel sluit gebruik van de gegevens voor handhaving uit, omdat dat niet verenigbaar is met het onderzoeksdoel.
Tegelijk erkent het ministerie dat het risico dat gegevens zonder medewerking van de cliënt voor handhaving worden gebruikt ‘feitelijk natuurlijk nooit helemaal’ kan worden uitgesloten. ‘Maar dat is in strijd met de wet.’
Verward gedrag
De discussie over gegevensdeling is daarmee nog niet beslecht. Een Kamermeerderheid is van mening dat meer gegevensuitwisseling tussen het sociaal domein en aanpalende domeinen nodig is om adequaat te kunnen handelen bij verward gedrag met een veiligheidsrisico. Zij vroeg eerder om wettelijke kaders die dit mogelijk zouden moeten maken. Het kabinet zegt samen met ketenpartners in kaart te brengen wat nodig is om noodzakelijke gegevensdeling over personen met verward gedrag te bevorderen. De Kamer wordt naar verwachting rond de zomer geïnformeerd over de stand van die verkenning.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.