Evaluatie verkorting Wsnp/Msnp

Auteur bijdrage: mr. Charifa Choukeri

Cliënten zijn sneller schuldenvrij, maar blijven ze ook financieel stabiel? Uit de recente evaluatie blijkt dat de verkorting naar achttien maanden door veel betrokken partijen positief wordt ervaren. Cliënten zien sneller perspectief en trajecten worden efficiënter. Daarnaast laat het onderzoek zien dat snelheid niet vanzelf leidt tot duurzame financiële stabiliteit. Er zit een spanningsveld tussen schulden oplossen en blijvende gedragsverandering. Wat betekent dat voor de praktijk? In deze opinie sta ik stil bij enkele belangrijke bevindingen uit de evaluatie en laat ik zien waar gemeenten maatwerk kunnen inzetten om schuldhulpverlening duurzamer te maken.

Sneller perspectief maar niet altijd voor iedereen passend

Een belangrijke conclusie uit de evaluatie is dat cliënten sneller perspectief ervaren. Schuldhulpverleners signaleren dat cliënten gemotiveerder zijn en trajecten vaker afronden. Dat is een belangrijke winst.

Tegelijkertijd laat het rapport zien dat deze verkorting niet voor iedere cliënt passend is. Motivatie vertaalt zich niet altijd naar een gedragsverandering voor de lange termijn. Met name bij mensen met complexe problematiek ontstaat spanning tussen de formele schuldoplossing en feitelijke financiële stabiliteit. Het rapport benadrukt daarom het belang van maatwerk en beleidsruimte voor gemeenten om bewuste keuzes te maken.

Leereffect onder druk

De evaluatie benoemt het belang van het leereffect van schuldhulpverlening. Schuldhulp is meer dan het oplossen van schulden. Het is ook een proces van inzicht, gedragsverandering en het aanleren van financiële vaardigheden.

De staatssecretaris onderkent deze zorg en benadrukt dat schuldhulpverlening niet per definitie eindigt na afronding van de schuldregeling. Binnen de verdere ontwikkeling van de Basisdienstverlening schuldhulpverlening wordt ingezet op begeleiding en nazorg, volgens het uitgangspunt: zo kort als mogelijk en zo lang als nodig.

Daarmee wordt terecht erkend dat financiële zelfredzaamheid niet altijd samenvalt met het moment waarop schulden juridisch zijn opgelost. Toch laat de praktijk zien dat nazorg nog vaak een kwetsbare fase is. Wanneer de schulden zijn opgelost komt begeleiding en nazorg niet altijd van de grond. Juist daar ontstaat het risico op terugval.

Maatwerk verdient een stevigere plek binnen schuldhulp

Door maatwerk toe te passen versterk je de schuldhulp voor de kwetsbaarste groepen. Schuldhulpverleners beschikken al over ruimte om keuzes te maken die aansluiten bij de situatie van de cliënt. Die ruimte wordt echter nog niet altijd optimaal benut.

Daarom benoem ik graag 3 voorbeelden om via maatwerk in te zetten op duurzame financiële stabiliteit.

1. Langer begeleiden waar nodig
   Een schuldregeling hoeft niet altijd zo kort mogelijk te duren. In sommige situaties kan een langere looptijd beter aansluiten bij de situatie van de cliënt. Bijvoorbeeld als een cliënt een opleiding nodig heeft om zijn kansen op de arbeidsmarkt duurzaam te vergroten. Tijdens een opleiding is er minder ruimte om te werken en daalt zijn afloscapaciteit. In een strak traject van achttien maanden is dit niet mogelijk. Elke euro telt en de ruimte om te investeren in ontwikkeling is beperkt. In zo’n situatie kan een langere looptijd beter aansluiten bij de situatie van de cliënt. Door meer tijd te nemen ontstaat rust. De cliënt kan de opleiding afronden, werken aan financiële vaardigheden en stap voor stap bouwen aan een sterker inkomensperspectief. Gedragsverandering krijgt dan daadwerkelijk de kans om te beklijven.
2. Kritischer kijken naar saneringskredieten Kritischer kijken naar saneringskredieten 
   Saneringskredieten bieden snelheid en duidelijkheid, maar zijn niet voor iedere cliënt de meest duurzame oplossing. Bij instabiel inkomen of kwetsbare problematiek kan schuldbemiddeling meer ruimte bieden voor begeleiding, monitoring en bijsturing.
3. Bewuster omgaan met het nulaanbod 
   Bij het aanbieden van een nulaanbod is het belangrijk om te weten dat er 2 soorten zijn. 
   Bij een nulaanbod- direct kwijting krijgt de cliënt direct kwijting van de schulden en is er, nadat de schuldeisers akkoord zijn gegaan, weinig ruimte voor begeleiding tijdens het traject. Nazorg komt vaak niet van de grond wat een risico vormt voor terugval bij kwetsbare cliënten. 
   Bij een prognose-nulaanbod wordt het traject doorlopen als een normaal schuldregelingstraject. Pas na 18 maanden volgt finale kwijting. De looptijd van het traject dient als stok achter de deur. Tijdens de 18 maanden geldt een inspannings- en inlichtingenplicht voor de cliënt maar er is ook veel ruimte voor goede begeleiding. Er is tijd om te werken aan stabiel inkomen, gedrag en financiële vaardigheden.

Conclusie

De verkorting van de Wsnp en de Msnp bieden duidelijke voordelen. Cliënten ervaren sneller perspectief en trajecten verlopen efficiënter. Dat zijn belangrijke verbeteringen. Tegelijkertijd laat de evaluatie zien dat snelheid niet voor iedereen de beste passende oplossing is. Sommige cliënten hebben baat bij een kort traject, terwijl anderen meer tijd en begeleiding nodig hebben om duurzame gedragsveranderingen te realiseren.

De praktijk laat zien dat de sleutel ligt in bewuste beleidsruimte en maatwerk. Dat betekent durven kiezen voor langere begeleiding waar dat nodig is, kritischer kijken naar saneringskredieten en weloverwogen omgaan met verschillende vormen van het nulaanbod.

Als gemeenten die ruimte goed benutten, ontstaat schuldhulpverlening die niet alleen sneller is, maar ook duurzamer. Pas dan bereiken we waar het werkelijk om draait. Cliënten die niet alleen schuldenvrij worden, maar ook financieel stabiel blijven.