Van jeugdhulp naar zelfstandigheid: gemeenten aan zet

Jongeren die op hun achttiende uitstromen uit de (residentiële) jeugdhulp worden vaker dakloos. Of ze krijgen een verlengde jeugdhulpindicatie, terwijl ze die (dure) zorg eigenlijk niet meer nodig hebben. Afgelopen maand verscheen een aanpakbeschrijving voor gemeenten om deze jongeren beter te begeleiden naar zelfstandigheid.

Nicoline den Ouden, projectleider bij het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd (OZJ), maakte dit zelf herhaaldelijk mee toen ze nog in de jeugdhulpverlening werkte. Jongeren met wie ze in de voorafgaande jaren keihard aan hun doelen had gewerkt, moesten de jeugdhulpverlening verlaten toen ze achttien werden, terwijl ze geen woonruimte voorhanden hadden. ‘Ik heb zelfs weleens jongeren naar de daklozenopvang gebracht. Of geprobeerd om een woning voor hen te regelen, terwijl ik daarin ook weinig kon betekenen.’

Alle radertjes

De afgelopen jaren werkte Den Ouden samen met haar team, het Platform Sociaal Domein en de gemeenten Rotterdam, Dordrecht, Smallingerland en Eindhoven aan een beproefde aanpakbeschrijving in het kader van de Landelijke Aanpak 16-27. In de publicatie staan alle radertjes waaraan gedraaid moet worden om deze jongeren beter te begeleiden naar zelfstandigheid. Gemeenten die hiermee aan de slag zijn gegaan, geven aan dat jongeren eerder in beeld zijn en dat afspraken over ‘wonen eerst’ helpen om dakloosheid te voorkomen.

Gemeente verantwoordelijk

Wat moet er veranderen? Het is heel belangrijk dat gemeenten de verantwoordelijkheid op zich nemen voor het regelen van passende woonruimte en eventuele zorg. Den Ouden: ‘Die verantwoordelijkheid wordt nu vaak uitsluitend bij zorgaanbieders gelegd. Maar die weten meestal niet hoe ze een woning voor een jongere moeten regelen. Wat vervolgens regelmatig gebeurt, is dat een verlengde jeugdzorgindicatie wordt gegeven, zodat de jongere langer in een instelling kan wonen. Terwijl veel jongeren het liefst zelfstandig of met ambulante hulp zouden willen en kunnen wonen. Dus drukken we met z’n allen onbedoeld op superdure jeugdzorgbudgetten.’

Meer samenwerken

Het enorme gebrek aan woningen maakt het natuurlijk extra moeilijk om huisvesting voor deze jongeren te regelen. Voor het vinden van creatieve oplossingen moet het sociaal domein binnen de gemeente veel meer samenwerken met andere gemeentelijke domeinen en externe partners, vindt Den Ouden. ‘Als je weet dat de komende tijd veertig jongeren uitstromen die zelfstandig of met ambulante hulp zouden willen wonen, dan is samenwerking tussen gemeente, corporaties en zorgaanbieders essentieel om bijvoorbeeld ergens een aantal noodwoningen neer te zetten.’

Uitstroomcoördinator

Idealiter wordt er binnen de gemeente iemand aangesteld als uitstroomcoördinator of procesbegeleider die woonruimte, zorg en, indien nodig, een inkomen voor deze jongeren regelt en daarbij alle partijen aanstuurt. Deze taak wordt nu vaak bij een casusregisseur neergelegd, maar volgens Den Ouden is dat niet de juiste persoon. ‘Die gaat meer over de inhoud van de zorgbehoefte. Een uitstroomcoördinator zou moeten weten hoeveel jongeren er uitstromen, in kaart hebben gebracht aan welke woonvormen de individuele jongeren behoefte hebben en dat samen met alle partners regelen. En dat kan ook een zelfstandige woning zijn. Die laatste wens kan nu vaak nergens goed worden neergelegd. Dan zegt het sociaal domein binnen de gemeente: 'Daar zijn wij niet van, hiervoor moet je naar een woningcorporatie.' En de woningcorporatie zegt wellicht weer iets anders.’

Erger voorkomen

Waarom zou de gemeente zich moeten inzetten voor deze groep jongeren? Er zijn heel veel jonge mensen die geen huis kunnen krijgen. Het verschil is dat de meeste andere jongeren een vangnet, zoals hun ouders, hebben, meent Den Ouden. ‘Dat ontbreekt bij deze jongeren. We zijn als samenleving verplicht om deze inwoners te helpen, om erger te voorkomen. Anders zorgen we er zelf voor dat zij hun potentieel niet kunnen benutten en de zorgvragers van de toekomst worden.’