De financiering van het regionale openbaar vervoer staat onder druk, mede omdat het rijk gekort heeft op de uitkering die provincies krijgen en omdat de indexatie achterblijft. Topambtenaren adviseren nu om de tekortkomingen structureel te repareren.
Provincies krijgen te weinig geld voor openbaar vervoer
Topambtenaren adviseren het kabinet om de tekortkomingen in de financiering van het ov structureel te repareren.
Het rijk financiert het regionale ov nu via het provinciefonds. Maar de indexering van dat bedrag loopt al enige tijd achter bij de reële kostenstijgingen in het openbaar vervoer. Dat komt doordat de jaarlijkse verhoging ervan niet gekoppeld is aan de inflatie, zoals het overgrote deel van het provinciefonds, maar aan de loon- en prijsbijstelling van het rijk. Zo neemt de directe rijksbijdrage geleidelijk af. Het verschil is ‘moeilijk te beargumenteren’, schrijven adviseurs van ABDTOPConsult in een onlangs verschenen rapport. ABDTOPConsult is een adviesgroep van ‘ervaren topambtenaren’ bij de rijksoverheid. Ze stellen daarom voor om de indexatie beter te laten aansluiten bij de ontwikkelingen in het openbaar vervoer zelf.
Daarnaast voerde het kabinet eerder een generieke korting van 10 procent door op alle zogeheten specifieke uitkeringen, waaronder ook de brededoeluitkering voor het ov. Die korting moet van tafel, vinden de ambtenaren.
Corona
De betaalbaarheid van het ov staat al enige tijd onder druk. Zeker sinds corona is het aantal reizigers gedaald, onder meer omdat mensen vaker thuiswerken. Dat betekent dat het ov lang niet overal meer rendabel is. Het overeind houden van de lijnen neemt daardoor een steeds grotere hap uit het provinciefonds, zien de topambtenaren. Met name in het landelijk gebied is de bereikbaarheid onder druk komen te staan omdat lijnen uit kostenoverwegingen worden geschrapt. Ook blijven investeringen uit.
Parijs
De ambtenaren stellen ook voor om te onderzoeken of er voor gemeenten en provincies andere manieren zijn om het ov te financieren. Ze wijzen onder meer op de bijdrage die Franse werkgevers in de grote steden betalen. In de regio rond Parijs financiert dat zogeheten versement mobilité meer dan 40 procent van de operationele kosten van het ov. In Nederland zouden de decentrale overheden zo’n heffing kunnen invoeren voor werkgevers in de buurt van stations en grote ov-knooppunten. Dat leidt niet alleen tot hogere inkomsten, maar stimuleert werkgevers ook om hun medewerkers gebruik te laten maken van het ov.
De adviseurs maken zich ook zorgen over de versnippering van het huidige ov-stelsel. Het rijk is stelselverantwoordelijke, de twaalf provincies en twee vervoerregio’s zijn als concessieverlener verantwoordelijk voor het ov via bus, tram, metro en het regionale spoor.
Daarnaast zijn er verschillende aanbieders van ov actief, waardoor er ‘onvoldoende inhoudelijke nationale regie op het stelsel’ is, schetsen de topambtenaren. Door die versnippering zou landelijk sturing missen. ‘Er is op dit moment geen nationale visie op het ov’, schrijven ze.
Daluren
Het gevolg is dat het niet lukt het belangrijke dossier als de landelijk invoering van verlaagde tarieven in de daluren, wanneer het aantal reizigers nu laag is, landelijk dekkend in te voeren, terwijl dat wel wenselijk zou zijn. En omdat er ook geen landelijke kwantitatieve doelstellingen zijn, lukt het ook niet om bij te sturen als dat nodig is. Ook blijft innovatie uit. Vernieuwingen zoals zelfrijdend vervoer – ‘een zekere toekomst’, aldus het advies – komen daardoor niet van de grond.
Het rijk moet daarom de regie nemen, vinden de ambtenaren. Zo kan er ‘samen met medeoverheden en vervoerders’ prioriteiten gesteld kunnen worden om het ov op peil te houden.
Staatssecretaris van Infrastructuur Annet Bertram (CDA) wil de komende zomerperiode in gesprek met provincies en vervoersregio’s over het advies, schrijft ze in een eerste reactie aan de Tweede Kamer.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.