Ingrijpend stikstofpakket, en toch blijft onduidelijkheid

‘Nederland staat te lang op slot’, zei landbouwminister Jaimi van Essen vrijdag tijdens de persconferentie waarop hij het stikstofpakket van het kabinet-Jetten toelichtte. ‘Vandaag draaien we de sleutel om: gebied voor gebied komt ons land weer in beweging.’ Vanaf volgend jaar zou de vergunningverlening langzaam weer op gang moeten komen, denkt het kabinet. Tegelijkertijd noemt de agrarische belangenbeweging LTO meerdere keuzes ‘onbegrijpelijk en disproportioneel’.

In oktober presenteert Van Essen een spoedwet die de depositiedoelen uit de stikstofwet haalt die door het kabinet-Rutte III waren vastgelegd. In deze spoedwet komen reductiepercentages te staan per landbouwsector. In januari komen er rijksinstructieregels voor de zoneringen rond zo’n honderd natuurgebieden, waar gemiddeld 20 procent meer ammoniakuitstoot moet worden gereduceerd dan erbuiten. Het kabinet verwacht dat 85 natuurgebieden een emisieluwe zone moeten krijgen met een diepte van 500 meter, en 15 natuurgebieden een zone van 1000 meter.

De Veluwe

De Veluwe krijgt een aparte behandeling: de provincie Gelderland werkt al met een zone van 500 meter, terwijl het kabinet zelf 1000 meter wil. Het kabinet heeft echter respect voor het werk van het provinciebestuur en wil een compromis sluiten. Dat komt doordat Gelderland ook buiten de zones een ambitieus emissiebeleid wil voeren. ‘Hier wordt met de provincie Gelderland naast de zonering 65-69 procent emissiereductie over een groter gebied afgesproken, dus ook buiten de zones’, schrijft Van Essen. Voor de algehele aanpak in de zones wordt negen miljard euro opzij gezet. In totaal investeert het kabinet 20 miljard euro tot en met 2035.

Eind volgend jaar wil het kabinet een rekenkundige ondergrens (rko) invoeren in het rekenmodel Aerius dat voor de vergunningverlening wordt gebruikt. Dat betekent dat minder projecten een vergunning nodig hebben, dat waarschijnlijk veel PAS-melders eindelijk gelegaliseerd kunnen worden en ook woningbouw makkelijker wordt. ‘Mocht het onverhoopt niet lukken de rko zo snel mogelijk in te voeren, dan grijpen we naar alternatieven’, zei Van Essen. Over de aard van die alternatieven, zei hij niks. Om zijn punt kracht bij te zetten verwees hij naar een ziekenhuis dat gebouwd moet worden maar geen vergunning kan krijgen. De landbouwminister suggereerde dat het kabinet dit soort situaties niet langer kan aanzien.

Belangrijke rol

De provincies houden een belangrijke rol de komende tijd in het van het slot krijgen van Nederland. Om de vergunningverlening los te krijgen, moeten zij de ‘additionaliteit’ gaan aantonen, oftewel dat de natuurgebieden waarover zij gaan aan het herstellen zijn en dat dit herstelproces geborgd is.

De emissienormen per boerenbedrijf worden pas in 2035 afrekenbaar. Dat betekent dat er vanaf dan sancties kunnen volgen als agrariërs de doelen niet halen. Hoe dat zal gebeuren, is nog onduidelijk. Samen met de provincies wil het kabinet zoeken naar een borgingsmethode. Lukt dat niet, dan kort het kabinet uit eigen beweging, als ‘ultieme remedie’, het aantal productierechten dat boeren hebben. Melkveehouders krijgen waarschijnlijk een emissienorm per fosfaatrecht van 0,164 gram ammoniak en 92 gram broeikasgas, vrijkomend uit stallen en mestopslagen. Maar het kabinet noemt dit een ‘voorstel’. Boeren zullen moeten berekenen wat de norm voor hen betekent. Het kabinet heeft ervoor gekozen de emissieplafonds voor boeren niet te formuleren als reductiepercentages.

Het IPO

Verder komt er een grondgebondenheidsnorm voor 2035 van 2,6 koe of ‘grootvee-eenheid’ per hectare. ‘Om aan die norm te voldoen, kunnen melkveehouders gebruikmaken van samenwerkingsovereenkomsten met akkerbouwers binnen een straal van 25 kilometer.’ Een wetsvoorstel hiervoor wil het kabinet begin 2027 voorleggen aan de Tweede Kamer.

Het Interprovinciaal Overleg (IPO) laat bij monde van voorzitter Ina Adema weten dat het kabinet getuige het pakket naar de provincies geluisterd heeft. Adema wil ook snel een rekenkundige ondergrens. ‘Invoering van de rko is de sleutel: die maakt het mogelijk om activiteiten met beperkte uitstoot weer mogelijk te maken. Zodra het juridisch houdbaar is, moet die er komen.’ Zij benadrukt verder dat de precieze zoneringen rond Natura 2000-gebieden maatwerk vergen, en dat de provincies daar inderdaad een stem in willen hebben omdat zij de gebieden kennen.

Vorig kabinet

Opvallend genoeg zetten zowel Van Essen als premier Jetten zich vrijdag niet af tegen het stikstofbeleid van het vorige kabinet. Van Essen geeft toe veel te hebben overgenomen van zijn voorganger Femke Wiersma, van boerenpartij BBB. ‘Het zou oneerlijk zijn te zeggen dat het niet zo is.’ Jetten zei: ‘We hebben ook voortgebouwd op het werk van het vorige kabinet: de BBB heeft wel degelijk een aantal zaken voorbereid en ingezet.’

Het Planbureau voor de Leefomgeving licht het stikstofpakket de komende tijd door. De uitkomsten komen na de zomer naar buiten. Van Essen benadrukt dat de plannen die hij presenteert het maximale zijn wat niet alleen maatschappelijk haalbaar is, maar ook wat technisch mogelijk is.

Milieuactiegroep MOB, die zo belangrijk was in de rechtszaken die de stikstofcrisis deden ontstaan, is niet tevreden over het pakket. ‘Er is meer geld en dat is belangrijk,’ laat MOB weten, maar ‘de plannen ademen nog steeds de geest van vrijwilligheid, en dat heeft in de afgelopen jaren niet gewerkt’.