Waarom gezonde schoolgebouwen nu urgenter zijn dan ooit

Auteur kennisbijdrage: Eke Schins, sectordirecteur Onderwijs.

Een tekst van zeven jaar geleden kan pijnlijk actueel zijn. Dat geldt zeker voor de staat van veel basisscholen in Nederland. Gebouwen zijn verouderd, hebben achterstallig onderhoud en zijn onvoldoende voorbereid op hete zomers. Juist deze week laat zien waarom dat geen abstract probleem is: het KNMI waarschuwt voor extreme hitte, met maximumtemperaturen die lokaal oplopen tot 36 à 39 graden en een hittekracht van 9 tot 10. In zulke omstandigheden wordt een goed binnenklimaat geen luxe, maar een randvoorwaarde voor goed onderwijs.

Kinderen en leerkrachten brengen dagelijks uren door in klaslokalen. Als die lokalen te warm zijn, slecht ventileren of onvoldoende daglicht en akoestisch comfort bieden, heeft dat direct invloed op concentratie, gezondheid en leerprestaties. De vraag is dus niet óf we moeten investeren in gezonde schoolgebouwen, maar hoe snel we dit structureel kunnen organiseren.

Hitte maakt het probleem zichtbaar

De huidige weersverwachting onderstreept hoe kwetsbaar veel schoolgebouwen zijn. Warme dagen en warme nachten stapelen zich op. Zeker in stedelijke gebieden koelen gebouwen nauwelijks af. Een klaslokaal dat ’s ochtends al warm is, wordt in de loop van de dag al snel ongeschikt om geconcentreerd te werken. Tropenroosters, extra drinkpauzes en gesloten gordijnen helpen op korte termijn, maar lossen het onderliggende probleem niet op.

Gezonde scholen vragen om gebouwen die kunnen omgaan met extremere weersomstandigheden: goede ventilatie, zonwering, nachtventilatie, voldoende isolatie, slimme installaties en buitenruimtes met schaduw en groen. Het Programma van Eisen Frisse Scholen 2025 van RVO biedt daarvoor een actueel kader. Het benadrukt dat binnenmilieu, energiegebruik en exploitatiekosten niet los van elkaar mogen worden gezien.

Nieuwe wetgeving geeft richting

Sinds 2019 is er ook juridisch iets veranderd. De Wet planmatige aanpak onderwijshuisvesting is in april 2026 aangenomen door de Tweede Kamer en ligt nu bij de Eerste Kamer. De wet verplicht gemeenten om een Integraal Huisvestingsplan op te stellen en schoolbesturen om te werken met een meerjarenonderhoudsplan. Belangrijker nog: renovatie wordt expliciet toegevoegd aan de voorzieningen waarvoor gemeenten verantwoordelijk zijn. Daarmee verdwijnt een deel van het grijze gebied dat jarenlang tot discussie leidde tussen gemeenten en schoolbesturen.

Dat is winst. Want gezonde schoolgebouwen vragen om langetermijnkeuzes. Niet alleen kijken naar de investering van vandaag, maar naar de totale kosten van bouw, onderhoud, energie en gebruik over de hele levensduur van het gebouw. Juist dat denken in ‘total cost of ownership’ maakt het mogelijk om betere keuzes te maken: duurzamer, gezonder en vaak ook financieel verstandiger.

Samenwerking blijft bepalend

Toch lost nieuwe wetgeving niet alles op. Geld blijft schaars en de opgave is groot. Veel gemeenten en schoolbesturen moeten keuzes maken tussen renovatie, nieuwbouw, verduurzaming en dagelijks onderhoud. Dat vraagt om scherpe prioriteiten en om samenwerking vanaf het eerste moment. Een schoolgebouw is geen technisch project alleen. Het is een plek waar kinderen leren, leerkrachten werken en buurten samenkomen.

Bij Arcadis zien we dat duurzame oplossingen wel degelijk mogelijk zijn als partijen samen optrekken. Een goed plan begint met inzicht: wat is de technische staat van het gebouw, hoe presteert het binnenklimaat, welke maatregelen zijn het meest urgent en welke investeringen leveren op lange termijn de meeste waarde op? Daarna gaat het om keuzes maken, faseren en zorgen dat ambities uitvoerbaar blijven.

De hitte van nu maakt zichtbaar wat al langer speelt. We kunnen scholen niet blijven beoordelen alsof het klimaat van gisteren nog de norm is. Een gezond schoolgebouw moet bestand zijn tegen de werkelijkheid van nu: warmere zomers, strengere eisen, hogere energielasten en een groeiende behoefte aan inclusieve, comfortabele en toekomstbestendige leeromgevingen.

Daarom is dit het moment om door te pakken. Niet met tijdelijke noodmaatregelen, maar met een planmatige aanpak waarin gezondheid, duurzaamheid en betaalbaarheid samenkomen. Want elk kind verdient een klaslokaal waarin het goed kan leren. Ook als het buiten 38 graden is.