Kogels afgevuurd door machinegeweren vliegen op 1,40 meter hoogte over twintig tijgerende militairen in opleiding. De latere soldaten van de Luchtmobiele Brigade moeten laag leren blijven. Met een geweer in de hand kruipen ze onder stroomdraden door en over nat geregende boomstammen. Langszij gaan explosieven af, op plekken gemarkeerd met een letter. Om hen heen dondert overweldigend geluid van straaljagers en helicopters.
‘Ik ga geen verstoppertje spelen. Niet met alles wat Defensie doet, zijn mensen blij’
Interview met staatssecretaris Derk Boswijk van Defensie over de klachten over de Wet op de Defensiegereedheid.
Dit is de gerenoveerde gevechtsbaan op het Infanterie Schietkamp (ISK) in het Veluwse dorp Harskamp, gemeente Ede. Staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk kijkt toe, samen met onder meer de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Elanor Boekholt-O’Sullivan, commandant van de Landmacht Jan Swillens, twee Gelderse gedeputeerden, de dijkgraaf van waterschap Vallei en Veluwe, en leden van het Edese gemeentebestuur.
Padden in de loopgraaf
Dit bestuurlijke bezoek afgelopen maandag, op de dag dat de Nota Ruimte naar de Tweede Kamer werd gezonden, moet benadrukken dat in de schaarse ruimte die Nederland heeft meerdere functies kunnen samengaan. Zoals in dit geval de uitbreiding van Defensie en het herstel van natuurgebieden.
In de loopgraven zijn trappetjes voor padden aangebracht, heeft een terreinbeheerder van het Rijksvastgoedbedrijf kort ervoor toegelicht. De nachtzwaluw legt haar eieren in het zand vlak naast het tankspoor. De verlichting is vleermuisvriendelijk. Een externe ecoloog heeft elk polletje buntgras verplaatst, omdat de kommavlinder er zijn ei oplegt. Zelfs het daverende geluid van de explosieven en ratelende machinegeweren – die volgens een communicatiemedewerker van Defensie daadwerkelijk met scherp schieten – storen de dieren niet werkelijk: het lawaai, waar de bestuurders oordoppen voor in moeten, is daarvoor te lokaal en tijdgebonden.
Gelderland
Het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD), dat geleid wordt door staatssecretaris Derk Boswijk, heeft de ambitie om binnen de randvoorwaarden van natuur en geluidsoverlast de oefenmogelijkheden uit te breiden van het groeiende Nederlandse beroepsleger. Tegelijkertijd behandelt de Tweede Kamer momenteel de Wet op de Defensiegereedheid. Die wet gaat Defensie de mogelijkheid bieden om, als het kabinet dat nodig vindt, die randvoorwaarden te negeren. Onder meer de Provincie Gelderland heeft laten weten daar absoluut niet blij van te worden. ‘Deze wet gaat de uitbreiding van Defensie in Gelderland eerder vertragen dan versnellen’, zei de Gelderse gedeputeerde Peter Drenth onlangs in Binnenlands Bestuur. De provincie sprak van ‘een oekaze’ en een ‘vrijbrief’ voor extra stikstofuitstoot.
Wat is uw reactie daarop?
Derk Boswijk: ‘Laat ik allereerst zeggen dat zowel de minister als ikzelf met de NPRD echt de insteek hebben om zo snel mogelijk de ruimtelijke processen door te lopen die wij nodig hebben om als krijgsmacht te kunnen oefenen’, reageert staatssecretaris Derk Boswijk, als de infanteristen-in-spé klaar zijn met hun oefening en in looppas de loopgraaf hebben verlaten. ‘De Wet op de Defensiegereedheid (Wodg) is echt een wet die je het liefst niet hoeft te gebruiken. Tot het moment dat je zegt: “Nu is de situatie dusdanig verslechterd dat we niet anders kunnen dan dit instrument gebruiken om procedures af te snijden of te versnellen.” We hebben gewoon niet de luxe om één plan te hebben. Je hebt altijd een plan B nodig. De huidige tijd laat zien dat we niet kunnen voorspellen wat hier over een jaar of over twee jaar gebeurt.’
Wat is een voorbeeld waarbij dit kan gaan wringen?
‘Stikstof is een goede. De provincies zijn uitvoerend gezag. Op dit moment zijn we in supergoed overleg: welke natuurherstelmaatregelen moeten we nemen, zodat we de vergunningen kunnen krijgen? Maar in de Wodg zit een exit die zegt: “De nationale veiligheid is zo belangrijk, we gaan nu versnellen.”
Vanuit de decentrale overheden snap ik dat dat kan worden gezien als ellebogenwerk. Ik kan me goed voorstellen dat het het draagvlak ondermijnt als jij er al een dagtaak aan hebt om alle kikkers in de kruiwagen te houden om bijvoorbeeld in overleg te blijven met boerenorganisaties, en een mede-overheid zegt: “Wij gaan vóór.” Daarom willen wij zoveel als mogelijk de normale processen volgen. Maar stel dat de veiligheidssituatie ineens verslechtert en het niet verantwoord meer is om de procedures te blijven doorlopen, met alle inspraakmogelijkheden. Dan snap ik dat dat vanuit de provincie onwenselijk is, maar wij als Defensie hebben meerdere belangen mee te wegen.
‘Overigens, de Wodg is in het begin door onze voorgangers heel snel begonnen. Achteraf kun je zeggen: hadden we aan de voorkant de mede-overheden niet al meteen moeten meenemen? Ik heb in mijn eerste weken meteen contact gehad met de VNG, met het IPO, met de Unie van Waterschappen, omdat ik zie dat ik er zelf baat bij heb om een goede relatie met de mede-overheden te hebben. Ik kan me voorstellen dat er chagrijn en frustratie zit in hoe snel dit is begonnen. En tegelijkertijd, de snelheid is er niet voor niets.’
Kunt u Gelderland tegemoet komen? De provincie is bang voor de open mogelijkheden die de Wodg bevat.
‘Ja, dat snap ik. Maar eerlijk gezegd denk ik niet dat ik de zorg helemaal weg kan nemen. Tegelijkertijd denk ik dat we de afgelopen maanden hebben laten zien dat onze intenties niet alleen intenties zijn, maar dat we daadwerkelijk samenwerken. Er is mij veel aan gelegen dat door te zetten. Maar kan ik tegemoet komen aan alle kritieken? Dan zeg ik: nee, helaas niet.
Negentig procent van de contacten met mede-overheden is buitengewoon positief. Maar dat is niet overal zo, bijvoorbeeld als er boeren of bedrijven worden onteigend. Pas geleden zijn we naar Flevoland geweest om te zeggen: rond Lelystad hebben we voor de F35 toch meer ruimte nodig dan wij hadden beoogd. Ik ga geen verstoppertje spelen. Niet met alles wat Defensie doet, zijn mensen blij. Niet overal in Nederland is het een hosanna-verhaal.’
De grote zorg zit in verdringing over de rug van anderen
Peter Drenth
De gedeputeerde
Gedeputeerde Peter Drenth laat op zijn beurt weten volgende week weer met Defensie om tafel te zitten. ‘Wij zijn helemaal niet tegen alle ontwikkelingen van Defensie. Er is zelfs breed draagvlak voor. De enige grote zorg met de Wodg is: gaat Defensie gelijk maatregelen nemen voor natuur en stikstof, of schuiven ze dat voor zich uit? De Wodg geeft de mogelijk om nu alvast dingen te doen en pas na vijf jaar de boel op orde te brengen. Maar wie zegt dat dat over vijf jaar ook echt gebeurt? En hoe leg je uit dat Defensie ineens voorrang krijgt aan mensen die een vergunning zijn kwijt geraakt door allemaal juridische regels; noem de PAS-melders en de interimmers? De grote zorg zit in verdringing over de rug van anderen.’
‘Daarnaast moet Defensie de mobiliteit regelen’, vervolgt hij. ‘Toen je hier naar toe reed, reed je over de provinciale wegen. Daar zal iets aan moeten gebeuren. Als je straks zo'n grote nieuwe kazerne hebt in Zeewolde – hartstikke mooi. Maar die mensen gaan hier op Harskamp schieten. Met meer militairen krijg je meer bewegingen: tussen hier, Oldebroek, Deelen, en Nieuw-Millingen.’
Tank zakt door brug
‘Er is budget voor het NPRD’, zegt Drenth. ‘Zonder nou een deeltje van dat budget af zodat wij die wegen aan kunnen pakken. Ga daarnaast een aantal dingen op rijksinfrastructuur aanpassen, die je nodig hebt voor de mobilisatie als die zich voordoet. Nu is het zo dat als ze met tanks over de A12 gaan, dan kan de eerste er nog overheen, maar daarna zakt de brug naar beneden.’
‘Kijk bijvoorbeeld naar zo’n Nijkerkersluis: dat is nu één baantje de polder in en één eruit. Nu al zit dat bijna vast. Dat is ook gekoppeld aan de afrit van de A28 bij Nijkerk. Als er 7000 mensen op de nieuwe kazerne in Zeewolde gaan werken, komt er alleen maar meer verkeer. En dan krijgen we ook nog de openstelling van luchthaven Lelystad voor commerciële vluchten. Dat zijn ook 2 miljoen passagiers, die dezelfde overgangen belasten van ouwe land naar nieuwe land. Dat zijn de overgangen bij Elburg, Harderwijk en Nijkerk. Eigenlijk speelt hetzelfde in de discussie over de verbreding van de A27, in Utrecht en Flevoland: je kunt niet zomaar zoveel dingen doen, en denken dat je de infra niet aan hoeft te passen.’
‘Eigenlijk is er nauwelijks weerstand tegen de uitbreiding van Defensie. Ook in de politiek niet. Het enige wat iedereen zegt is: we willen het wel goed geregeld hebben, en niet achteraf nog eens. Het is één package deal. We hoeven er niet beter van te worden, maar het moet wel goed geregeld zijn.’
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.