Het aanvragen voor de komende tien jaar begint nu: netruimte voor woningen

Donderdag 1 oktober is een belangrijke dag. Vanaf negen uur in de ochtend kunnen en moeten gemeenten voor de komende tien jaar netcapaciteit aanvragen voor hun geplande woningbouwprojecten. Dit is een cesuur met hoe het eerder ging. Namelijk, dat kleinverbruikers altijd een aansluiting op het stroomnet kregen, waaronder dus ook woningen.

Op de eerste dag, 1 oktober, komt de nieuwbouw in aanmerking waarvan de bouwstart in het jaar 2028 ligt. Vanaf ’s ochtends 6 oktober mogen aanvragen ingediend worden voor woningen waarvan de bouwstart in 2029 is. Zo gaat het verder. Tot en met 22 oktober is op deze manier netruimte te reserveren voor alle woningen die in uiterlijk het jaar 2036 opgeleverd worden.

Chaos?

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is er niet gerust op dat dit nieuwe aanvraagproces niet uitmondt in chaotische taferelen. Ook al wordt die vrees niet bewaarheid, toch blijft de gemeentekoepel ontevreden. Nog op vrijdag 25 september hebben gemeenten, netbeheerders, de Autoriteit Consument en Markt (ACM), de minister van Volkshuisvesting Elanor Boekholt O’Sullivan en staatssecretaris Jo-Annes de Bat van Klimaat en Groene Groei met elkaar om tafel gezeten om plooien glad te strijken. Maar dat is niet helemaal gelukt.

Aanbetaling

Netbeheerders willen namelijk dat gemeenten meteen na de aanvraag een offerte ondertekenen die een betalingsverplichting bevat voor een aanbetaling van de aansluitkosten. Maar omdat de woningbouwprojecten nog zo ver in de toekomst kunnen liggen, hebben gemeenten geen projectontwikkelaar in beeld naar wie zij die aanbetaling kunnen doorschuiven.

Volgens de VNG zijn daar maandenlang ‘intensieve gesprekken’ over gevoerd, zonder dat die gewraakte betalingsverplichting van tafel is verdwenen. Wel kwam op het laatste moment, op dinsdag 29 september, naar buiten dat de aanvragen pas op 1 oktober 2027 gefactureerd zullen worden, dat gemeenten nog tot die tijd hun aanvraag kosteloos kunnen intrekken, dat er voor die tijd hopelijk alsnog een alternatief komt voor de huidige aanbetalingssystematiek, en dat er voor schrijnende gevallen bij bijvoorbeeld kleine gemeenten een voorziening wordt getroffen met een budget van 5 miljoen euro.

Risico’s

Bevredigend vindt de VNG dit niet. ‘Wij blijven ons inzetten voor een structurele oplossing die de financiële en juridische risico’s voor gemeenten zoveel mogelijk beperkt’, staat in een recente brief aan de leden van de koepel.

Wel is het zo dat staatssecretaris Jo-Annes de Bat in de zomer heeft toegezegd dat gemeenten onder de streep geen extra geld kwijt zullen zijn. De uiteindelijke projectontwikkelaar zal de kosten moeten vergoeden. Maar voorlopig is er geen systematische oplossing, schrijft hij dinsdag in een Kamerbrief: ‘Ondanks grote inzet en het verkennen van mogelijkheden is het helaas niet mogelijk gebleken nu een definitieve uitzondering te maken voor de aanbetaling door gemeenten.’

Schurend

Dat kleinverbruikers niet meer vanzelfsprekend een netaansluiting krijgen, komt doordat dit in strijd was met het non-discriminatiebeginsel in de Energiewet. Juridisch bleek dit automatisme simpelweg niet houdbaar. In tijden van netcongestie begon dit ook moreel te schuren, schrijft staatssecretaris De Bat in zijn Kamerbrief: ‘Een kapper kreeg namelijk voorrang op een ziekenhuis, enkel omdat een kapper een kleinverbruiker is en een ziekenhuis een grootverbruiker.’

Om die reden komt er nu een gezamenlijke wachtlijst van grootverbruikers en kleinverbruikers, waarbij basisbehoeften alsnog prioriteit krijgen. Maar binnen die basisbehoeftengroep, waarbij bijvoorbeeld ook onderwijs hoort, geldt: wie het eerst komt, wie het eerst maalt. Tegen die achtergrond is het een privilege dat voor woningbouw tussen 1 en 22 oktober al eerder aanvragen gedaan kunnen worden. Gemeenten hoeven niet meer te wachten tot er een projectontwikkelaar in beeld is. Dat is belangrijk omdat woningbouwprojecten jaren aan voorbereiding vergen en al vroeg zekerheid vragen.