In Friesland en in de Achterhoek doen gemeenten en andere overheden het inmiddels al jaren: zelf energie inkopen op de groothandelsmarkt, zonder tussenkomst van een energieleverancier. Dat niet alleen: ze gebruiken stroom die in hun eigen regio wordt opgewekt met zonnepanelen en windturbines. De nieuw opgericht landelijke coöperatie LEO (Lokale Energie Overheden) wil andere overheden helpen ook dit te doen.
Een nieuwe coöperatie genaamd ‘LEO’: Lokale Energie Overheden
De nieuwe coöperatie LEO wil gemeenten en andere lokale overheden helpen zelf energieleverancier te worden. Net zoals in de Achterhoek.
LEO is opgericht door Klimaatverbond Nederland, een vereniging van decentrale overheden, in samenwerking met de Achterhoekse gemeentencoöperatie Achterhoek Gemeentelijke Energie. Net als de initiatieven in Friesland en de Achterhoek zal ook LEO gebruik maken van een handelsplatform van ENTRNCE, een dochterbedrijf van Alliander.
Agem, OVEF en Twence
Projectleider van LEO is oudgediende Guus Ydema, voormalig directeur van Agem. ‘Als ik iets over de historie van LEO vertel, kom ik gelijk uit bij Agem’, vertelt hij. ‘Agem stond oorspronkelijk voor Achterhoekse Groene Energiemaatschappij, die in 2013 is begonnen. Deze coöperatie bevatte een energieloket in acht Achterhoekse gemeenten, de ontwikkeling van allerlei wind- en zonprojecten en energielevering.’
‘Op een gegeven moment vroegen de betrokken gemeenten zich af: “Kunnen wij als gemeentelijke organisatie niet in onze eigen energie gaan voorzien? Wij willen in toenemende mate zélf opwekken. En wat we nog niet opwekken, kunnen we net zo goed zelf op de groothandelsmarkt kopen, zonder dat we dat doen via een traditionele energieleverancier.”’
‘In 2018 ging dat van start, waarbij ik toen als directeur van Agem betrokken was. De Friese gemeenten, provincie en waterschap, onder de naam OVEF, doen dit nu ook sinds een jaar of vier. En in Twente heeft sinds 1 januari afvalverwerker Twence het met verschillende gemeenten op dezelfde manier ingericht. Met Twence en OVEF hebben we contact, want we zijn mekaars broers.’
‘Bij Agem en Klimaatverbond zeiden we: voor veel meer gemeenten is dit interessant, net als voor waterschappen en provincies. Maar het is uitdagend om zoiets van de grond te krijgen, aangezien je expertise en een bepaalde schaalgrootte nodig hebt. We hebben de afgelopen jaren veel oriënterende gesprekken met overheden gevoerd, maar het bleef moeilijk voor gemeenten die dit in hun eentje moeten doen. Om gemeenten te steunen is er nu coöperatie LEO, waarvan ze lid van kunnen worden. Zodat ze niet alles zelf hoeven te doen en niet zelf het wiel hoeven uit te vinden.’
Ze worden zelf leverancier van elektriciteit, waardoor de stroomlevering een quasi-inbesteding wordt
Chris Mooiweer
Klimaatverbond
Chris Mooiweer, directeur van Klimaatverbond Nederland, voegt toe: ‘De voorbeelden van Agem en Twence die Guus noemt, hebben één element gemeen: dat ze met hun buurgemeenten kunnen samenwerken. Maar wat moet je als je geen regionale buren hebt die hetzelfde willen? Daarom vonden we het verstandig als er een mogelijkheid komt om dit op landelijke schaal uit te voeren. Dat geeft gemeenten een aantal voordelen: ze geven hun inwoners het goede voorbeeld, doordat ze groene energie van lokale bodem afnemen. Daarnaast worden ze zelf leverancier, dus hoeven ze geen aparte aanbesteding te doen. Ze worden zelf leverancier van elektriciteit, waardoor de stroomlevering een quasi-inbesteding wordt. Dat scheelt Europese trajecten, geld, doorlooptijd, expertise, en ze krijgen meer grip op hun energievoorziening.’
BB: Wat is de eerste vraag die een gemeente moet beantwoorden als hij interesse heeft in het zelf leveren en inkopen van energie?
Guus Ydema: ‘Allereerst moet een gemeente kijken: welke verbruikers en welke opwekkers heb ik nou? En welke daarvan zouden zich lenen voor een pilot, om de patronen ’s nachts en overdag van het verbruik en de productie te ontdekken? Daarnaast gaat het gesprek over: kan dit juridisch allemaal? Hoeveel tijd kost het ons om hierin te investeren? Hoeveel moeten we zelf doen, en wat doet LEO? Wij voeren wekelijks gesprekken met enkele gemeenten of groepen van gemeenten in verschillende delen van het land. Het is geen een-tweetje: “Oké, vertel, morgen word ik lid.”
In deze gemeenten moet vaak verschillende disciplines bij elkaar komen, en soms gebeurt dat voor het eerst: de mensen van de energietransitie, de inkopers, de gebouwenbeheerders. Die groepen spreken elkaar soms helemaal niet binnen de gemeente. Dat is ook een belangrijk effect: dat binnen de gemeentelijke organisatie integraal naar energie wordt gekeken.
Daarnaast zijn er verschillende zwaartepunten. Sommige gemeenten mikken erg op de winstcomponent: wat levert dit precies op en hoe werkt dat dan? Andere gemeenten vinden dit vooral strategisch van zoveel belang dat andere voordelen ondergeschikt zijn.’
BB: Biedt LEO vooral een juridische of een technische oplossing?
Guus Ydema: ‘ENTRNCE heeft een aantal jaren geleden de mogelijkheid gecreëerd om energie in te kopen via hun toegang tot op de groothandelsmarkt. Dat is een technische mogelijkheid. Vroeger kon dat in principe ook, maar dan moest je heel groot zijn. Misschien dat de gemeente Amsterdam dat in haar eentje had gekund, maar kleinere gemeenten niet. In de Achterhoek konden we dit ook niet met elkaar, als acht gemeenten samen. ENTRNCE heeft die mogelijkheid wel gecreëerd.
De techniek bestaat uit twee blokken. Het ene is het forecasten en matchen. Want als je deelneemt aan die energiemarkt, moet je je energieproductie- en verbruik voor de dag daarna voorspellen en opgeven. Daar heb je allerlei protocollen en software voor, waar je koppelingen mee moet hebben.
Het andere is een factureringssysteem. Normaal gezien krijg je een rekening opgestuurd door je traditionele energieleverancier, nu krijg je een rekening van LEO. Dat zijn twee blokken techniek waarvan mensen in ons team verstand hebben.
Het is wel zo: wij moeten als LEO die twee blokken techniek Europees aanbesteden. Dat wiel vinden we niet zelf uit, maar kopen we in van een partij die dat goed doet. Het bedienen van die systemen, het uitvoeren van die facturering en het contact onderhouden met gemeenten – dat doen we zelf met een eigen team. In dat team zal een klein aantal eigen mensen zitten.’
Ze kopen een ‘plakje windmolen’. Daarnaast kan het om zonnevelden gaan.
Guus Ydema
BB: Wat voor energieopwek hebben gemeenten vaak zelf?
Guus Ydema: ‘Het begint met de zonnedaken die gemeenten vaak op hun panden hebben. Zij hebben met name op zomerse dagen vaak zonne-energie over. Die stroom gaat nu via de energieleverancier het net op. En aan de andere kant kopen ze later weer min of meer diezelfde stroom van die energieleverancier terug.
Dat hoeft straks niet meer, want dan kunnen ze die stroom rechtstreeks verbruiken. Dus dan gaan het vaak om zonnedaken. Maar er zijn ook gemeenten die kijken naar windmolens, waarvan ze een deel kunnen huren of gebruiken. Ze kopen een ‘plakje windmolen’. Daarnaast kan het om zonnevelden gaan. Een van de meest concrete voorbeelden is dat de gemeenten van Agem zelf in een zonneveld hebben geïnvesteerd.
Het verbruik aan de gemeentekant bestaat voor een behoorlijk deel uit stroom voor verkeerslichten. Het grootste deel is, denk ik, de stroom voor lantaarnpalen. Sommige gemeenten hebben ook gemalen. En verder is er de stroom voor de gebouwen.’
BB: Wat is de grootste aantrekkingskracht? Dat gemeenten bijvoorbeeld niet afhankelijk zijn van buitenlandse energieleveranciers?
Chris Mooiweer: ‘LEO zit tussen twee uitersten in. Aan de ene kant het uiterste: alles zelf organiseren, iets wat geen enkele gemeente in haar eentje kan. Aan de andere kant: het uitbesteden aan een commerciële energieleverancier, wat wel comfortabel is maar een gemeente geen grip geeft. Bij LEO sluit een overheid zich aan bij een organisatie die het kan en tegelijk volledig publiek is en van jou: het is jouw coöperatie, waar je zelf directe invloed op uitoefent. En het is een club die snapt waar jouw gemeente juridisch tegenaan loopt. Dat geeft je meer grip op je eigen energievoorziening.’
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.