In Esch begon verduurzamen bij een weekmarkt en een kikkertuin

Vraag bewoners wat ze in hun buurt willen verbeteren en verduurzamen staat zelden bovenaan. In het Brabantse Esch was dat niet anders. Toch onderzoekt een groep dorpsbewoners nu zelf de energietoekomst van hun dorp. Ze kwamen daar via een weekmarkt, een repaircafé en een verwaarloosd stuk groen achter de school.

Esch is een dorp in de gemeente Boxtel met zo'n duizend huishoudens. In 2024 startte Buurkracht een samenwerking met de gemeente, met als doel de energietransitie te versnellen. Het begon met een onderzoek naar wat er al leefde in het dorp. Zo kwam Buurkracht in contact met PEP Esch (Platform Esch' Perspectief). Samen met deze actieve dorpsbewoners werd een vragenlijst uitgezet.

Eerst luisteren

De vragenlijst ging over wat bewoners zelf belangrijk vinden in hun dorp. Esch wilde meer doen met het openbaar groen, een repaircafé en weer een weekmarkt. Die laatste twee stonden niet als opties in de vragenlijst, bewoners schreven het er zelf bij. In samen verduurzamen was ook wel interesse, maar dit onderwerp stond niet in de top 5.

De ruimte om bij die wensen te beginnen, was vooraf met de gemeente afgesproken. Cis van Beers, buurtbegeleider van Buurkracht: “Mensen zetten zich alleen langdurig in als ze met iets aan de slag kunnen dat ze zelf belangrijk vinden. En resultaat zien. Dan ontstaat er energie, die je later op andere onderwerpen kunt inzetten.”

Drie wensen die eindelijk van de grond kwamen

Een bewoonster probeerde na het verdwijnen van de laatste supermarkt anderhalf jaar tevergeefs een markt terug te krijgen. Met drie dorpsgenoten en de verantwoordelijke ambtenaar aan tafel lukte het wel: de weekmarkt vierde in september haar eerste verjaardag. De verwaarloosde kikkertuin achter de Willibrordusschool is nu een ecologische speel- en educatieplek geworden. Het kreeg met steun van het Univé Buurtfonds een stenencirkel voor buitenlessen. Een lokale vereniging schonk een picknickset, de hobbyclub timmerde een bank en bewoners vlochten zelf wilgenhutten.

Sinds oktober 2025 draait ook het repaircafé, inmiddels met een eigen bestuur. Het inspireerde het nabijgelegen Liempde, waar nu ook een repaircafé start.

Vertrouwen maakt de weg vrij voor energie

Vanaf de eerste bijeenkomst was duidelijk waarom Buurkracht aan tafel zat: de energietransitie. Tegelijk lag de regie vanaf het begin bij de bewoners. Wil van Pinxteren, lid van de werkgroepen kikkertuin en repaircafé: “Buurkracht snapt de werking van sociale cohesie. Ze begrijpen wat onze behoefte is, maar vooral ook wat onze sterke kracht is.”

Uit dat vertrouwen groeit nu de volgende stap. Onder de naam ‘Esch energieneutraal in 2040’ onderzoekt een team van tien bewoners welke energiemix bij het dorp past, met kansen als groen gas van lokale boeren. Binnenkort staat een bezoek bij een buurdorp dat al een eigen energiecoöperatie heeft, op de planning.

Wat Boxtel ervoor terugkreeg

Een markt of een tuin draagt niet direct bij aan de warmtetransitie. Toch staat er na drie jaar een groep bewoners die vrijwillig werkt aan de energietoekomst van het eigen dorp. Volgens Sam Luchtenberg, wijkmakelaar in de gemeente Boxtel, was dat zonder Buurkracht niet gelukt. “Buurkracht heeft een aanjagende rol vervuld, waar wij geen tijd en capaciteit voor hebben. Zonder hun inzet had het zeker veel langer geduurd en waren de projecten misschien helemaal niet van de grond gekomen. Dankzij hun onafhankelijke en consistente aanwezigheid is een stevige basis gelegd voor lokaal eigenaarschap en betrokkenheid.”

Sam zag Buurkracht vanaf het begin als samenwerkingspartner. “Ik investeerde tijd om ze in contact te brengen met de sleutelfiguren in de buurt. Nu profiteer ik daarvan. Van die losse contacten hebben zij enthousiaste teams gesmeed, die nu en in de toekomst heel belangrijk zijn voor de weerbaarheid en het omzien naar elkaar.”

Of zoals Wil het zegt: