Gemeenten zien helmplicht voor jonge fatbikers wel zitten, maar wie gaat handhaven?

Gemeenten zijn positief over de kabinetsplannen om een helmplicht in te voeren voor minderjarigen op fatbikes, e-bikes en andere elektrische fietsen. Dat blijkt uit een steekproef van Binnenlands Bestuur. Het handhaven van de helmplicht wordt ‘in principe’ een politietaak.

Het kabinet wil de helmplicht vanaf volgend jaar september, het begin van het nieuwe schooljaar, invoeren. De precieze regeling, een algemene maatregel van bestuur (amvb), wordt in oktober naar de Tweede Kamer gestuurd, stelt een woordvoerder van minister Vincent Karremans van Infrastructuur en Waterstaat. Wel laat de woordvoerder weten dat het ‘in principe’ de politie is die de helmplicht voor minderjarigen moet gaan handhaven. Het ministerie wil niet ingaan op de vraag wat dat precies betekent.

Minder gewonden

De maatregel moet leiden tot minder gewonden in het verkeer. Het aantal ongevallen met gewonde fatbikers, neemt snel toe, bleek eerder al uit onderzoek van VeiligheidNL. In 2023 kwamen er 75 gewonde fatbikers op de spoedeisende hulp, in 2024 waren dat er 301. Meer dan de helft van de slachtoffers was jonger dan achttien. En ook het aantal ongevallen met hersenletsel onder jongeren op een e-bike is de afgelopen jaren flink toegenomen, meldde het ministerie eerder. In 2024 waren dit er zes keer zoveel als in 2020.

Snorfietsers

Sinds 2023 geldt er al een helmplicht voor snorfietsers, met een blauw kenteken. In diverse gemeenten handhaven ook de boa’s van de gemeente deze verplichting, naast de handhaving door de politie. Karremans liet vorige maand weten die helmplicht voor snorfietsers te willen behouden. Uit onderzoek blijkt dat er sinds de invoering veel minder snorfietsers hoofdletsel opgelopen na een ongeluk.

Minder aantrekkelijk

De meeste gemeenten zijn dan ook positief over de voorgenomen uitbreiding van de helmplicht naar minderjarigen op onder meer fatbikes en e-steps. Zo laat Enschede weten de invoering ‘van harte’ toe te juichen. ‘Een helmplicht draagt bij aan de verkeersveiligheid en kan het gebruik van een fatbike mogelijk minder aantrekkelijk maken.’ De Twentse stad voerde eerder in de binnenstad al een fatbikeverbod in om overlast tegen te gaan. Ook Utrecht ‘begrijpt’ de keuze voor een helmplicht voor minderjarigen. ‘Met een helm vermindert de kans op (vaak ernstig) hoofd- en hersenletsel.’ Utrecht voerde al een helmplicht voor snorfietsers in voordat de landelijke regels in 2023 in werking traden. Uit recente metingen blijkt dat bijna alle snorfietsers in de stad een helm dragen, stelt een woordvoerder.

De gemeente Zwolle wijst erop dat veel jongeren in de omgeving de elektronische fiets gebruiken als een ‘een comfortabele en actieve vervoerswijze voor hun dagelijkse ritten naar school of bijvoorbeeld de sportvereniging’, zegt een woordvoerder. ‘We vinden het belangrijk dat regels de verkeersveiligheid vergroten, maar ook dat jongeren de e-bike goed kunnen blijven gebruiken.’

Boetes

In meerdere gemeenten handhaven de boa’s ook de helmplicht voor snorfietsen. Zo werden in Altena dit jaar vier boetes opgelegd, laat een woordvoerder weten. Vorig jaren waren dat er geen. In Groningen deelden de boa’s vorig jaar 77 boetes uit, en 35 waarschuwingen. In Zwolle werden vijftien boetes en dertig waarschuwingen uitgedeeld.

Mochten de gemeentelijke boa’s toch ook een handhavende taak krijgen, dan moet daar wel financiële compensatie tegen overstaan, vinden de gemeenten. ‘Als het rijk gemeenten nieuwe handhavingstaken geeft, vinden we het belangrijk dat daar voldoende financiële middelen tegenover staan’, stelt de gemeente Zwolle.

Motor

Altena wijst erop dat de handhaving voor boa’s ingewikkeld is, omdat het moeilijk is overtreders op de fatbike te achtervolgen. ‘Fatbikes kunnen op plekken komen waar boa’s met de auto niet kunnen komen, zoals fietsgebieden en brandgangen. Mochten de boa’s hier een handhavende taak op krijgen, dan is er een biketeam of boa op de motor nodig. Gezien de grootte van ons grondgebied zou een motor het beste zijn. Hier moeten dan wel de financiële middelen voor beschikbaar worden gesteld.’ Handhaving door de politie is daarom logischer, aldus de gemeente.