De Woo inperken?

Henri Bontenbal mag dan oren hebben naar het begrenzen van de Woo, het lijkt Carel Martens, adviseur bij Reveal-ZyLAB, een voorbarige ingreep. Hoge uitvoeringslasten? Honderden ambtenaren die uren aan het lakken zijn? Daar is wat aan te doen! Recente publicaties sterken Carel in zijn pleidooi: geen rechten inperken maar inzetten op efficiëntie.

Het beeld van honderden ambtenaren die uren bezig zijn met zwartlakken is Henri Bontenbal een doorn in het oog, zo zei hij begin december vorig jaar. De CDA-voorman verwees naar een brief van het ministerie van Binnenlandse Zaken aan de informateur. De hoge uitvoeringslasten zouden inperking van de wet nodig maken, zoals het stellen van een maximum aan de omvang Woo-verzoeken en aan het aantal lopende Woo-verzoeken. Ook moeten bepaalde overheidsdocumenten worden uitgesloten van openbaarmaking. Dit alles, omdat er volgens het ministerie geen echte verbeteringen in de uitvoering mogelijk zijn binnen de wettelijke kaders. ‘Maar er zijn nog genoeg aanknopingspunten voor verbeteringen,’ zegt Carel. ‘Er staan zelfs meerdere good practices genoemd in officiële Rijksdocumenten, waaronder enkele projecten van Reveal-ZyLAB. Bovendien bepleit het ministerie een grondige inperking van het recht op informatie, terwijl de Woo nog geen vier jaar van kracht is en er nog een officiële evaluatie loopt.’

Open brief

Bontenbal raakte een gevoelige snaar. In de Telegraaf verscheen een open brief van 76 journalisten en Bas van Beek, onderzoeksjournalist bij Follow the Money, riep op om vooral te kijken naar innovaties bij bestuursorganen, zoals de vertrouwelijke voorinzage. ‘Dat is een onderdeel van de nieuwe Groningse Aanpak,’ licht Carel toe. ‘Hierbij werkt Reveal-ZyLAB succesvol samen met de provincie Groningen. Met onze software kun je bij deze aanpak deelbesluiten nemen bij omvangrijke Woo-verzoeken, waarbij je snel inzage geeft in de eerste vijftig of honderd documenten en daarna verder werkt aan de rest. Door de verzoeker vanaf het begin te betrekken voorkom je veel onnodig werk.’

Schildpaddensoep

De Open State Foundation reageerde met een vergelijkbare oproep op Bontenbal, samen met Woo-expertisecentrum Spoon: ga veel meer aan de slag met bestaande oplossingen, zoals onder meer bij het ministerie van Financiën gebeurt. Daar is onlangs berekend dat het mogelijk is het zoekproces in te korten tot 48 uur. ‘Ook bij dat project zijn wij betrokken,’ aldus Carel. De twee organisaties halen nog een voorbeeld aan: het Erfpachtdossier van Amsterdam. De doorlooptijd bij dit omvangrijke Woo-dossier kon, mede dankzij de software van Reveal-ZyLAB, worden teruggebracht van gemiddeld 137 dagen naar 63 dagen. ‘De gemeente bespaarde enorm op de inzet van juristen.’

Het Erfpachtdossier duikt vaker op als good practice: het rapport ‘Schildpaddensoep Woo-rapport’ van maart vorig jaar belicht hoe ministeries nog steeds wettelijke termijnen overtreden terwijl snellere beantwoording mogelijk is: zie het Erfpachtdossier. En in het rapport ‘Onderzoek Informatiebehoeften’ van het Instituut Maatschappelijke Innovatie van begin vorig jaar, gemaakt in opdracht van Binnenlandse Zaken, staat dat ieder bestuursorgaan minstens één topdossier per jaar actief openbaar zou moeten maken: zie het Erfpachtdossier. Carel: ‘Heel leuk dat onze projecten in officiële overheidsdocumenten genoemd worden. Hoe meer deze ervaringen worden gedeeld en toegepast, hoe beter natuurlijk.’

Kosten en kansen

Met name de kansen die technologie biedt mogen bekender worden, vindt Carel. Hij haalt een volgend rapport aan: een dat is gemaakt in opdracht van het ECP. Gepresenteerd is dat van de 200 miljoen die aan jaarlijks aan Woo-verzoeken wordt uitgegeven slechts tien procent wordt besteed aan technologie. ‘Terwijl je juist daarmee ontzettend veel kunt besparen, denk aan de zoekslag, e-mail analyse, ontdubbelen het automatisch anonimiseren. Daarmee kunnen we Henri Bontenbal in no time verlossen van die doorn in zijn oog.’

Want natuurlijk moet de overheid besparen, begrijpt Carel. ‘Al is het ook belangrijk om niet alleen naar de kosten te kijken.’ Zo staat in het kersverse rapport ‘De baten van transparantie’ van het Instituut Maatschappelijke Innovatie en de Open State Foundation dat een open overheid, inclusief de Woo, 4,4 miljard aan baten op kan leveren. ‘Denk aan de misstanden die door de Woo openbaar worden, waardoor ook weer kosten kunnen worden bespaard en het openbaar bestuur kan worden verbeterd.’

Transparant blijven

Op deze website publiceerde Reveal-ZyLAB de afgelopen jaren een serie artikelen over verbetermogelijkheden. ‘Het gaat daarin niet alleen over technologie, zoals generatieve AI. We laten zien dat we met veel meer verbeteringen bezig zijn. Zoals de Groningse aanpak dus, maar ook het werken aan een juridisch goede zoekslag en het trainen van de ambtenaren. Onze artikelen vormen bij elkaar een pakket waarmee je, als je dat op de juiste wijze implementeert, het beslag dat de Woo op de organisatie legt flink kunt verminderen. Zo kun je zo transparant mogelijk blijven zonder het recht op informatie te hoeven inperken.’