Waarom stemmen vrouwen minder vaak dan mannen?

Vrouwen stemmen nog altijd minder vaak dan mannen bij verkiezingen die als ‘minder belangrijk’ worden gezien, zoals de gemeenteraadsverkiezingen. Politicoloog Zahra Runderkamp onderzocht voor Stem op een Vrouw: waar komt die genderkloof vandaan? ‘De vraag wie er gaat stemmen is uiteindelijk ook een vraag over wie er invloed uitoefent op onze democratie.’

Tweede orde

In vrijwel alle EU-lidstaten gaan vrouwen bij Europese Parlementsverkiezingen minder vaak naar de stembus dan mannen, ondanks dat zij wel gelijk deelnemen aan nationale verkiezingen, vond Runderkamp in internationaal onderzoek. ‘Zulk onderzoek laat vooral zien hoe belangrijk de perceptie van de verkiezing als “tweede orde” is bij het ontstaan van opkomstverschillen.’

Publieke sfeer 'mannelijk'

Onderzoekers hebben drie typen verklaringen voor verschillen in opkomst tussen mannen en vrouwen: culturele, structurele en contextuele factoren. Bij culturele factoren gaat het om normen, waarden en rolpatronen rondom gender. ‘Politiek wordt historisch gezien geassocieerd met de publieke sfeer, die traditioneel als mannelijk werd beschouwd. Vrouwen werden lange tijd vooral geassocieerd met de privésfeer van gezin en zorg’, schrijft Runderkamp.

Politiek als mannenzaak

Gevolg hiervan is dat vrouwen gemiddeld minder politieke interesse en minder politiek zelfvertrouwen rapporteren dan mannen. Dat komt door verschillen in socialisatie: nog steeds groeien meisjes op met het idee dat politiek toch vooral een mannenzaak is. ‘En ze worden gesterkt in dat geloof door wat ze zien in de media, op tv: de politiek bestaat inderdaad nog voor het overgrote deel uit mannen.’

Onbetaalde zorgtaken

Er zijn ook structurele verschillen: vrouwen besteden gemiddeld nog steeds meer tijd aan onbetaalde zorgtaken. Dit kan betekenen dat zij minder tijd en energie hebben om zich te verdiepen in politiek, of wellicht zelfs om te gaan stemmen. Ook spelen sociale netwerken een rol: getrouwde vrouwen blijken vaker te stemmen dan ongetrouwde vrouwen, omdat partners elkaar stimuleren om te gaan stemmen en over politiek praten.

Belang van rolmodellen

Tot slot zijn er contextuele factoren: bij verkiezingen die als minder belangrijk worden gezien, haken vooral vrouwen (en jongeren) vaker af. Vooral in de vormingsjaren van jonge vrouwen kunnen rolmodellen een rol spelen in het verkleinen van de genderkloof op termijn. ‘Het zien van een diverse politiek kan bijdragen aan meer politieke interesse en betrokkenheid later in hun leven.’ Vrouwen stemmen over het algemeen anders dan mannen. En vrouwen stemmen vaker op vrouwen. Vrouwen spelen dus een belangrijke rol in het vergroten van de vertegenwoordiging van vrouwen in de politiek.

Extra drempels

Overigens wijst Runderkamp erop dat vrouwen ook nog onderdeel kunnen uitmaken van groepen die het minst stemmen, zoals jongeren, praktisch opgeleiden mensen met een migratieachtergrond of mensen in stedelijke gebieden, en zo extra drempels ervaren. ‘Juist deze groepen verdienen gerichte aandacht.’ Volgens Runderkamp is het nodig om te investeren in politieke interesse, kennis en vertrouwen, vooral onder meiden. ‘Dit vraagt om langdurige inzet, bijvoorbeeld via onderwijs, maatschappelijke vorming en toegankelijke informatie over lokale politiek.’

Zien wat gemeenten doen

Ook vertegenwoordiging is belangrijk. ‘Niet als snelle oplossing, maar als onderdeel van een bredere verschuiving waarbij de politiek niet (meer) alleen het terrein van mannen is.’ Meer vrouwen in de politiek dragen volgens Runderkamp bij aan een ‘inclusiever beeld van politieke macht, wat zich op termijn kan vertalen in hogere betrokkenheid’. Als derde stelt ze dat de communicatie over de lokale politiek beter kan aansluiten bij de leefwereld van burgers. ‘Als mensen niet zien wat gemeenten doen en waarom dat relevant is, blijft de opkomst laag, voor vrouwen én mannen.’