Toen Rino Pruiti in 2017 de burgemeestersverkiezingen in Buccinasco won, hing hij in de hele gemeente posters op om de kiezers te bedanken. Diezelfde nacht werden de posters beklad. Op het voorhoofd van de nieuwe burgemeester tekenden onbekenden het vizier van een geweer. Ernaast stonden drie woorden: ‘Jij bent gevaarlijk.’
Druk op lokale bestuurders in Noord-Italië groeit
Wie de maffia in de weg zit, wordt bedreigd.
‘Ze gebruikten geen spuitbus,’ zegt Pruiti, terugblikkend op het incident. ‘Ze gebruikten een stift. Het moet behoorlijk wat tijd hebben gekost om ’s nachts langs al die posters te gaan en ze allemaal te bekladden.’ Volgens hem was de timing geen toeval. Pruiti had zich publiekelijk uitgesproken tegen de terugkeer van Rocco Papalia naar de gemeente, na diens vrijlating uit de gevangenis. Papalia is lid van een familie die al lange tijd banden heeft met de ’Ndrangheta. ‘Ik had gezegd dat het gevaarlijk was om een maffiabaas hier te laten terugkeren. Iemands antwoord was: híj is niet gevaarlijk. Jij bent gevaarlijk.’ Een paar jaar later kwam er opnieuw een bedreiging per brief, een in een reeks. De boodschap was duidelijk: ‘Bemoei je met je eigen zaken, anders eindig je op het kerkhof. Rot op, klootzak.’
Crimineel netwerk
Buccinasco is een gemeente met iets meer dan 25.000 inwoners, vlak bij Milaan: villa’s, appartementencomplexen, parken en scholen. Een onopvallende voorstad van de economische hoofdstad van Italië, maar wel een plaats met een beladen geschiedenis. ‘Ze noemen ons het Platì van het Noorden,’ zegt Pruiti, verwijzend naar Platì, een klein Calabrees stadje in de Aspromonte, dat sterk verbonden is met de ’Ndrangheta. In de loop der decennia verhuisden families uit dat deel van Calabrië naar de zuidwestelijke buitenwijken van Milaan. Daar bouwden ze netwerken op van familie-, zakelijke en criminele banden.
Het verhaal van Pruiti is een voorbeeld: geweld tegen bestuurders neemt in Italië als geheel misschien af, maar in Lombardije juist toe. Volgens het rapport Administrators Under Fire werden in 2025 in heel Italië 309 gevallen geregistreerd van intimidatie, bedreiging en geweld tegen burgemeesters, raadsleden, regionale politici en medewerkers van de publieke sector. Het rapport is opgesteld door Avviso Pubblico, een landelijk netwerk van lokale en regionale overheden dat zich inzet tegen corruptie en infiltratie door de maffia.
Het aantal incidenten lag 6 procent lager dan in 2024 en was het laagste in zestien jaar. Achter dat goede nieuws gaat echter een paradox schuil: de intimidatie verspreidt zich geografisch. In totaal werden 215 gemeenten getroffen, 4 procent meer dan in 2024. In achttien van de twintig Italiaanse regio’s werd ten minste één incident geregistreerd. Vooral Lombardije wijkt af van de landelijke trend. Daar registreerde het rapport dertig gevallen van intimidatie, een stijging van 58 procent in één jaar. Geen enkele andere regio in Midden- of Noord-Italië kwam op een vergelijkbaar aantal.
Het is geen eenmalige uitschieter. Sinds 2010 zijn in Lombardije 367 gevallen van intimidatie en bedreiging geregistreerd. Daarmee staat de rijkste regio van Italië landelijk op de zesde plaats, na Sicilië, Calabrië, Campanië, Apulië en Sardinië. Alleen al in de provincie Milaan werden 134 gevallen geregistreerd, het hoogste aantal in Noordwest-Italië en 36 procent van alle incidenten die de afgelopen zestien jaar in Lombardije zijn vastgelegd.
Niet alleen de maffia
Niet alle bedreigingen zijn afkomstig van de maffia. ‘Onder de intimidatie staat geen handtekening,’ waarschuwt Claudio Forleo, hoofd van het parlementair observatorium (een organisatie die parlementaire wetgeving rond maffia en corruptie volgt) van Avviso Pubblico en een van de samenstellers van het rapport. Een verband met de maffia kan volgens hem alleen met zekerheid worden vastgesteld na onderzoek. ‘Ongeveer een derde van de incidenten die we landelijk registreren, heeft geen criminele achtergrond.’ Het kan gaan om inwoners die boos zijn over een besluit van de gemeente, mensen die financieel in de problemen zitten of personen die een politiek meningsverschil laten ontaarden in agressie. In 26 procent van de gevallen was de intimidatie afkomstig van inwoners.
In bijna vier op de tien van die gevallen was een omstreden besluit van het gemeentebestuur de aanleiding. In Besana in Brianza, dertig kilometer ten noorden van Milaan, ontving de burgemeester doodsbedreigingen via sociale media nadat hij had besloten zeventien bomen te laten kappen voor de aanleg van een rotonde. In Saltrio, zeventig kilometer naar het noordwesten, werd de burgemeester geslagen door een man die bezwaar maakte tegen de plaatsing van een antenne in de buurt van zijn woning. Van de lokale politici die rechtstreeks werden bedreigd, was 68 procent burgemeester, 7 procentpunt meer dan in 2024.
Tweede Calabrië
Dat doet echter niets af aan de omvang van de aanwezigheid van de georganiseerde misdaad. ‘Wat betreft de verspreiding van de ’Ndrangheta is Lombardije een tweede Calabrië,’ waarschuwt Forleo. Calabrese criminele organisaties zijn al sinds de jaren zeventig actief in de regio. Volgens het Directoraat Anti-Maffiaonderzoek (DIA) zijn in Lombardije 24 ’Ndrangheta-cellen geïdentificeerd, lokale territoriale eenheden van de organisatie die bestaan uit ten minste 49 leden. ‘De aanwezigheid van de maffia in Lombardije is alomtegenwoordig. Al zeker twintig jaar is de maffia hier diepgeworteld,’ voegt Forleo eraan toe.
In Noord-Italië bouwt de maffia relaties op met ondernemers en professionals, door te investeren en geld wit te wassen. Ook probeert de maffia binnen te dringen in overheidsorganisaties. ‘Het beeld van de man met platte pet en afgezaagd jachtgeweer behoort tot het verleden,’ zegt Forleo. Degenen die crimineel kapitaal de economie in brengen lopen keurig in pak met stropdas, als zakenlieden die op zoek zijn naar investeringsmogelijkheden. Een lening aan een bedrijf in moeilijkheden, de aankoop van een belang in een onderneming of een relatie met een professional kan allemaal een ingang vormen.
Met zijn welvaart en internationaal verbonden economie biedt Milaan bijzonder vruchtbare grond. Pruiti ziet dat in Buccinasco gebeuren. ‘De ’Ndrangheta denkt en werkt als een multinational,’ zegt hij, verwijzend naar onderzoeken. Geweld op straat is niet hun business, de organisatie is vooral geïnteresseerd in zaken doen. ‘Het is niet alsof ze hier misdrijven plegen,’ zegt de burgemeester met bittere ironie.
‘Ze importeren alleen tonnen drugs uit Zuid-Amerika.’ Al deze feiten roepen een moeilijkere vraag op: wat doet aanhoudende intimidatie met de bereidheid van mensen om de lokale politiek in te gaan? Het rapport van Avviso Pubblico meet niet hoeveel potentiële kandidaten besluiten zich niet verkiesbaar te stellen uit angst voor intimidatie. Toch zijn er waarschuwingssignalen. Verkiezingscampagnes zijn bijzonder kwetsbare momenten, waarbij kandidaten door bedreigingen onder druk worden gezet om zich terug te trekken, of andere besluiten te nemen. Een paar incidenten zijn genoeg om het democratische proces te vergiftigen.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.