Een burgemeester die op vakantie gaat, maar geen wethouders meer om de rol van locoburgemeester te vervullen. De gemeente Tiel had er onlangs mee te maken. De raad besloot raadslid Peter Elferink (Partij van de Burgers) aan te wijzen als burgemeester in vakantietijd. ‘Je ziet de minst zichtbare kant van het burgemeesterschap.’
Burgemeester in vakantietijd
Het Tielse raadslid Peter Elferink was twee weken burgemeester, omdat de burgemeester op vakantie ging en alle wethouders waren opgestapt.
‘Het is natuurlijk een bijzondere situatie dat we geen wethouders hebben’, vertelt de gepensioneerde Elferink. De waarnemend burgemeester José van Egmond ging twee weken op vakantie en kiezen: of ze moest zich ziek melden, ‘maar ze was niet ziek’, of tijdelijk ‘geschorst’ worden. De derde optie was dat een gemeenteraadslid tijdelijk het burgemeesterschap op zich zou nemen. ‘In dit geval was dat niet de nestor van de raad, want ik ben niet het langstzittend. We hebben het lijstje afgelopen. De burgemeester wilde mij wel en ik was 24/7 beschikbaar. Dat was voor de anderen geen optie. Het is in het presidium aan de orde geweest en bij acclamatie wees de raad mij in juni aan.’
Had u volledige bevoegdheden?
‘Ja, maar het bijzondere van deze tijd was dat het midden in het reces viel, dus er waren geen raads-, college- of commissievergaderingen. Ik wilde ook geen lintjes uitdelen en bloemen brengen. Dat sparen we op, hebben we gezegd. Eigenlijk ging het om situaties waarin de rol van burgemeester is weggelegd, zoals gedwongen opnames. Ik ben zelf bestuurder geweest van een welzijnsinstelling, dus ben bij huisuitzettingen betrokken geweest. Ik wist dus wat er zou komen, maar ik wist niet hoe het voor de burgemeester is geregeld. Daar heb ik een kijkje in kunnen nemen.’
Trieste en zwarte randjes
Tijdens de twee weken dat Elferink ‘burgemeester in vakantietijd’ was, kreeg hij naar eigen zeggen de ‘trieste en zwarte randjes van onze samenleving’ te zien, schreef hij op LinkedIn. ‘In die twee weken heb ik twee machtigingen afgegeven voor binnentreden van woningen op verdenking van illegale bewoning. Ook heb ik helaas drie keer moeten besluiten tot een gedwongen opname GGZ, één overdag, één laat op de avond en één midden in de nacht, want als verantwoordelijk bestuurder is dat 24/7 het geval.’
Een burgemeester kan alleen goed functioneren met een goed team om je heen
Brandstichting en bermbranden
En dat ging vooral om de ‘piket-app’, waarin hij iedere ochtend te zien kreeg wat er die nacht was voorgevallen in de gemeenten. ‘Brandstichtingen, bermbranden. Er was de bosbrand in de Peel, waar mogelijke opschaling van toepassing was en iedereen paraat moest staan, maar daar hebben we geen rol in hoeven spelen. Het is mij wel duidelijk geworden dat je als burgemeester alleen goed kunt functioneren als je een goed team om je heen hebt.’
Mocht u de burgemeester helemaal niet benaderen? In principe blijft die toch eindverantwoordelijk?
‘Nee, die lag dus bij mij. Ik had wel twee burgemeesters “achter de hand” op afroep: Hans Martijn Ostendorp van de gemeente Buren en Jan Kottelenberg van de gemeente Neder-Betuwe. Dat zou in het geval van bijvoorbeeld een grote schietpartij of grote ruzies zijn, als de politie op de lijn komt of er maatschappelijk onrust is, dan moet je als burgemeester de-escalerend optreden. Openbare orde en veiligheid is immers van jou. De andere burgemeesters konden mij van advies voorzien, niet de taak overnemen. Maar die situaties waren gelukkig niet aan de orde.’
De burgemeester is kroonbenoemd, maar de waarnemend burgemeester is aangewezen door de commissaris van de koning. Zat die ook op de achterhand?
‘Daar heb ik een gesprek mee gehad. Deze situatie is overlegd. We hebben kennis gemaakt en we praten binnenkort nog bij over mijn ervaringen.’
Hoe heeft u het al met al ervaren? U kreeg toch nogal wat voor de kiezen.
‘Voor ggz-opnames geldt een protocol. Je wordt gebeld door de psychiater en daar heb je een gesprek mee. Je stelt dan wat vragen en die komen dan in een systeem en daarin kun je de geschiedenis nalezen. Je moet aanvinken: gedwongen opname of niet. Je ziet de minst zichtbare kant van het burgemeesterschap. Je weet dat de burgemeester wettelijk gezien over de openbare orde en veiligheid gaat, maar eigenlijk heb je, ook als raadslid, geen idee wat dat behelst. Je ziet het wel bij gebiedsverboden of bij de sluiting van een woning, maar nu weet je wat erachter zit. En het gebeurt inderdaad 24/7.’
Wat heeft u ervan geleerd?
‘We hebben een beoordelingskamer voor ggz-opnames in Tiel, maar die gaat vanwege een bezuiniging naar Nijmegen. Alle opnames in Gelderland-Zuid komen straks dus bij burgemeester Bruls op tafel. Er wordt daar gestoeid met de AVG. Als er tot gedwongen opname wordt besloten door Bruls weten we hier in Tiel van niets en dus kunnen we ook geen opvang regelen. Dat is een systeemfout. Hulpverleners weten niet van elkaar wat ze doen. Wie is er in charge? Daar moet een besluit over komen, maar politiek gebeurt er niks. Ik heb dit aan onze burgemeester en aan de cdk teruggegeven. Elke keer weer worden we verrast door een incident: waarom is er niet eerder gewaarschuwd?’
Soms moet je gewoon doorpakken
Gedwongen opnames
Volgens Elferink heeft dit ook te maken met ‘beslissingsschaamte’. ‘Maar soms moet je gewoon doorpakken. Bij twee gedwongen opnames was er sprake van een gevaar voor zichzelf en de omgeving. Je neemt dan die beslissing. Die mensen kwamen niet uit de gemeente Tiel. We hebben de betreffende gemeenten wel op de hoogte gebracht. Dat mag je als gemeente zelf bepalen en wij maakten wel die keuze. We moeten straks maar zien hoe dit gaat, maar ik heb er wel zorgen over. We weten straks niet of iemand is opgenomen en wat we daarna met de opvang en opvolging moeten.’
Zou u andere gemeenten aanraden om het burgemeesterschap ook op deze manier in te vullen, mochten zij daar onverhoopt ook in een dergelijke situatie als in de gemeente Tiel belanden?
‘Het is een mogelijkheid. Maar het kunnen ook andere mensen uit de gemeenteraad zijn. Weet wel dat je ook wordt bestookt vanuit de stad, zo van: doe daar eens wat aan. Ik heb daar overleg over gehad met de baas van de boa’s en de situatie, maar beperkte inzet, weer teruggegeven aan de inwoners. Ik moest bijvoorbeeld een machtiging afgeven voor het binnentreden van een woning en daar moet je ook boa’s inzetten.’
Tot slot, smaakte het naar meer?
‘Nou, als het nodig is, wil ik het best nog een keer doen. Voor een raadslid is het een uitstekende ervaring. Ik kan raadsleden ook aanraden eens mee te lopen met boa’s, zodat ze weten wat die doen. Ik ben ook een zaterdag met de grondstoffenophaaldienst mee geweest om plastic op te halen. Dan zie je niet alleen de vervuiling, maar ook de verkeerscapriolen van mensen die niet achter de wagen willen wachten. Mensen rijden over stoepen. Je krijgt dus een beeld waar het burgemeesterschap over het gaat. We zien de burgemeester als voorzitter van de raad, in het presidium, bij bloemen voor een jubilerend bruidspaar, maar dat is maar een facet. Het belangrijkste is toch dat je de portefeuillehouder OOV bent en dat je het democratisch proces moet bewaken.’
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.