‘Een derde werkgevers discrimineert door banenafspraak’

Eén op de drie Nederlandse werkgevers wijst kandidaten met een arbeidsbeperking af, puur omdat zij niet in het doelgroepregister van de banenafspraak staan. De regeling, ooit bedoeld om 125.000 mensen met een beperking aan werk te helpen, duwt dus een grote groep juist buitenspel.

Banenafspraak niet gehaald

Dat blijkt uit onderzoek onder 510 bedrijven in opdracht van Start Foundation. De banenafspraak is een overeenkomst tussen overheid en bedrijfsleven om 125.000 banen te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking. Het doelgroepregister is daarvoor ingesteld: werkgevers weten precies voor wie zij ondersteuning en financiële compensaties kunnen krijgen. Overigens werd vorig jaar bekend dat de doelstelling van de banenafspraak in 2024 niet is gehaald: er werden sinds 2013 ongeveer 90.000 banen gerealiseerd. Het vorige kabinet werkte aan een plan om de doelgroep voor de banenafspraak ‘substantieel’ uit te breiden. Het UWV heeft een infographic gemaakt met de wijzigingen.

Werkgevers voelen druk

Het onderzoek laat volgens Start Foundation zien hoe de banenafspraak in de praktijk uitpakt. Als voorbeeld geven zij een werkgever die twee sollicitanten heeft met dezelfde behoefte aan ondersteuning op de werkvloer. De ene kandidaat wordt aangenomen omdat die in het doelgroepregister staat en de andere wordt afgewezen omdat die daar niet in voorkomt, terwijl hun ondersteuningsbehoefte identiek is. Werkgevers voelen druk om mensen te kiezen die meetellen volgens het register, laat het onderzoek zien. Alleen dan ontvangen zij ondersteuning, financiële voordelen en tellen zij mee voor de wettelijk afgesproken aantallen.

Risico op ziekte en uitval

Uit het onderzoek blijkt ook dat een kwart van de werkgevers een contract beëindigde, zodra de persoon niet langer meetelde in het doelgroepregister. Meer dan vier op de tien bedrijven heeft niemand in dienst met een beperking buiten het register. Risico’s rond ziekte en uitval worden door 60 procent van de werkgevers genoemd als belangrijke drempels, Ook noemen zij de complexe regels.

Niet beperkt genoeg

In het doelgroepregister staan onder andere mensen met een Wajong‑uitkering, mensen die volgens UWV niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen, jongeren bij wie de beperking voor hun 18e of tijdens hun studie is ontstaan en een beperkte groep extra mensen ‘sinds de kleine verbreding van januari 2026’, legt Start Foundation uit. Niet in het doelgroepregister staan circa één miljoen Nederlanders die wel een arbeidsbeperking heeft, maar boven het wettelijk minimumloon kan verdienen, mensen die pas na hun 18e een beperking kregen en mensen die wél ondersteuning nodig hebben, maar volgens de huidige regels net niet ‘beperkt genoeg’ zijn.

Minder kansen

‘Zij vallen tussen wal en schip, constateert Start Foundation: wel een beperking, wél inzetbaar, maar onzichtbaar voor de banenafspraak. Jitze Reeder, directeur van de Start Foundation, benadrukt dat ongeveer een miljoen Nederlanders een arbeidsbeperking ervaart die niet binnen de banenafspraak valt. ‘Zij kunnen vaak wél werken, soms met beperkte ondersteuning, maar tellen administratief niet mee. Daardoor krijgen ze minder kansen, ook als hun beperking geen enkele belemmering vormt om het werk uit te voeren.’

Gemengde gevoelens

De stichting tekent het verhaal op van ‘Chris’ die een zeldzame bloedziekte heeft en steevast werd afgewezen bij sollicitaties. Toen hij met een jobcoach bij UWV aanklopte om in het doelgroepregister te worden opgenomen, slaagde hij en niet lang daarna had hij een baan. Chris kijkt met ‘gemengde gevoelens’ naar het doelgroepregister. ‘Ik heb gezien hoe bedrijven en organisaties in grote aantallen mensen met een vinkje “binnenharken” om aan de wet te voldoen, maar hen niet nuttig inzetten. Dat zorgt voor frictie met andere medewerkers en kan mensen diepongelukkig maken.’

Afbakening te smal

Meer dan twee derde van de werkgevers vindt de huidige afbakening van de doelgroep binnen de banenafspraak te smal, aldus het onderzoek. Zij zien kansen in verbreding, zodat ook mensen met een arbeidsbeperking die nu buiten het doelgroepregister vallen een eerlijke kans krijgen op werk. Werkgevers geven aan dat zij willen bijdragen aan oplossingen door niet alleen deze groep vaker aan te nemen, maar ook door financieel bij te dragen aan bredere en beter passende ondersteuning.

Eerlijkere wetgeving nodig

Volgens de Start Foundation begint dit bij wetgeving die eerlijker is en beter aansluit bij de realiteit van mensen met een arbeidsbeperking. Tegelijkertijd wil de stichting samen met werkgevers en overheid verkennen hoe zij gezamenlijk kunnen investeren in goede begeleiding en ondersteuning op de werkvloer. Door verantwoordelijkheid en middelen te bundelen, moet er meer ruimte ontstaan om talent te benutten en mensen met een arbeidsbeperking duurzaam aan het werk te helpen, aldus de stichting.