Subsidie voor partijen voor meer diversiteit

Politieke partijen moeten voortaan subsidie kunnen aanvragen voor activiteiten om de participatie van ondervertegenwoordigde groepen te bevorderen. Dat voorstel doet de minister van BZK, Pieter Heerma in het wetsvoorstel Wet op de politieke partijen, schrijft hij aan de Tweede Kamer. Ook wil hij samen met jongerenorganisaties en diversiteitsnetwerken van politieke partijen optrekken om ‘interventies te ontwikkelen die de toegankelijkheid van de politiek verder kunnen bevorderen’.

Diversiteit blijft achter

In de Kamerbrief Divers en Inclusief bestuur richt Heerma zich op een aantal groepen die systematisch ondervertegenwoordigd zijn in het decentraal bestuur, zoals vrouwen, maar ook mensen met een niet-Westerse migratieachtergrond, mensen met een beperking, jongeren en mensen met een praktische opleidingsachtergrond. ‘In alle verschillende gremia van het decentraal bestuur blijft de diversiteit nog achter’, constateert hij. ‘Zo is de meerderheid van bestuurders en volksvertegenwoordigers man en met een gevorderde leeftijd.’ Dat is op zich geen nieuws, maar Heerma wil werk maken van dit belangrijke onderwerp en roept anderen op om dat eveneens te doen.

Minimaal vertegenwoordigd

De minister zet de meest actuele cijfers over de vertegenwoordiging van de genoemde groepen in het gemeentebestuur nog even op een rijtje om de noodzaak van zijn oproep te onderstrepen. De vertegenwoordiging van vrouwen ligt daar tussen een kwart en een derde van de bestuurders. Daarbij zijn gemeentebestuurders ongeveer 55 jaar oud, heeft meer dan vier op de vijf een hbo- of wo-opleiding. En hoewel zij een kwart van de bevolking uitmaken, zijn mensen met een migratieachtergrond al jarenlang minimaal vertegenwoordigd onder de raadsleden (6 procent), wethouders (3 procent) en burgemeesters (4 procent). En nog geen 0,5 procent van alle decentrale politieke ambtsdragers heeft een structurele functionele beperking.

Stem op een Vrouw

In het najaar komt de minister met een brief waarin hij de voortgang beschrijft van de meer algemene acties die de vorige minister heeft genomen om de instroom in het ambt te vergroten en de aantrekkelijkheid van het ambt te vergroten. Zo was de eerste editie van de Next Step Academy rond de gemeenteraadsverkiezingen. Jongeren met een praktische opleidingsachtergrond worden hierin actief begeleid om zo hun politieke ambities te ontwikkelen en te realiseren. Stichting Stem op een Vrouw ontvangt al een aantal jaar subsidie van BZK voor om een mentornetwerk te organiseren waarbij vrouwelijke aspirant-politici gekoppeld worden aan ervaren vrouwelijke politici.

Politieke integratie

Daarbij verstrekt het ministerie subsidie aan Zorgbelang Inclusief om het project Politiek Actief met een beperking te organiseren. Enkele eerdere kandidaten uit dit programma zijn bij de gemeenteraadsverkiezingen op een kieslijst terechtgekomen, laat de minister weten. Verder heeft BZK het samenstellen van een essaybundel over het bestaan van 40 jaar kiesrecht voor niet-ingezeten op gemeentelijk niveau gesubsidieerd. ‘Het invoeren van dit kiesrecht is belangrijk gebleken voor de politieke integratie van mensen met een niet-Westerse migratieachtergrond.’

Selecteren zonder vooroordelen

Wat betreft de instroom van bestuurders is in 2025 in opdracht van het ministerie het rapport ‘Wie wil nog burgemeester worden’ verschenen, met daarin aanbevelingen voor de toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van het ambt. In 2026 organiseert BZK samen met de provincies expertmeetings om aanbevelingen uit dit rapport uit te werken tot concrete handelingsperspectieven. In de nieuwe subsidieregeling voor de beroeps- en belangenverenigingen in het decentraal bestuur is opgenomen dat de subsidie gebruikt mag worden voor het organiseren van oriëntatieprogramma’s. Ook biedt BZK aan betrokkenen bij de formatie tienmaal de training ‘Selecteren zonder vooroordelen’ aan. ‘Deze training richt zich op het verbeteren van de selectieprocedure om zo de beste kandidaat op de beste plek te krijgen.’

Winst te boeken

Het ministerie zet in op alle ondervertegenwoordigde groepen. Tegelijkertijd zou het goed zijn als deze inzet structureler van aard wordt en een groter bereik krijgt, vindt de minister. ‘Ook de aansluiting op (lokale) politieke partijen is daarbij van belang. Hierin valt nog veel winst te boeken.’ Heerma weet dat hoe politieke partijen mensen werven en selecteren aan henzelf is, maar hij doet in het wetsvoorstel Wet op de politieke partijen dus een voorstel om de subsidiedoelen uit te breiden, zodat partijen subsidie kunnen aanvragen voor activiteiten om de participatie van ondervertegenwoordigde groepen te bevorderen. Met de politieke jongerenorganisaties en diversiteitsnetwerken van partijen wil hij optrekken om interventies te ontwikkelen die de toegankelijkheid van de politiek verder kunnen bevorderen.

Aantal bedreigingen ‘zorgwekkend’

Heerma noemt het ‘zorgwekkend’ hoeveel (kandidaat-)raadsleden, wethouders en burgemeesters te maken krijgen met bedreigingen. ‘De democratische besluitvorming mag onder geen beding onder druk komen te staan. De landelijke politiek moet hen daarin steunen.’ Het gaat dan vooral om vrouwen die er en vaker mee te maken krijgen dan mannen en er vaker negatieve gevolgen van ondervinden. ‘Deze verschillen tussen mannen en vrouwen zijn zorgelijk en hebben mijn aandacht.’ Hij noemt de initiatieven van Stichting Stem op een Vrouw om met agressie en intimidatie te leren omgaan. Ook verkent hij mogelijkheden naar een grootschalig onderzoek naar online agressie richting politici om zo inzicht te verkrijgen voor effectief beleid. ‘Dit is een probleem van ons allemaal. Agressie en intimidatie zijn een onacceptabele normvervaging waartegen wij ons allemaal uit moeten (blijven) spreken.’