De heetste zomer ooit zit nog vers in ons geheugen. De hitte kan het buitenspelen belemmeren. Daarom is het goed schoolpleinen te vergroenen en meer hittebestendig te maken. ‘Uit metingen blijkt dat het soms wel 46 graden kan worden op een schoolplein’, zegt Ian Mostert. Jantje Beton en IVN Natuureducatie doen deze week een oproep aan scholen en gemeenten om schoolpleinen te vergroenen én open te stellen, ook buiten schooltijden.
Spelen in 46 graden op het schoolplein
Vergroening van schoolpleinen is belangrijk voor verkoeling maar ook om kinderen uit te dagen, voor en ná schooltijd.
Vergroenen
Zo’n vergroend schoolplein is super divers, vertelt Ian Mostert, projectmanager bij IVN Natuureducatie. ‘Er zijn bijvoorbeeld plekken waar geen tegels liggen maar schelpjes, grint, zand, houtsnippers of modder. Ook is de beplanting divers: hoog, laag, verschillende soorten planten, verschillende kleuren en geuren. Daarnaast zijn er plekken waar je kan klimmen op keien, stenen of hout.’ Het schoolplein is hiermee multifunctioneel. Kinderen kunnen spelen, schaduw opzoeken of een verstopplekje om tot rust te komen.
Daarnaast heeft het een educatieve functie. De verschillende beplanting zorgt voor het aantrekken van insecten en vogels. Het aanleggen van een moestuin kan ook een educatieve rol spelen. Naast dat de speelplek leuker wordt en het plein verkoeling biedt, geven schooldirecteuren aan dat het een positief effect heeft op de kinderen. ‘Kinderen gaan met veel meer plezier buitenspelen én leren. Er is ruimte voor eigen fantasie en creativiteit in het spelen. Kinderen vervelen zich veel minder snel. En er wordt minder tot geen ruzie meer gemaakt’, zegt Mostert.
Niet alleen de kinderen, ook leerkrachten zijn erg blij met deze groenere schoolpleinen: ‘Vorige week noemde een basisschooldirecteur het schoolplein als bijna onderdeel van de secundaire arbeidsvoorwaarden omdat het leerkrachten ook veel meer rust geeft en meer ruimte voor buitenonderwijs’, zegt Mostert.
Kinderen spelen met modder op schoolplein
© Alexis Camejo
Openstellen
Naast een oproep tot vergroenen, willen Jantje Beton en IVN Natuureducatie de scholen ook oproepen de schoolpleinen te openen buiten schooltijden. Dat hoeft niet 24/7 te zijn, maar kan ook een paar uurtjes na schooltijd. ‘De potentie van schoolpleinen is groot’, zegt Mostert. ‘Je kan daar ontmoetingsplekken hebben voor kinderen en ouders. Dat is belangrijk in deze tijd waar mensen aangeven zich eenzaam en soms zelfs depressief te voelen.’
Daarnaast is het belangrijk voor de gezondheid van kinderen. Mostert: ‘Het gaat slechter met motoriek van kinderen. Ook gaan de ogen achteruit door de hoge schermtijd. Daarnaast komt het immuunsysteem van kinderen minder goed op gang’. De gezondheidsproblemen kunnen samenhangen met armoede. En juist in armere wijken is er niet altijd voldoende groen en speelruimte. ‘Het is belangrijk om te kijken naar wijken waar dit het meest nodig is, om daar het eerst te investeren in goede schoolpleinen die opengesteld kunnen worden.’
Volgens Mostert gaan juist in wijken waar de druk op de buitenruimte groot is, de hekken van de schoolpleinen als eerste dicht. Bijvoorbeeld uit angst voor vernieling of hangjongeren. ‘Vernieling is veelvoorkomende angst, maar geen veelvoorkomend probleem. En stel je hebt een keer jongeren die er een zooitje van maken, dan kan je ook contact met ze maken.’ Mostert sprak een conciërge die goed contact legt met de buurtjongeren. ‘Hij had een bankje en een prullenbak voor ze geregeld. Zolang ze zich aan de voorwaarden houden, mogen ze daar hangen.’
Rol gemeenten
Veertig gemeenten gingen al aan de slag met deze zogenoemde ‘gezonde schoolpleinen’. ‘Er is vaak wel een enthousiaste, bevlogen ambtenaar die dit wil oppakken, maar het kost nog wel veel moeite om alles bij elkaar en voor elkaar te krijgen’, zegt Mostert. Een schoolplein is vaak niet inbegrepen bij de bouwplannen. ‘Het gaat nu vaak via verschillende afdelingen. Spelen, klimaat, gezondheid of onderwijshuisvesting.’ Wat volgens Mostert een mogelijkheid zou kunnen zijn, is dat de gemeente aan de voorkant investeert in een schoolplein en dat daarna de school verantwoordelijk is voor het onderhoud.
Miranda Nauta is zo’n bevlogen ambtenaar. ‘Het is zo belangrijk om kinderen een goede buitenruimte te geven waar ze kunnen spelen, ontdekken en in contact komen met de natuur’, zegt de programmamanager van Rotterdam gaat voor groen tegen Binnenlands Bestuur. ‘Sinds 2019 heeft Rotterdam een subsidieregeling voor groenblauwe schoolpleinen vanuit de gemeente. Hiermee kunnen basisscholen maximaal 80.000 euro krijgen om hun bestaande schoolplein opnieuw in te richten als groenblauw plein.’ Met groenblauwe schoolpleinen worden schoolpleinen bedoeld waar zowel planten (groen) als slimme oplossingen voor regenwater (blauw) onderdeel van zijn.
‘Bij de beoordeling van de aanvraag kijkt de gemeente ook naar de ligging van de school en de motivatie van de school voor zo’n plein, een groenblauw schoolplein is namelijk meer dan alleen een groen ‘tapijtje’, het vergt ook een andere manier van omgaan met onderhoud, biedt kansen voor buitenles’, legt Nauta uit.
Een eis voor de subsidie is dat het plein na schoolplein na schooltijd ook toegankelijk is voor de buurt. Nauta: ‘Vaak zijn deze schoolpleinen de enige grotere ruimte in een versteende en dichtbebouwde wijk waar kinderen kunnen spelen, dus we willen dat zo veel mogelijk kinderen en bewoners daar gebruik van kunnen maken.’
Kinderen spelen op groenblauw schoolplein
© Alexis Camejo
Tips voor gemeenten
‘Over de binnenruimte zijn erg veel regels, maar minder tot geen voor de buitenruimte. Daar zou je nog veel kunnen winnen’, aldus Mostert. Daarom is begeleiding noodzakelijk. ‘Elke school die subsidie krijgt, wordt door een team begeleid in het maken van een ontwerp’, zegt Nauta. ‘Ook de leerlingen, ouders en leerkrachten worden door de school betrokken bij het maken van het plan.’
Er is in Rotterdam ook een subsidie voor een groenblauw schoolplein bij nieuwbouwscholen. Volgens Nauta zou het helpen bij nieuwbouw een verplichting maken om een (deel van) het schoolplein als groenblauwe speelnatuur in te richten. ‘We zagen dat veel scholen eerst nieuwbouw realiseerden, het plein volledig betegelden en vervolgens subsidie gingen aanvragen om dit plein weer opnieuw in te richten, wat kapitaalvernietiging is.’
Wie is aansprakelijk?
Als de schoolpleinen altijd open zijn, rijst de vraag wie verantwoordelijk is voor eventuele schade of bij een incident. Er is een gids opgesteld waarin scholen hierin geadviseerd worden. In de gids staat dat het goed is van tevoren afspraken met de gemeente te maken. Bijvoorbeeld dat de school tijdens schooltijden verantwoordelijk is voor het plein en de gemeente daarbuiten. Het is belangrijk dat dit soort afspraken vastgelegd worden in een beheersovereenkomst tussen school en gemeente.
‘Het openstellen van en schoolplein is één, maar het in gang houden, community creëren met de buurt, zorgen dat het levendig is met ouders en kinderen, dat is soms even zoeken’, zegt Mostert. ‘Het vergt een cultuurverandering, maar kan veel betekenen.’
Voorbeeld van een groenblauw schoolplein
© Alexis Camejo
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.