De Nederlandse staat doet voldoende aan de PFAS-vervuiling. Dat oordeelt de rechtbank Den Haag woensdag in een collectieve rechtszaak die onder leiding van het advocatenechtpaar Knoops was aangespannen door afdelingen van de Natuur- en Milieufederatie en de Stichting Gezond Water. Volgens deze partijen moet de overheid harder ingrijpen, en had dat ook al eerder gemoeten.
Rechter vindt dat de staat voldoende tegen PFAS doet
Advocatenechtpaar Knoops verliest bij de rechtbank Den Haag.
Eén van de aanklachten is dat Nederland niet meer op tijd kan voldoen aan de norm die de Kaderrichtlijn Water stelt voor de aanwezigheid van de PFAS-soort PFOS in oppervlaktewater. De deadline ligt op december 2027. PFOS is sinds 2008 verboden, maar bevindt zich wel nog in Nederlandse rivieren en meren. Het saneren van PFAS uit oppervlaktewater is vooralsnog nauwelijks mogelijk.
Het verweer
De rechter gaat mee in het verweer dat de landsadvocaat leverde, die zegt dat Nederland voor dit onderdeel van de Europese Kaderrichtlijn Water waarschijnlijk uitstel kan krijgen. Het gaat hier namelijk om een resterende vervuiling uit het verleden, die deels vanuit rivieren uit het buitenland wordt gevoed, en technisch gezien nog niet schoon te maken is. Grootschalig uitbaggeren is een optie, maar kost bijzonder veel energie. Slotsom van de rechtbank Den Haag, te lezen in de uitspraak: ‘Eiseressen hebben het voorgaande onvoldoende gemotiveerd weersproken.’
Mensenrechten
De duizenden andere PFAS-soorten vallen nog niet onder de Kaderrichtlijn Water. Maar ook ten aanzien van die vervuiling handelt de staat ‘onrechtmatig’, zeggen de eisers. Ze verwijzen naar het Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Maar ook bij deze aanklacht vindt de rechter dat de opeenvolgende kabinetten adequaat genoeg handelen. Belangrijk is onder meer dat Nederland sinds 2019 één van de voortrekkers is van een Europabreed verbodsvoorstel op de productie en het gebruik van PFAS.
Dat gebeurde onder toenmalig staatssecretaris Stientje van Veldhoven van Infrastructuur en Waterstaat in het kabinet Rutte-III, die in het nieuwe kabinet terugkeert als minister van Klimaat en Groene Groei. Het verbodsvoorstel wordt al lange tijd tegen het licht gehouden door het Europees Chemieagentschap (ECHA), die bijna klaar moet zijn. Na de komende zomer gaat het voorstel op de bus naar de Europese Commissie, die een politiek besluit neemt.
Sceptisch
Daarnaast ondersteunt de Nederlandse staat de zoektocht naar alternatieven voor PFAS en werkt het aan het beperken van verdere verspreiding. De rechter vindt niet dat de kabinetten van de laatste jaren te laat uit hun luie stoel zijn gekomen. Want de kennis over de effecten van veel PFAS-soorten is nog steeds aan het toenemen, en pas in 2020 heeft de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) de gezondheidsnorm scherp neerwaarts bijgesteld. Dat deed de EFSA op grond van kleinschalig Deens onderzoek, waarover het RIVM tamelijk sceptisch was.
Dit laatste noemt de rechter zelf ook. ‘Het RIVM zag echter op korte termijn geen mogelijkheden om uit het beschikbare datapakket een alternatieve, minder onzekere grenswaarde af te leiden’, staat in de uitspraak van de rechter.
Toch omarmd
In 2022 heeft het RIVM de nieuwe gezondheidsnormen van de EFSA toch omarmd en omgezet in een Nederlandse advieswaarde. Onder andere op basis hiervan concludeerde het RIVM een jaar later dat ‘de hoeveelheid PFAS die mensen via voedsel en drinkwater kunnen binnenkrijgen boven de zogeheten gezondheidskundige grenswaarde ligt’. Het betrof op dat moment een update van een eerdere schatting hoeveel mensen binnenkrijgen.
Deze nieuwe conclusie van het RIVM illustreert de snelle verschuiving in de risico-inschatting. Hoewel het onderzoeksinstituut nu beargumenteerde dat Nederlanders via voedsel en drinken meer kunnen binnen krijgen dan de advieswaarde, meldde het RIVM óók dat mensen ongeveer 40 procent minder PFAS kunnen binnenkrijgen dan nog in 2021 was berekend.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.