Pompen, dijken, gemalen, sluizen: Om Nederland, dat voor een groot deel onder NAP ligt, leefbaar te houden, is veel waterinfrastructuur nodig. Maar wat nou als die infrastructuur net zo verouderd is als de wegen en bruggen, zijn we dan nog wel veilig? ‘We wonen in kwetsbaar stukje Europa’, zegt Vincent Lokin van de Unie van Waterschappen.
Waterschappen: ‘Niet alle infrastructuur is voldoende toekomstbestendig’
‘De financieringsproblematiek is nu, het is actueel.’
‘Niet alle infrastructuur is voldoende toekomstbestendig’, zegt Vincent Lokin, bestuurder bij de Unie van Waterschappen en lid van het algemeen bestuur van waterschap De Dommel. ‘Daar moeten we wat aan doen. We kunnen nooit zonder techniek, dat zal erbij blijven horen.’ Dat betekent volgens Lokin niet dat Nederland volgend jaar overstroomt, ‘maar instandhouding is een kwestie van de lange adem. Wij kijken als waterschappen niet naar volgende week, maar ver vooruit. En als je ver vooruitkijkt, dan zijn er grote zorgen’.
De waterschappen rusten niet op hun lauweren, maar zijn druk bezig met grote infrastructuurprojecten. Als het gaat om waterveiligheid moet je, niet verrassend, zeker ook in Zeeland zijn. ‘Zo’n 114 kilometer hebben we nog te gaan tot 2050’, zegt Toine Poppelaars, de dijkgraaf van Scheldestromen, over de dijkversterking in zijn waterschap.
Zeeland heeft 450 kilometer aan primaire zeeweringen, zegt Poppelaars: dijken en duinen. ‘We zijn over het algemeen redelijk bij met onderhoud. Maar komende decennia bestaan onze investeringen uit vervangingsinvesteringen. Dit heeft niet alleen betrekking op dijkversterkingen, maar ook op pompen, rioolwaterzuiveringen en gemalen. Die naderen het einde van hun economische levensduur.’ Die investeringen zijn dus broodnodig. Veel moet nog gebeuren, maar het allergrootste, allerduurste en allerbelangrijkste project is net afgerond.
Hansweert
Waterschap Scheldestromen heeft onlangs in Hansweert, aan de Westerschelde, een enorme dijkversterking afgerond. ‘Het was het grootste project ooit voor Scheldestormen’, zegt Pol van de Rest, technisch manager van dijkversterkingsprojecten van het waterschap, terwijl hij over de enorme dijk loopt. Enorm ja, want hij is over ruim vijf kilometer lengte verhoogd met tussen de tachtig centimeter en 2,5 meter. Daardoor is de dijk op sommige plekken inmiddels 10,5 meter hoog.
‘Sinds de nieuwe Waterwet, die in 2017 is ingegaan, kijken we anders naar waterveiligheid’, zegt Van de Rest terwijl hij de koude zeewind trotseert. ‘Eerst keken we naar hoe vaak een dijkdoorbraak kan voorkomen, nu kijken we vooral naar de gevolgen van een eventuele overstroming.’ En bij een dorp als Hansweert, waar de waterkering flink is verhoogd, zouden de gevolgen enorm zijn. ‘Als de dijk hier doorbreekt, staat er binnen een paar uur en paar meter water. Er is dan geen tijd om
te evacueren.’
De kosten van dit project waren 134 miljoen euro. ‘Minder dan begroot’, zegt de technisch manager. Zo’n versterking zet je niet zomaar op poten. ‘Het duurt al met al zo’n acht à negen jaar. Eerst heb je een verkenningsfase. Daarna ga je het echt concreet uitwerken. De vergunningen moeten geregeld worden en er gaan allerlei onderzoeken aan vooraf, bijvoorbeeld over de ecologie. Dan heb je de contractfase en tenslotte de realisatiefase’. Die laatste duurde al zo’n drie jaar.
Miljoen kuub
‘We hadden zo’n miljoen kuub zand en klei nodig om de dijk te versterken. Normaal zouden we dat vervoeren met vrachtwagens over de weg, maar je wil niet met al die vrachtwagens door zo’n dorp heen’, vertelt Van de Rest. Daarom zijn er speciale tijdelijke aanlandingen aangelegd in de Westerschelde. ‘De schepen konden daar aanleggen en kranen laadden het materiaal in de dumptrucks. Die reden af en aan om het schip leeg te krijgen. Dit voorkwam 40.000 transporten over de weg.’
Het waterschap betrok ook de bewoners bij het dijkproject. Van de Rest wijst naar de woonwijk achter de dijk. ‘Het was spannend of door de dijkversterking de huizen behouden konden worden’, zegt hij. ‘Het was ook echt passen en meten om het precies goed te krijgen.’ Dijkgraaf Poppelaars is op bezoek geweest bij de bewoners om te praten over de dijkversterking en heeft hen gevraagd naar de wensen en de belangen. Ook heeft hij bewoners gerustgesteld dat er uiteindelijk geen enkel huis gesloopt zou worden.
De bewoners werden al vanaf het begin van het project meegenomen. ‘Dat doen we natuurlijk om de juiste keuzes te kunnen maken’, zegt de manager. Maar uiteindelijk helpt het in het hele project. ‘Als we de bewoners vanaf het begin meenemen en vanaf het begin met ze overleggen, dan is er hopelijk ook minder weerstand of bezwaarschriften. Je hebt dan een gedragen ontwerp.’
Vroeger ging dat wel anders, vertelt Van de Rest. ‘Dan kregen bewoners gewoon een briefje door de brievenbus. Nu organiseren we allerlei informatieavonden en houden we ze gedurende het proces op de hoogte. Zo deelden we dronebeelden, zodat de bewoners de voortgang van de werkzaamheden konden zien.’ Toch is Van de Rest zich er ook van bewust dat niet iedereen tevreden te stellen is. ‘Het doet altijd ergens pijn. Je doet een grote ingreep in de omgeving. De burger, de natuur, de hoge kosten: het is altijd kiezen tussen verschillende belangen.’
Perfecte storm
Ja, de kosten waren hoog: 134 miljoen euro. Het rijk heeft de helft betaald, 40 procent is door alle andere waterschappen betaald, en 10 procent door Scheldestromen. De dijkversterking is onderdeel van het Hoogwaterbeschermingsprogramma waarin de waterschappen en het rijk samenwerken aan de grootste waterveiligheidsopgave ooit sinds de Deltawerken. Nu kwam het rijk over de brug, maar dat lijkt niet meer vanzelfsprekend.
‘We wonen in een kwetsbaar stukje Europa’, zegt Lokin. Diverse delen van Nederland liggen onder zeeniveau en ook andere plekken zijn overstromingsgevoelig. ‘Dat hebben we lang zo kunnen doen, maar we hebben hard moeten werken om het in stand te houden.’ En om alles in stand te kunnen houden in de toekomst, zijn rijksfinanciën nodig.
‘De realiteit is dat het rijk dat niet helemaal goed heeft gepland en tegen een aantal dingen aanloopt. Bruggen kraken, de snelwegen barsten. Dat komt als een perfect storm bij elkaar’, zegt Lokin. ‘We zijn onderdeel van een intensief gesprek met het rijk over de financiële verantwoordelijkheid. Dat heeft direct gevolgen op het Hoogwaterbeschermingsprogramma.’ ‘We merken te weinig van de steun van het rijk’, zegt ook dijkgraaf Poppelaars.
‘De waterschappen hebben het benodigde extra geld klaarliggen, het rijk niet. Ik heb aan de Tweede Kamer uitgelegd dat we het niet kunnen maken de watersnoodramp van 1953 te herdenken, en ondertussen het geld voor waterveiligheid niet op orde te hebben.’ Wat zijn de gevolgen als het rijk dat geld niet investeert? ‘Dan moeten we projecten uitstellen of stopzetten. Daar is niemand mee gediend. Het kost tijd, energie en geld’, zegt de dijkgraaf. ‘De financieringsproblematiek is nu, het is actueel.’
Verder lezen? Dat kan in het nieuwe magazine van Binnenlands Bestuur.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.